Kobieta wkraplająca krople na suche oczy
Oliwia Janota

Zespół Sjögrena (zespół suchości) – przyczyny, objawy

Niekiedy za nieistotnymi objawami w postaci suchości odczuwanej nosie lub jamie ustnej czy na spojówkach, kryją się poważne jednostki chorobowe. Tak jest w przypadku zespołu Sjögrena. Dowiedz się, co to za przypadłość i jak ją leczyć. 

Klimatyzowane pomieszczenia, okres grzewczy od późnej jesieni do wczesnej wiosny, a latem – wysokie temperatury powietrza sprawiają, że wiele osób cierpi z powodu suchości błon śluzowych. Najczęściej pacjenci zgłaszają suchość śluzówki nosa, jamy ustnej czy też spojówek. Suchość tę w przypadku spojówek nasila stosowanie soczewek kontaktowych. Istnieje jednak rzadka choroba, dla której charakterystyczne są wszystkie wymienione objawy – zespół Sjögrena.  

Zespół Sjögrena – czym jest i jakie są jego objawy?  

Zespół Sjögrena, zwany również „zespołem suchości”, to rzadka choroba reumatyczna, która objawia się nadmiernym wysuszeniem śluzówek, spowodowanym nieprawidłowym funkcjonowaniem gruczołów łzowych oraz ślinowych. Pacjenci skarżą się na uczucie piasku pod powiekami, nadmierny świąd, a także pieczenie i przekrwienie spojówek. Ponadto chorzy są nadwrażliwi na światło oraz czynniki drażniące (np. dym tytoniowy). Upośledzone również jest wydzielanie śliny, prowadzące do obrzęku ślinianek i trudności w przeżuwaniu oraz połykaniu pokarmów stałych. Co więcej, z uwagi na niedobór śliny, bardzo szybko rozwija się próchnica, problemy z mową czy też protezami zębowymi. Pojawienie się suchości błon śluzowych często poprzedzają objawy neurologiczne, zazwyczaj w postaci neuropatii (obwodowych zaburzeń czucia).

Należy jednak podkreślić, iż zespół Sjögrena jest chorobą układową, co oznacza, że prócz gruczołów wydzielania zewnętrznego zajęty może być każdy narząd i układ organizmu, tworząc tym samym szerokie spektrum zróżnicowanych objawów. Jednymi z częstszych, pozagruczołowych są między innymi suchość i świąd skóry, zespół chronicznego zmęczenia, bóle stawów, miopatie, zespół Raynauda czy też autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Niemal wszyscy (90%) pacjenci z zespołem suchości to kobiety, a szczyt zachorowań przypada na 5 dekadę życia. Przebieg choroby jest zazwyczaj powolny, zaburzenia gruczołowe narastają w ciągu kilku lat. Niemniej, rokowanie jest znacznie gorsze w przypadku rozwinięcia powikłań zespołu Sjögrena, np. chłoniaka (występuje u 7–9% pacjentów z zespołem suchości), zapalenia naczyń czy krioglobulinemii. 

Zespół Sjögrena – przyczyny  

Zespół Sjögrena to układowa choroba autoimmunologiczna, co oznacza, że komórki rozpoczynają reakcje odpornościowe względem zdrowych gruczołów i narządów. W efekcie organizm chce zwalczyć własne sprawne tkanki. Bezpośrednia przyczyna choroby jest nieznana. Upośledzona funkcja wydzielania śliny i łez jest związana z powstającymi naciekami limfocytów (komórek odpornościowych) w gruczołach wydzielania zewnętrznego oraz niektórych narządach wewnętrznych. Prowadzi to do powstania stanu zapalnego i zaburzenia działania gruczołów i zajętych organów. 

Wyróżnia się pierwotny i wtórny zespół suchości. Pierwotny odpowiada za 40% przypadków i jest izolowanym schorzeniem, natomiast wtórny zespół Sjögrena występuje w przebiegu innych chorób, np. reumatoidalnego zapalenia stawów.  

Powiązane produkty

Zespół suchości – badania, diagnostyka  

Diagnostyka zespołu Sjögrena jest złożona. Celowane badania krwi mają za zadanie wykrycie przeciwciał typowych dla chorób reumatycznych, w tym najbardziej charakterystycznych dla zespołu dodatnich przeciwciał ANA (występujących u 90% chorych). Ponadto w badaniach krwi można zaobserwować hipergammaglobulinemię (u 80% pacjentów) oraz rzadziej – czynnik reumatoidalny (60%), przeciwciała anty-Ro (55%) i anty-La (40%). W morfologii krwi obwodowej mogą wystąpić odchylenia w postaci niedokrwistości i leukopenii (odpowiednio u 25% i 10% chorych). Niezbędna również jest ocena funkcji wydzielniczej gruczołów łzowych i ślinowych.

W celu potwierdzenia diagnozy wykonywane są: test Schrimera (ocena wydzielania łez przy pomocy bibułki), test z różem bengalskim (celem sprawdzenia stanu rogówki) oraz ocena ilości wydzielanej śliny (metodą Navazesha i Kumara). Ponadto z zakresu badań obrazowych najczęściej wykonuje się USG ślinianek, rzadziej obrazowanie przewodów ślinowych (sialografię) i scyntygrafię. Możliwa również jest ocena histopatologiczna (oglądanie wypreparowanej tkanki pod mikroskopem) wycinka gruczołu ślinowego, w którym określa się liczbę nacieków limfocytarnych (czyli stopień nasilenia stanu zapalnego).  

Zespół Sjögrena – leczenie

Leczenie zespołu suchości opiera się głównie na zwalczaniu objawów i ograniczaniu reakcji odpornościowej organizmu przeciw własnym narządom. Zespół suchego oka zwalcza się przy pomocy „sztucznych łez”, maści i glikokrtykosteroidów stosowanych miejscowo. W przypadku nieskuteczności tych leków stosuje się krople z surowicą, cyklosporynę A oraz zatyczki kanalików łzowych. Suchość w obrębie jamy ustnej jest ograniczana, w zależności od nasilenia objawów, przez tabletki do ssania, leki wzmagające wydzielanie śliny (np. pilokarpina), a w ostateczności substytucję śliny.

Pacjenci powinni bezwzględnie unikać palenia tytoniu, spożywania alkoholu oraz starannie wykonywać higienę jamy ustnej. Objawy z zakresu innych narządów są zwalczane lekami ograniczającymi odpowiedź autoimmunologiczną, tj. glikokortykosteroidami (np. prednizon), lekami immunosupresyjnymi (np. metotreksat),  a w ostateczności leczenie biologiczne (np. rytuksymab). W przypadku wystąpienia bólu mięśniowo-szkieletowego stosuje się paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen).

  1. Ejma M. i in. Neurologiczne powikłania zespołu Sjögrena. Varia Medica 2018 tom 2, nr 1, strony 35–45.
  2. Interna Szczeklika – podręcznik chorób wewnętrznych 2020/2021, pod red. P. Gajewskiego, Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020, s. 1161-1162.
  3. Margaretten M. Neurologic Manifestations of Primary Sjögren Syndrome. Rheum Dis Clin North Am. 2017 Nov;43(4):519-529.  
  4. Thorne I, Sutcliffe N. Sjögren's syndrome. Br J Hosp Med (Lond). 2017 Aug 2;78(8):438-442.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białej i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle pojawiają się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50–60 roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, jak i na owłosionej skórze głowy, a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się, że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy” oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego, który fizjologicznie pokrywa tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki” szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij