Panorama miejska dużego miasta - zagłębia chorób cywilizacyjnych
Paulina Kłos-Wojtczak

Choroby cywilizacyjne – czym są? Jakie to choroby?

Choroby cywilizacyjne to schorzenia, które pojawiają się w populacji na skutek gwałtownych przemian i rozwoju cywilizacyjnego, którym jako ludzkość podlegamy. W czasach współczesnych ludzie narażeni są przede wszystkim na hałas, zanieczyszczenia środowiska i stres. To wszystko może być przyczyną schorzeń, prowadzących do utraty zdrowia, a nawet życia.

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO) zdrowie to stan pełnego dobrostanu fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby. Wraz z postępem cywilizacyjnym, co obejmuje rozwój technologii, nauki, motoryzacji i wielu innych gałęzi przemysłu, człowiek stał się narażony na skutki uboczne związane z tym dynamicznym procesem. To w znacznej mierze zakłóciło wyżej wspomniany dobrostan. W konsekwencji w populacji doszło do rozpowszechnienia przewlekłych chorób, określanych mianem chorób cywilizacyjnych.

Choroby cywilizacyjne – definicja

Choroby cywilizacyjne występują na terenie krajów wysoko rozwiniętych, a zatem zurbanizowanych. Ich rozwój związany jest z szeroko pojętym rozwojem cywilizacji i panującym globalnie stylem życia, w którym dominuje brak aktywności fizycznej, stres, palenie papierosów oraz niezdrowa dieta. Jak się okazuje, choroby cywilizacyjne odpowiedzialne są za ok. 80% zgonów. Mówi się o nich również jako o chorobach XXI wieku.

Przyczyny występowania chorób cywilizacyjnych można podzielić na pośrednie i bezpośrednie. Pośrednio przyczynia się do nich skażenie środowiska, hałas, przeludnienie, rosnąca presja ekonomiczna, a nawet promieniowanie jonizujące. Bezpośrednim zagrożeniem jest przede wszystkim styl życia współczesnego człowieka, który stara się dostosować do presji społeczeństwa (głównie w kwestii statusu materialnego).

Zachorowalność na choroby cywilizacyjne z roku na rok jest coraz większa. Niestety, zapadają na nie coraz młodsze osoby, w tym także i dzieci.

Choroby cywilizacyjne – jakie to są?

Człowiek XXI wieku żyje w dużym stresie, często je w pośpiechu (i niezdrowo), jest mało aktywny fizycznie, prowadzi siedzący tryb życia i wiecznie brakuje mu czasu dla bliskich osób. Przysłowiową oliwę do ognia dolewają uzależnienia od alkoholu, narkotyków, a nawet Internetu. To wszystko stopniowo doprowadza do utraty zdrowia fizycznego i psychicznego.

Jakie są choroby cywilizacyjne? Najczęstsze to otyłość, cukrzyca, miażdżyca, zawał serca, nadciśnienie tętnicze, nerwica i depresja. Każde z tych schorzeń manifestuje się objawami dotykającymi organizm człowieka na wielu jego poziomach, co doprowadza do utraty zdrowia, a także stanowi zagrożenie życia.

Wiele osób zastanawia się, czy COVID-19 jest chorobą cywilizacyjną? Odpowiedź jest prosta: nie. Zakażenie wirusem SARS-CoV-2 nie jest związane z rozwojem cywilizacji, a jedynie stanowi genetyczną mutację powszechnie znanego nauce patogenu.

Choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia to bez wątpienia numer 1 spośród wszystkich chorób cywilizacyjnych. To szeroka grupa schorzeń, z których najgroźniejszymi są:

  • nadciśnienie tętnicze,
  • miażdżyca,
  • zawał serca,
  • zaburzenia lipidowe,
  • arytmie.

Trudno jest wskazać jednoznaczną przyczynę rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Składa się na nie wiele czynników, w tym niedostatek ruchu, palenie papierosów, zła dieta, stres, nadwaga i otyłość, podwyższone ciśnienie tętnicze, zbyt wysoki poziom cholesterolu (frakcja LDL) i trójglicerydów we krwi.

Największe ryzyko rozwoju chorób serca i naczyń występuje u mężczyzn powyżej 45. roku życia. Choroby układu sercowo-naczyniowego stanowią główną przyczynę zgonów na całym świecie, a w Polsce odpowiadają za ponad 40% przypadków śmiertelnych.

Otyłość

Lekarze alarmują, że odsetek ludności otyłej stale się zwiększa. Dotyczy to również dzieci. Zgodnie ze stanowiskiem WHO, do 2025 roku na świecie żyć będzie ok. 70 mln dzieci do 5. roku życia z problemem nadwagi. W Polsce sytuacja jest również alarmująca. Jak się okazuje problem ten dotyczy 10% dzieci do lat 3, 30% przedszkolaków i dzieci w wieku wczesnoszkolnym, a także 22% młodzieży.

Przyczyny rozwoju otyłości są powszechnie znane. To przede wszystkim mała aktywność fizyczna i zła dieta (wysoko przetworzona żywność, bogata w cukry i nasycone kwasy tłuszczowe). Taki styl życia kształtuje złe nawyki na długie lata. Stąd tak duży odsetek otyłych dorosłych. A otyłość to jedynie czubek góry lodowej. Jej następstwami są cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia psychiczne i choroby serca.

Nowotwory

Wiele osób uważa, że rozwój nowotworów to wyłącznie kwestia genów. Nie jest to do końca prawda. To, czy dojdzie do ekspresji wadliwego genu, zależy również od czynników środowiskowych, do których zalicza się nie tylko m.in. ekspozycja na promieniowanie słoneczne, czynniki chemiczne, smog itp. Niemniej ważny jest styl życia.

Najczęściej występującymi rodzajami nowotworów są: rak płuc, piersi i jelita grubego. Rokowanie uzależnione jest od stadium, na którym dojdzie do jego wykrycia. W związku z tym do obowiązkowej profilaktyki zaliczyć należy regularne badania okresowe, w tym morfologię, USG, cytologię (u kobiet) oraz rezonans magnetyczny.

Depresja i nerwica

Zdrowie psychiczne ma wpływ na dobrostan całego organizmu. Jeżeli zdrowie fizyczne, relacje międzyludzkie, sytuacja ekonomiczna lub styl życia pogarszają się, wówczas zwiększa się ryzyko pojawienia się zaburzeń psychicznych. Co 4. dorosły człowiek przynajmniej raz w swoim życiu doświadczył załamania zdrowia psychicznego. Jak się okazuje, aż 2/3 z nich nie szuka pomocy u specjalisty.

Zarówno depresja, jak i nerwica (i inne zaburzenia lękowe) powodują dużą dysharmonię w życiu społecznym. Chory nie jest zdolny do wykonywania nawet prostych, codziennych czynności. Tym samym normalne funkcjonowanie nie jest możliwe. Niestety nadal w wielu kręgach problem depresji i nerwicy to temat tabu, a przyznanie się do choroby bywa postrzegane jako słabość. A warto podkreślić, że pełen dobrostan psychiczny można osiągnąć jedynie za pomocą leczenia farmakologicznego i/lub psychoterapii.

Polecane dla Ciebie

Choroby cywilizacyjne obecnie i w przeszłości  

Na co narażona była populacja w XIX wieku i na początku XX wieku? Panowały wówczas przede wszystkim infekcje wirusowe, bakteryjne i grzybicze. Było to związane z niską dostępnością do szczepień profilaktycznych, małą dostępnością leków, a także brakiem wiedzy na temat higieny.

Nawet lekarze chirurdzy przez setki lat nie myli rąk i nie dezynfekowali narzędzi przed operacjami, nie znając zasad aseptyki i antyseptyki.

Wśród ludności XIX i XX wieku królowały takie choroby jak tężec, błonica i inne choroby zakaźne. Z czasem doszedł również problem lekomanii, która do dziś zbiera swoje żniwa.

Jak walczyć z chorobami cywilizacyjnymi? Jak wygląda ich profilaktyka?

Lekarze podkreślają, że kluczem do sukcesu jest zmiana stylu życia oraz regularne wykonywanie badań okresowych. Pozwalają one odpowiednio wcześniej wykryć potencjalne zmiany chorobowe i wdrożyć właściwą terapię, nim problem rozwinie się.

  1. L. Bobkowicz-Lewartowska, Poczucie sensu życia u osób z zaburzeniami nerwicowymi, „ Psychiatria i Psychologia Kliniczna”, nr 13(1), 2013.
  2. W. Kitajewska, W. Szeląg, Z. Kopański, Z. Maslyak i I. Skyarov, Choroba cywilizacyjne i ich prewencja, „Journal of Clinical Healthcare”, nr 1, 2014.
  3. A. Taraszewska, Nadwaga i otyłość wśród dzieci i młodzieży, „ncez.pzh.gov.pl”, [online], https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/nadwaga-i-otylosc-wsrod-dzieci-i-mlodziezy/, [dostęp 19.06.2022],

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Złamanie Smitha – objawy, leczenie, rehabilitacja

    Złamanie Smitha to jeden z rodzajów złamań nadgarstka. Dochodzi do niego w wyniku np. upadku na grzbietową część ręki. Najczęściej objawia się bólem, widocznym obrzękiem, krwiakiem i deformacją w okolicy urazu. Jak zatem wygląda leczenie złamania Smitha? Ile trwa powrót do pełnej sprawności? Odpowiadamy. 

  • Obgryzanie paznokci – skąd się bierze, jak przestać?

    Obgryzanie paznokci to szkodliwy nawyk, z którym zmagają się zarówno dorośli, jak i dzieci. Niesie on za sobą nie tylko nieestetyczny wygląd dłoni i paznokci, ale również może prowadzić do nieodwracalnych zmian w płytce paznokcia, czy przyczyniać się do przenoszenia drobnoustrojów. Jak przestać obgryzać paznokcie?

  • Boczne przyparcie rzepki – charakterystyka, objawy, leczenie

    Boczne przyparcie rzepki (ELPS, ang. excessive lateral pressure syndrom) jest schorzeniem, w którym podczas ruchów w stawie kolanowym rzepka przesuwa się po nienaturalnym torze, nadmiernie na zewnątrz. To nieprawidłowe ustawienie prowadzi do przeciążenia stawu i pojawienia się bólu w kolanie. Jak zatem rozpoznać boczne przyparcie rzepki? Jak wygląda rehabilitacja tego zaburzenia?

  • Jak stosować żywność specjalnego przeznaczenia medycznego?

    Czym jest żywność specjalnego przeznaczenia medycznego? Jak ją stosować? Gdzie można kupić poszczególne preparaty? Podpowiadamy.

  • Wyrywanie włosów – z czego wynika trichotillomania?

    Chorobliwe wyrywanie włosów zyskało w psychiatrii miano „tritchotillomanii". Choć wiele osób może lekceważyć tego typu objawy, traktując je jako przejaw nerwowości, czy skutek stresującego trybu życia, to jednak nasilające się zachowania tego typu mogą wskazywać na pewne problemy.

  • Zespół Aspergera a autyzm – czy to ta sama choroba?

    Zespół Aspergera i autyzm to dwie zbliżone do siebie jednostki chorobowe. Choć pozornie przejawiają się w ten sam sposób, występują pomiędzy nimi pewne określone różnice, które należy mieć na uwadze, przystępując do diagnostyki tych chorób. 

  • Eozynofilowe zapalenie przełyku – przyczyny, objawy, leczenie

    Eozynofilowe zapalenie przełyku to przewlekła choroba zapalna o podłożu immunologicznym. Występuje coraz częściej, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Nierzadko współwystępuje także z innymi zespołami nadwrażliwości np. atopowym zapaleniem skóry. Z czasem doprowadza do zwężeń przełyku i trudności w przełykaniu. Jakie są objawy eozynofilowego zapalenia przełyku? Jak je leczyć?

  • Czym jest mutyzm wybiórczy? Jak wspierać dziecko z mutyzmem wybiórczym?

    Milczenie dziecka w szkole, czy podczas spotkań dorosłych najczęściej bywa uznawane za przejaw naturalnych dla tego wieku cech: nieśmiałości i skrępowania. Jednak konsekwentne, długotrwałe niezabieranie przez dziecko głosu podczas określonych sytuacji społecznych, może wskazywać na istnienie poważnego problemu. Dowiedz się, czym jest mutyzm wybiórczy.  

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij