Kobieta wkraplająca krople na suche oczy
Oliwia Janota

Zespół Sjögrena (zespół suchości) – przyczyny, objawy

Niekiedy za nieistotnymi objawami w postaci suchości odczuwanej nosie lub jamie ustnej czy na spojówkach, kryją się poważne jednostki chorobowe. Tak jest w przypadku zespołu Sjögrena. Dowiedz się, co to za przypadłość i jak ją leczyć. 

Klimatyzowane pomieszczenia, okres grzewczy od późnej jesieni do wczesnej wiosny, a latem – wysokie temperatury powietrza sprawiają, że wiele osób cierpi z powodu suchości błon śluzowych. Najczęściej pacjenci zgłaszają suchość śluzówki nosa, jamy ustnej czy też spojówek. Suchość tę w przypadku spojówek nasila stosowanie soczewek kontaktowych. Istnieje jednak rzadka choroba, dla której charakterystyczne są wszystkie wymienione objawy – zespół Sjögrena.  

Zespół Sjögrena – czym jest i jakie są jego objawy?  

Zespół Sjögrena, zwany również „zespołem suchości”, to rzadka choroba reumatyczna, która objawia się nadmiernym wysuszeniem śluzówek, spowodowanym nieprawidłowym funkcjonowaniem gruczołów łzowych oraz ślinowych. Pacjenci skarżą się na uczucie piasku pod powiekami, nadmierny świąd, a także pieczenie i przekrwienie spojówek. Ponadto chorzy są nadwrażliwi na światło oraz czynniki drażniące (np. dym tytoniowy). Upośledzone również jest wydzielanie śliny, prowadzące do obrzęku ślinianek i trudności w przeżuwaniu oraz połykaniu pokarmów stałych. Co więcej, z uwagi na niedobór śliny, bardzo szybko rozwija się próchnica, problemy z mową czy też protezami zębowymi. Pojawienie się suchości błon śluzowych często poprzedzają objawy neurologiczne, zazwyczaj w postaci neuropatii (obwodowych zaburzeń czucia).

Należy jednak podkreślić, iż zespół Sjögrena jest chorobą układową, co oznacza, że prócz gruczołów wydzielania zewnętrznego zajęty może być każdy narząd i układ organizmu, tworząc tym samym szerokie spektrum zróżnicowanych objawów. Jednymi z częstszych, pozagruczołowych są między innymi suchość i świąd skóry, zespół chronicznego zmęczenia, bóle stawów, miopatie, zespół Raynauda czy też autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Niemal wszyscy (90%) pacjenci z zespołem suchości to kobiety, a szczyt zachorowań przypada na 5 dekadę życia. Przebieg choroby jest zazwyczaj powolny, zaburzenia gruczołowe narastają w ciągu kilku lat. Niemniej, rokowanie jest znacznie gorsze w przypadku rozwinięcia powikłań zespołu Sjögrena, np. chłoniaka (występuje u 7–9% pacjentów z zespołem suchości), zapalenia naczyń czy krioglobulinemii. 

Zespół Sjögrena – przyczyny  

Zespół Sjögrena to układowa choroba autoimmunologiczna, co oznacza, że komórki rozpoczynają reakcje odpornościowe względem zdrowych gruczołów i narządów. W efekcie organizm chce zwalczyć własne sprawne tkanki. Bezpośrednia przyczyna choroby jest nieznana. Upośledzona funkcja wydzielania śliny i łez jest związana z powstającymi naciekami limfocytów (komórek odpornościowych) w gruczołach wydzielania zewnętrznego oraz niektórych narządach wewnętrznych. Prowadzi to do powstania stanu zapalnego i zaburzenia działania gruczołów i zajętych organów. 

Wyróżnia się pierwotny i wtórny zespół suchości. Pierwotny odpowiada za 40% przypadków i jest izolowanym schorzeniem, natomiast wtórny zespół Sjögrena występuje w przebiegu innych chorób, np. reumatoidalnego zapalenia stawów.  

Polecane dla Ciebie

Zespół suchości – badania, diagnostyka  

Diagnostyka zespołu Sjögrena jest złożona. Celowane badania krwi mają za zadanie wykrycie przeciwciał typowych dla chorób reumatycznych, w tym najbardziej charakterystycznych dla zespołu dodatnich przeciwciał ANA (występujących u 90% chorych). Ponadto w badaniach krwi można zaobserwować hipergammaglobulinemię (u 80% pacjentów) oraz rzadziej – czynnik reumatoidalny (60%), przeciwciała anty-Ro (55%) i anty-La (40%). W morfologii krwi obwodowej mogą wystąpić odchylenia w postaci niedokrwistości i leukopenii (odpowiednio u 25% i 10% chorych). Niezbędna również jest ocena funkcji wydzielniczej gruczołów łzowych i ślinowych.

W celu potwierdzenia diagnozy wykonywane są: test Schrimera (ocena wydzielania łez przy pomocy bibułki), test z różem bengalskim (celem sprawdzenia stanu rogówki) oraz ocena ilości wydzielanej śliny (metodą Navazesha i Kumara). Ponadto z zakresu badań obrazowych najczęściej wykonuje się USG ślinianek, rzadziej obrazowanie przewodów ślinowych (sialografię) i scyntygrafię. Możliwa również jest ocena histopatologiczna (oglądanie wypreparowanej tkanki pod mikroskopem) wycinka gruczołu ślinowego, w którym określa się liczbę nacieków limfocytarnych (czyli stopień nasilenia stanu zapalnego).  

Zespół Sjögrena – leczenie

Leczenie zespołu suchości opiera się głównie na zwalczaniu objawów i ograniczaniu reakcji odpornościowej organizmu przeciw własnym narządom. Zespół suchego oka zwalcza się przy pomocy „sztucznych łez”, maści i glikokrtykosteroidów stosowanych miejscowo. W przypadku nieskuteczności tych leków stosuje się krople z surowicą, cyklosporynę A oraz zatyczki kanalików łzowych. Suchość w obrębie jamy ustnej jest ograniczana, w zależności od nasilenia objawów, przez tabletki do ssania, leki wzmagające wydzielanie śliny (np. pilokarpina), a w ostateczności substytucję śliny.

Pacjenci powinni bezwzględnie unikać palenia tytoniu, spożywania alkoholu oraz starannie wykonywać higienę jamy ustnej. Objawy z zakresu innych narządów są zwalczane lekami ograniczającymi odpowiedź autoimmunologiczną, tj. glikokortykosteroidami (np. prednizon), lekami immunosupresyjnymi (np. metotreksat),  a w ostateczności leczenie biologiczne (np. rytuksymab). W przypadku wystąpienia bólu mięśniowo-szkieletowego stosuje się paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen).

  1. Ejma M. i in. Neurologiczne powikłania zespołu Sjögrena. Varia Medica 2018 tom 2, nr 1, strony 35–45.
  2. Interna Szczeklika – podręcznik chorób wewnętrznych 2020/2021, pod red. P. Gajewskiego, Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020, s. 1161-1162.
  3. Margaretten M. Neurologic Manifestations of Primary Sjögren Syndrome. Rheum Dis Clin North Am. 2017 Nov;43(4):519-529.  
  4. Thorne I, Sutcliffe N. Sjögren's syndrome. Br J Hosp Med (Lond). 2017 Aug 2;78(8):438-442.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba Gravesa-Basedova – objawy, rozpoznanie, leczenie

    Do tej pory nie udało się ustalić etiopatogenezy choroby Gravesa-Basedova, wiadomo jedynie, że jest chorobą autoimmunologiczną. Występuje zdecydowanie częściej u kobiet (około 10 razy częściej), co z kolei może sugerować wpływ estrogenów na rozwój schorzenia. Ponadto zaobserwowano, że choroba częściej rozwija się po silnych sytuacjach stresowych.

  • Owrzodzenie języka – przyczyny, objawy, leczenie

    Owrzodzenia języka to niewielkie i płytkie ubytki błony śluzowej, które przez odsłonięcie zakończeń powodują ból. Dolegliwość ta powoduje dyskomfort w trakcie mówienia lub jedzenia i jest związana zarówno z mniej poważnymi przyczynami (nieodpowiednia higiena), jak i przewlekłymi stanami chorobowymi (zapalne choroby jelit). Jak wyglądają owrzodzenia języka, co je powoduje oraz jak je leczyć?

  • Zwłóknienie wątroby – przyczyny, stopnie, badania, leczenie

    Zwłóknienie wątroby to proces, który spowodowany jest przewlekłym działaniem czynników uszkadzających – od leków, przez choroby wirusowe, aż po alkohol. Ma on związek z naprawczymi funkcjami komórek wątroby, których równowaga zostaje zaburzona. W początkowej fazie jest procesem odwracalnym, jednak przy znacznym uszkodzeniu dochodzi do przewlekłej choroby, jaką jest marskość wątroby. Co to jest zwłóknienie wątroby? Jakie ma objawy?

  • Żółte paznokcie – co mogą oznaczać? Co na nie stosować?

    Czy żółte paznokcie oznaczają jedynie grzybicę? W poniższym artykule przybliżamy najczęstsze przyczyny żółknięcia paznokci oraz metody ich leczenia.

  • Enterowirusy – czym się charakteryzują i jakie wywołują choroby?

    Enterowirusy to grupa wirusów odpowiedzialnych za wiele chorób zakaźnych, wywołują m.in. bostonkę, polio i żółtaczkę pokarmową. Choroby wywołane tym rodzajem wirusów zazwyczaj mają łagodny przebieg, jednak niektóre z nich stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia. Jak się objawia i ile trwa zakażenie enterowirusem?

  • Dirofilarioza u zwierząt – przyczyny, objawy, leczenie

    Dirofilarioza to choroba, która najczęściej dotyka psy, ale robaki mogą wywołać infekcję również u ludzi, kotów, fretek i dziko żyjących zwierząt mięsożernych. Dorosłe osobniki nicieni mogą żerować w organizmie psa nawet 4 lata, doprowadzając go do całkowitego spustoszenia i nagłej śmierci. Możliwe jest leczenie dirofilariozy, jednak wymaga to zastosowania więcej niż jednego preparatu i wielu miesięcy walki z chorobą. Najlepszym sposobem zapobiegania zarażeniu jest unikanie kontaktu z komarami lub użycie środków owadobójczych.

  • Piodermia zgorzelinowa – przyczyny, objawy, leczenie

    Piodermia zgorzelinowa to rzadka, niezakaźna choroba, której etiologia do tej pory nie została wyjaśniona. Charakteryzuje się szybko rozwijającym się owrzodzeniem, mogącym zajmować duże obszary skóry. Często towarzyszy chorobom o podłożu autoimmunologicznym.

  • Kompresjoterapia – czym jest i na czym polega?

    Choroby naczyń żylnych to jedne z częstszych dolegliwości dotyczących głównie kończyn dolnych. W ich leczeniu przychodzi nam z pomocą kompresjoterapia, czyli inaczej zwana terapia uciskowa. Na czym ona polega?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij