Nadciśnienie w ciąży – postępowanie i zapobieganie - portal DOZ.pl
Lekarz dokonuje pomiaru ciśnienia krwi u pacjentki z nadciśnieniem w ciąży
Kamila Gniady

Nadciśnienie w ciąży – przyczyny, leczenie, powikłania

Nadciśnienie tętnicze jest jedną z wielu chorób, które mogą towarzyszyć ciężarnej. Choć zwykle początkowo nie daje ono żadnych objawów, to brak wdrożenia odpowiedniego postępowania i leczenia może doprowadzić do poważnych komplikacji, które stanowią zagrożenie życia zarówno dla matki, jak i jej nienarodzonego dziecka. 

Nadciśnienie w ciąży – czym jest?

Nadciśnienie w ciąży jest nadal poważnym wyzwaniem w praktyce zarówno ginekologów, jak i kardiologów, a opieka nad kobietą ciężarną z nadciśnieniem tętniczym różni się od tradycyjnego postępowania w tej chorobie. Liczne powikłania, jakie mogą być skutkiem nadciśnienia często mają decydujący wpływ na dalszy przebieg ciąży oraz zdrowie zarówno matki, jak i dziecka. Nierzadko zdarza się, że wysokie wartości ciśnienia tętniczego u ciężarnej stają się powodem pobytu w oddziale patologii ciąży, a ich diagnostyka wymaga wielu specjalistycznych badań i leczenia w doświadczonym ośrodku. 

Nadciśnienie w ciąży – kiedy się je rozpoznaje?

W trakcie trwania ciąży dochodzi do fizjologicznego obniżenia wartości ciśnienia tętniczego. Początkowo skurczowego, a w późniejszym okresie również rozkurczowego. Jest to związane z rosnącym stężeniem progesteronu, który działa rozkurczająco na mięśnie gładkie znajdujące się w ścianie naczyń krwionośnych. Szczyt tego zjawiska jest zwykle zauważalny ok 17. tygodnia ciąży i zdarza się, że może ono maskować rozwijające się lub istniejące już wcześniej nadciśnienie tętnicze. 

Co zatem oznaczają zbyt wysokie wartości ciśnienia tętniczego? Zarówno u kobiet niebędących w ciąży, jak i ciężarnych niepokojące są wartości ciśnienia tętniczego: skurczowego powyżej 140 mmHg, a rozkurczowego powyżej 90 mmHg. O ciężkiej odmianie będziemy mówić, gdy wartości przekroczą w przypadku ciśnienia skurczowego 160 mmHg, a rozkurczowego 110 mmHg. 

Nadciśnienie w ciąży jest klasyfikowane w zależności od czasu jego wystąpienia oraz wartości, jakie osiąga u ciężarnej.

Przewlekłe nadciśnienie tętnicze

Zdiagnozowane przed zajściem w ciążę lub do 20. tygodnia ciąży. Utrzymuje się powyżej 6. tygodni po porodzie. Czasami nie zostaje zdiagnozowane przed ciążą.

Nadciśnienie tętnicze indukowane ciążą 

Zdiagnozowane po 20. tygodniu ciąży, przemija zwykle do 6. tygodnia po porodzie. Nie towarzyszy mu nadmierne wydalanie białka z moczem.

Stan przedrzucawkowy i rzucawka

Stan przedrzucawkowy i rzucawka ciążowa (eklampsja) to najcięższe postaci nadciśnienia w ciąży zagrażające zdrowiu oraz życiu matki i dziecka. Są to występujące po 20. tygodniu ciąży wysokie wartości ciśnienia tętniczego wraz z nadmiernym wydalaniem białka w moczu oraz innymi odchyleniami w badaniach laboratoryjnych i stanie klinicznym ciężarnej. W przypadku rzucawki u kobiety występują drgawki i utrata świadomości. 

Polecane dla Ciebie

Nadciśnienie tętnicze w ciąży – leczenie

W przypadku łagodnego przewlekłego nadciśnienia w ciąży często wystarczające jest niefarmakologiczne postępowanie zachowawcze. Obejmuje ono ograniczenie aktywności fizycznej i kofeiny, wypoczynek, stosowanie diety ubogiej w sód oraz regularne pomiary ciśnienia tętniczego.

Nie zapominajmy również o systematycznej analizie próbek moczu pod kątem obecności białka, a także okresowej ocenie morfologii, funkcji nerek i wątroby. Istotnym elementem opieki nad chorą będzie również ocena dobrostanu płodu. Pozwala na to wykonywanie KTG oraz badania dopplerowskiego. W przypadku, kiedy postępowanie niefarmakologiczne okazuje się niewystarczające, a wartości ciśnienia tętniczego utrzymują się na zbyt wysokich poziomach, konieczne staje się wdrożenie leczenia farmakologicznego. 

W przypadku łagodnej postaci stanu przedrzucawkowego, a zatem sytuacji, kiedy ciśnienie tętnicze nie przekracza wartości 160/110 mmHg możemy początkowo wdrożyć postępowanie wyczekujące, zwłaszcza jeżeli wiek ciąży nie przekracza 34. tygodnia. Warunkiem takiego postępowania jest dobra kontrola ciśnienia tętniczego oraz jego regularne pomiary. Preferowany schemat obejmuje pomiar cztery razy dziennie co 6 godzin. 

W sytuacji, gdy mamy do czynienia z ciężką odmianą stanu przedrzucawkowego, gdzie wartości ciśnienia tętniczego przekraczają 160/110 mmHg, a białkomocz ma charakter narastający, bezwzględnie konieczna jest hospitalizacja ciężarnej. Jedynie w warunkach szpitalnych możliwe będzie ścisłe kontrolowanie parametrów życiowych i laboratoryjnych, a także dożylne podanie leków. Warto wspomnieć, że z reguły najskuteczniejszym leczeniem jest zakończenie ciąży i na takie postępowanie decydujemy się po 37. tygodniu ciąży lub wcześniej, jeśli stan matki lub płodu gwałtownie się pogarsza.  

Nadciśnienie w ciąży – poród i opieka poporodowa

W przypadku ciężkiego stanu przedrzucawkowego oraz rzucawki jeszcze przed porodem zalecane jest ciągłe, dożylne podanie preparatu siarczanu magnezu. Możliwe jest również podanie go okołoporodowo. Po 24. tygodniu ciąży stosuje się również sterydoterapię, a w przypadku drgawek – dożylne leczenie przeciwdrgawkowe. Każdorazowo w przypadku ciężkiego stanu ogólnego zalecana jest hospitalizacja w wysokospecjalistycznym ośrodku opieki perinatalnej z możliwością stałego monitoringu nad ciężarną i dzieckiem.

Jakiekolwiek pogorszenie stanu zdrowia jest pilnym wskazaniem do zakończenia ciąży, a sposób porodu jest uwarunkowany aktualnym stanem matki i płodu, wiekiem ciążowym i dojrzałością szyjki macicy. Zdarza się, że zachodzi konieczność niezwłocznego wykonania cięcia cesarskiego. 

W okresie połogu zachodzi dalsza konieczność intensywnego monitorowania zarówno matki jak i dziecka, gdyż napad rzucawki może powrócić również po porodzie. W dalszym ciągu zalecana jest podaż preparatu siarczanu magnezu i leczenie hipotensyjne utrzymujące wartości ciśnienia tętniczego na poziomie ok. 150/100 mmHg. Istotna jest również profilaktyka przeciwzakrzepowa i systematyczna kontrola parametrów laboratoryjnych – w ciężkich stanach może być konieczna nawet codziennie. 

Nadciśnienie tętnicze w ciąży – powikłania

Wysokie wartości ciśnienia tętniczego są jedynie objawem poważnych zmian, jakie zachodzą w organizmie w trakcie trwania ciąży. W ciężkich stanach może dochodzić do powikłań w obrębie nerek z nieprawidłowym wzrostem parametrów nerkowych prowadzących do poważnego zmniejszenia ilości wydalanego moczu, nieprawidłowości w obrębie wątroby i wzrostem aminotransferaz, zaburzeń widzenia wywołanych okresowym niedokrwieniem z ubytkami pola widzenia, zacieraniem konturów czy widzeniem tzw. „płatków śniegu”. Wśród innych konsekwencji nadciśnienia w ciąży wymienia się również obrzęk płuc czy poważne, zagrażające życiu zaburzenia krzepnięcia.

Najważniejszym celem leczenia nadciśnienia w ciąży jest zapobieganie wystąpieniu rzucawki oraz jej powikłań. Zaliczamy do nich między innymi ograniczenie wzrastania płodu, przedwczesne oddzielenie łożyska, poronienie i poród przedwczesny, niedotlenienie płodu, a u matki – niewydolność nerek i krążenia czy poważne zaburzenia krzepnięcia. 

Wśród czynników zwiększających ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego i rzucawki wyróżniamy: 

  • wiek matki poniżej 18. roku życia i powyżej 35. roku życia
  • pierwsza ciąża (pierwszy poród),
  • zdiagnozowane przed ciążą nadciśnienie tętnicze oraz inne choroby, takie jak niewydolność nerek, toczeń czy cukrzyca,
  • ciąża wielopłodowa i wielowodzie,
  • wywiad stanu przedrzucawkowego i/lub rzucawki u spokrewnionych kobiet, np. matki,
  • stres, niewłaściwa dieta i otyłość.

Nadciśnienie tętnicze w ciąży – czy można mu zapobiec?

Przygotowanie do ciąży powinno obejmować regularne pomiary przy pomocy ciśnieniomierza i dążenie do osiągnięcia normotensji.

Normotensją określamy prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego, a zatem nieprzekraczające 140 mmHg w przypadku ciśnienia skurczowego („górnego”) i 90 mmHg w przypadku rozkurczowego („dolnego”).

W razie wątpliwości w trakcie wykonywania pomiarów na wizytach lekarskich, lekarz może zdecydować o założeniu holtera ciśnieniowego lub zleceniu wykonywania pomiarów domowych. Takie pomiary należy wykonywać regularnie, a w szczególności na 7 dni przed wizytą lekarską. Wskazane jest wykonanie podwójnych pomiarów codziennie, rano i wieczorem w kilkuminutowych odstępach. Ważne, aby pomiaru dokonać przed przyjęciem leków oraz posiłku, po kilkuminutowym odpoczynku. Ciśnienie tętnicze mierzymy na siedząco z opartymi plecami i mankietem umieszczonym na ramieniu na wysokości serca. 

U kobiet wcześniej chorujących na nadciśnienie tętnicze zachodzi konieczność zmiany leków na takie, które nie mają szkodliwego wpływu na rozwijający się płód. Lekarz przepisując leczenie kobiecie w wieku rozrodczym powinien każdorazowo poinformować o jego ewentualnym teratogennym wpływie.

Wśród preparatów bezpiecznych stosowanych e leczeniu nadciśnienia w ciąży wyróżniamy te zawierające w swoim składzie metyldopę (najczęściej wybierana substancja, jest zalecana jako leczenie I rzutu), labetalol czy nifedypinę. Leki moczopędne mogą zostać rozważone wyjątkowo przy nieskuteczności stosowanej terapii i po wykluczeniu przez lekarza przeciwskazań do ich stosowania. 

Ważnym postępowaniem w ramach profilaktyki stanu przedrzucawkowego jest również podawanie 100-150 mg kwasu acetylosalicylowego. Pamiętajmy jednak, że o wdrożeniu leku każdorazowo decyduje lekarz i nie powinno się go stosować na własną rękę bez konsultacji. 

W celu prawidłowej profilaktyki i poprawnego przygotowania do ciąży u każdej kobiety, której już wcześniej wykryto nadciśnienie tętnicze, zalecane jest wykonanie kontroli takich badań jak:

  • morfologia krwi
  • pomiar glikemii na czczo, 
  • lipidogram, 
  • pomiar stężenia sodu i potasu, 
  • kwas moczowy i kreatynina, 
  • enzymy wątrobowe (aminotransferazy), 
  • TSH.

U każdej kobiety przygotowującej się do ciąży, jak również w trakcie jej trwania, niezwykle ważnym elementem jest badanie ogólne moczu. Zwracamy w nim uwagę nie tylko na ewentualne cechy zakażenia, ale, co szczególnie ważne w kontekście nadciśnienia w ciąży i stanu przedrzucawkowego, na ilość wydalanego białka. W przypadku dodatniego wyniku testu lekarz może zlecić dobową zbiórkę moczu w celu dokładnego określenia ilości wydalanego białka i stopnia ciężkości stanu pacjentki. 

  1. Nadciśnienie tętnicze, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.2.20, [dostęp:] 20.10.2021
  2. A. Prejbisz, P. Dobrowolski, P. Kosiński i in., Postępowanie w nadciśnieniu tętniczym u kobiet w ciąży. Zapobieganie, diagnostyka, leczenie i odległe rokowanie, „Ginekologia i Perinatologia Praktyczna" 2019, t. 4, nr 2, s. 43–111.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • USG wczesnej ciąży — co zobaczymy w pierwszych tygodniach i jak to interpretować?

    Badanie ultrasonograficzne, często określane skrótem USG, to jedno z najczęściej wykonywanych obrazowych badań diagnostycznych. Według zaleceń licznych towarzystw ginekologicznych, w czasie ciąży badanie USG powinno być wykonane co najmniej trzykrotnie. W praktyce jest przeprowadzane zwykle częściej.

  • Amniopunkcja – jak wygląda badanie? Czy jest bezpieczne dla dziecka?

    Amniopunkcja to jedno z badań z zakresu inwazyjnej diagnostyki prenatalnej. Przyszła mama, słysząc o konieczności wykonania amniopunkcji, jest najczęściej wystraszona, bojąc się o utrzymanie ciąży i zdrowie dziecka. Należy jednak podkreślić, że ryzyko poronienia po amniopunkcji nie jest większe niż 1%, a wynik badania nie jest stuprocentową gwarancją zdrowia płodu. Jak należy się przygotować do amniopunkcji, ile kosztuje badanie wykonane prywatnie i jakie są wskazania do amniopunkcji? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badanie krwi może pomóc zidentyfikować kobiety zagrożone przedwczesnym porodem

    Każdego roku 15 milionów dzieci rodzi się przed 37. tygodniem ciąży. Wcześniactwo wiąże się z wieloma krótko- i długoterminowymi konsekwencjami, dzieci urodzone przedwcześnie są obarczone wyższym ryzykiem problemów zdrowotnych i zaburzeń psychologicznych. Naukowcy odkryli istnienie biomarkerów, które mogą sygnalizować przedwczesny poród. Jakie geny są powiązane z wywołaniem przedwczesnego porodu?

  • Szczepienia w ciąży (COVID-19, grypa, krztusiec) – jakie szczepionki można podać ciężarnej?

    Szczepienia w ciąży są tematem wciąż aktualnym i nierzadko budzącym wiele obaw ze strony przyszłych mam. Czy uzasadnione jest podjęcie decyzji o odstąpieniu od przyjęcia szczepienia w obawie o zdrowie dziecka? Okazuje się, że obecnie dysponujemy licznymi badaniami, które potwierdzają bezpieczeństwo szczepień i pozwalają skutecznie zabezpieczyć przed niebezpiecznymi konsekwencjami zachorowania zarówno przyszłą mamę jak i dziecko. 

  • Przygotowanie organizmu do ciąży – od kiedy brać suplementy, witaminy i minerały?

    Wiele kobiet, które planują zostać mami, zastanawia się, które witaminy i minerały suplementować przed ciążą, a których z nich unikać, żeby zwiększyć swoje szansę na posiadanie potomstwa? Istnieje kilka prostych zasad dotyczących planowania zarówno macierzyństwa, jak i ojcostwa, które powinni stosować przyszli rodzice. Dlaczego kobiety starające się o dziecko lub będące w ciąży nie powinny pić syropu lub napoju z aloesu, jak długo przed zajściem w ciążę należy zacząć brać kwas foliowy oraz co należy włączyć do swojej diety, aby podnieść swoją płodność? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Nacinanie krocza – kontrowersje wokół rutynowego nacinania krocza podczas porodu

    Wątpliwości narastające wokół tematu rutynowych nacięć krocza w trakcie porodu towarzyszą środowisku medycznemu już od wielu dekad. Niesłabnąca od lat argumentacja zarówno zwolenników, jak i przeciwników tego zabiegu sprawiła, że również w Polsce toczy się spór o zasadność episiotomii w kontekście wielu sytuacji położniczych. Co zatem sprawia, że pomimo upływu wielu lat doświadczenia i praktyki temat nacięcia krocza jest nadal równie kontrowersyjny, jak niemal dwie dekady temu, a wizja porodu siłami natury budzi coraz większy lęk wśród pacjentek? 

  • Duszności w ciąży – przyczyny. Kiedy trudności z oddychaniem w ciąży powinny zaniepokoić?

    Duszność jest subiektywnym objawem występującym w przypadku wielu schorzeń, przede wszystkim u osób z ostrymi i przewlekłymi chorobami układu oddechowego i krążenia. Jest również dolegliwością, na którą dość często skarżą się kobiety ciężarne, nawet już w I trymestrze ciąży. Subiektywność objawu polega na tym, że nie jesteśmy w stanie ocenić jego nasilenia za pomocą badań obrazowych czy laboratoryjnych, tak jak np. nasilenie niedokrwistości za pomocą wartości hemoglobiny i hematokrytu. Jakie mogą być przyczyny duszności w ciąży?

  • Poronienie – najczęstsze przyczyny. Jakie są objawy poronienia?

    Poronienie jest problemem, który dotyczy coraz większej ilości kobiet. Jest to samoistne zakończenie ciąży przed 22. tygodniem, a więc momentem, w którym płód uzyskuje zdolność do przeżycia poza łonem matki. Do utraty ciąży może dojść na różnych etapach jej rozwoju, również przyczyny poronienia mogą być różne – mogą to być czynniki anatomiczne, hormonalne czy środowiskowe. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij