Herbata zielona – charakterystyka, właściwości lecznicze, wpływ na organizm. Jak prawidłowo ją parzyć?
Joanna Orzeł

Herbata zielona – charakterystyka, właściwości lecznicze, wpływ na organizm. Jak prawidłowo ją parzyć?

Herbata to najczęściej spożywany na świecie napar – jest drugim, po wodzie, najchętniej pitym napojem w ogóle. Herbata zielona cieszy się coraz większym uznaniem nie tylko ze względu na walory smakowe, ale też zdrowotne. Jakie ma właściwości? I na co pomaga picie zielonej herbaty? Poznajmy ją bliżej. 

Obserwujemy coraz większą świadomość żywieniową konsumentów. Nikt już nie podważa faktu, że wybory dokonywane podczas zakupów spożywczych, przygotowywanie zbilansowanych posiłków, dbałość o odpowiednie nawodnienie organizmu – to wszystko może mieć niebagatelne znaczenie jako profilaktyka, a nawet terapia wielu chorób cywilizacyjnych (nowotwory, cukrzyca, wiele chorób układu krążenia). Czasem nawet drobna zmiana dokonana w codziennej diecie potrafi być przełomowa dla stanu zdrowia i dla samopoczucia. 

Herbata zielona – charakterystyka 

Zielona herbata jest naparem przygotowywanym z liści herbaty chińskiej (Camellia sinensis). Jej kolebką są południowe Chiny, a obecnie uprawy znajdują się również w innych krajach azjatyckich (np. w Japonii, na Tajwanie, w Indiach), w Afryce i w Ameryce Południowej. Tradycja spożywania zielonej herbaty rozciąga się nawet do 5000 lat wstecz, kiedy to w starożytnych Chinach stosowana była głównie ze względu na swoje właściwości lecznicze. 

Podczas procesów produkcyjnych zielonej herbaty świeże liście Camellia sinensis poddawane są przemianom („fermentacji”) tylko w niewielkim stopniu, co zapewnia zachowanie tak wielu cennych składników aktywnych. W rzeczywistości nie mówimy tu o typowej fermentacji pod wpływem mikroorganizmów, a o szeregu przemian enzymatycznych. A zatem górne listki wiecznie zielonego krzewu Camellia poddaje się najpierw łagodnemu działaniu pary wodnej, która dezaktywuje enzymy odpowiedzialne za procesy utleniania, a następnie suszeniu. Należy nadmienić, że inny proces przetworzenia liści doprowadzi do powstania herbat czarnej, białej lub czerwonej. 

Herbata zielona – skład 

Co zawiera zielona herbata? Ocenia się, że zielona herbata zawiera około 4000 związków bioaktywnych, wśród których najważniejszymi są antyoksydacyjne polifenole: głównie flawonoidy i katechiny. Związki te mogą stanowić nawet do 40% masy suchych liści. Spośród nich to 3-galusan epigalokatechiny (EGCG) jest najbardziej aktywny biologicznie i występujący w największej ilości – stąd uznaje się go za składnik charakteryzujący zieloną herbatę. Ten niezwykle silny przeciwutleniacz jest aż 100 razy silniejszy w działaniu od witaminy C i 25 razy silniejszy od witaminy E! 

W skład zielonej herbaty wchodzą również garbniki, taniny, kofeina, aminokwasy (teanina, seryna, arginina, alanina), węglowodany (celuloza, pektyna, glukoza, fruktoza, sacharoza), chlorofil, witaminy (A, B1, B2, B3, C, E), składniki mineralne (potas, wapń, fosfor, magnez, cynk, selen i miedź). 

Herbata zielona – właściwości lecznicze 

Właściwości lecznicze zielonej herbaty wynikają głównie z aktywności zawartych w niej polifenoli. Pozytywne efekty obserwuje się przede wszystkim w przypadku pacjentów z chorobami układu krążenia. Katechiny wpływają na wiele czynników ryzyka tychże chorób, działając przeciwutleniająco, przeciwzapalnie, antyagregacyjnie (zapobiegające zlepianiu się płytek krwi), hipolipemizująco (regulacja poziomu lipidów), przeciwzakrzepowo. 

Antyoksydacyjne działanie katechin polega na unieszkodliwianiu wolnych rodników tlenowych i azotowych, chelatowaniu jonów metali (np. żelaza, które może rodniki tlenowe produkować), indukowaniu enzymów działających przeciwutleniająco (np. dysmutazy ponadtlenkowej). Katechiny chronią zatem DNA, białka i lipidy przed oksydacyjnym uszkodzeniem, a tym samym chronią organizm przed rozwojem nowotworów (np. okrężnicy, odbytnicy, trzustki, żołądka, prostaty; zwiększone spożycie zielonej herbaty wiąże się też z lepszymi rokowaniami dla kobiet z nowotworem piersi w stadium I i II) oraz przed rozwojem wielu innych chorób przewlekłych. Co więcej, polifenole chronią skórę w przypadku nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV, które jest głównym czynnikiem powodującym nowotwory skóry. 

Katechiny zielonej herbaty mają ogromny, pozytywny wpływ na układ krążenia, zmniejszając częstotliwość występowania chorób układu sercowo-naczyniowego: 

  • działają przeciwmiażdżycowo. Poprawiają profil lipidowy krwi, zmniejszając stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL oraz trójglicerydów, a zwiększając stężenie frakcji HDL. Zapobiegają powstawaniu stanów zapalnych w ścianach naczyń krwionośnych, co jest częstym przyczynkiem do zmian miażdżycowych. Chronią lipidy przed oksydacją, 
  • zmniejszają agregację płytek krwi, a w konsekwencji obniżają ryzyko wystąpienia zakrzepicy, zawału serca, udaru mózgu, 
  • działają hipotensyjnie, obniżając ciśnienie skurczowe i rozkurczowe krwi. 

Zielona herbata, a konkretnie jej właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne, może mieć znaczenie w zapobieganiu i terapii chorób neurodegeneracyjnych, np. w chorobie Alzheimera. Polifenole mają bowiem zdolność do przenikania bariery krew-mózg, dzięki czemu docierają do tkanki nerwowej. Dodatkowo hamują powstawanie złogów proteinowych, tak częstych w schorzeniach neurologicznych. 

Związki zielonej herbaty mogą również obniżać poziom glukozy we krwi oraz zwiększać wrażliwość komórek na insulinę. 

Katechiny zielonej herbaty wpływają korzystnie na równowagę flory bakteryjnej jelit. Podwyższają poziom bakterii Bifidobacterium i Lactobacillus, a zmniejszają poziomy bakterii rodziny Enterobacteriaceae. Działają antybakteryjnie wobec wielu patogenów wywołujących biegunki, próchnicę (tu ma również znaczenie fluor obecny w zielonej herbacie), zapalenie płuc, zapalenie pęcherza moczowego, odmiedniczkowe zapalenie nerek, infekcje skóry – np. przeciwko Escherichia coli, Streptococcus salivarius i Helicobacter pylori. Katechiny mają również właściwości przeciwwirusowe, dzięki czemu wyciąg z zielonej herbaty w postaci maści ma zastosowanie w leczeniu kłykcin kończystych, czyli brodawek płciowych wywoływanych wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). 

Zielona herbata na odchudzanie

Regularne picie zielonej herbaty może wspomagać walkę z otyłością. Obserwuje się spadek masy ciała, obniżenie wskaźnika BMI, spadek zawartości tkanki tłuszczowej. Zmniejsza się obwód talii i bioder. Ekstrakt z zielonej herbaty zmniejsza zdolność trawienia tłuszczy przez lipazę trzustkową, tym samym zwiększając wydalanie lipidów i cholesterolu. Stosowanie ekstraktu z zielonej herbaty w połączeniu z aktywnością fizyczną zwiększa utleniane kwasów tłuszczowych w wątrobie i mięśniach. Katechiny hamują namnażanie się adipocytów, czyli komórek tkanki tłuszczowej. Zmniejszają wchłanianie glukozy; zwiększają termogenezę, co równa się zwiększeniu wydatku energetycznego. 

Zielona herbata w kosmetyce

Zielona herbata wykorzystywana jest też do celów kosmetycznych. Ze względu na silną aktywność przeciwrodnikową ma zastosowanie w kosmetykach przeciwstarzeniowych i promieniochronnych. Maseczki, kremy i toniki z zielonej herbaty niwelują zaczerwienienia i obrzęki, poprawiają napięcie, nawilżenie, elastyczność skóry. Preparaty przeznaczone do stosowania na włosy wzmacniają ich porost. 

Herbata zielona – przeciwwskazania 

Zieloną herbatę uznaje się bezpieczny i nietoksyczny surowiec bez działań niepożądanych. Ewentualne skutki uboczne, przeciwwskazania i interakcje wiążą się z zawartością kofeiny wynoszącą 10–50 mg/filiżankę zielonej herbaty. Z tego powodu jej nadmierne spożycie może wywołać drażliwość, bezsenność, tachykardię, nerwowość. Zatem ile dziennie naparu z zielonej herbaty można wypić? Za optymalną, nieszkodliwą dawkę spożycia kofeiny przyjmuje się 400 mg, co odpowiada ośmiu filiżankom zielonej herbaty na dzień. 

Najnowsze badania sugerują wpływ katechin na zmniejszenie biodostępności kwasu foliowego, dlatego niewskazane jest wypijanie dużych ilości zielonej herbaty w ciąży. 

Herbata zielona – gdzie kupić? Na co zwracać uwagę przy wyborze?

Zieloną herbatę do zaparzania kupimy w aptekach, zielarniach, herbaciarniach, sklepach specjalistycznych z herbatami. Jaka jest najlepsza? Warto szukać odmian o srebrzystoszarych, równej wielkości małych listkach, bez gałązek lub łodyg w mieszance. Napar powinien być klarowny, jasny, o delikatnej słomkowej barwie, ziołowym zapachu i lekko słodkawym smaku. 

Wyciąg z zielonej herbaty to popularny składnik suplementów diety na odchudzanie, na trawienie, na trądzik, na uspokojenie. Do wyboru są jedno- lub wieloskładnikowe preparaty w tabletkach, kapsułkach, mieszankach ziołowych oraz w proszku do sporządzenia napoju. 

Herbata zielona – jak parzyć, jak pić, co można dodawać? 

Jak długo parzyć zieloną herbatę? Najlepiej 1–1,5 minuty. Parzenie dłuższe niż 2 minuty spowoduje, że napar będzie gorzki. Optymalna temperatura parzenia to 60–70˚C (wskazówka: po zagotowaniu wody należy odczekać 3–4 minuty). 

Parzenie zielonej herbaty drugi raz jest doskonałą metodą, by obniżyć zawartość kofeiny w naparze. Należy zaparzyć herbatę 45 sekund w gorącej wodzie, powstały napar wylać, po czym zaparzyć ponownie metodą podaną powyżej. Tym sposobem pozbywamy się jej dużej części, nie ujmując wiele z intensywności smaku i aromatu herbaty. 

Kiedy pić zieloną herbatę? Ze względu na pobudzającą zawartość kofeiny nie zaleca się spożywania naparu na noc. W ciągu dnia herbatę najlepiej wypijać po posiłkach, ponieważ w trakcie posiłku może zmniejszyć przyswajalność minerałów z żywności. 

Popularne są napary zielonej herbaty przyrządzone wraz z dodatkami: z cytryną, imbirem, pigwą, opuncją figową, miętą. Co ciekawe, dodatek cytryny może zwiększyć potencjał antyoksydacyjny tak przygotowanego napoju.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Szparagi – rodzaje, właściwości, zastosowanie, przepisy. Dlaczego warto je jeść?

    Szparagi to warzywa o unikalnym smaku. Z roku na rok stają się coraz bardziej popularne wśród wielbicieli zdrowej i smacznej kuchni. Sezon na szparagi trwa stosunkowo krótko, warto więc wykorzystać go w pełni, zwłaszcza że warzywa te nie tylko dobrze smakują, ale posiadają również ciekawe właściwości prozdrowotne. Czym dokładnie charakteryzują się szparagi i dlaczego warto je jeść? 

  • Karotenoidy – jaki mają wpływ na nasz organizm? Właściwości i źródła karotenoidów

    Intensywna barwa żywności z pewnością niejednokrotnie sprawiła, że mieliśmy na nią większą chęć niż na jej nieatrakcyjną, „wyblakniętą” wersję. Wiele jest substancji barwnych, które nadają apetyczny wygląd warzywom, owocom czy produktom białkowym. Są to chlorofile, polifenole czy karotenoidy, wiele z nich wykazuje prozdrowotne właściwości. Warto wiedzieć dlaczego i kiedy korzystnie jest spożywać bogate w nie produkty spożywcze. Podpowiadamy, czym są karotenoidy i jakimi właściwościami się charakteryzują? 

  • Burak czerwony – jakie ma właściwości lecznicze i wartości odżywcze? Sok z buraka a nowotwór

    Burak to niskokaloryczne warzywo, bogate w witaminy i składniki mineralne. Zawiera także antocyjany oraz flawonoidy, którym przypisuje się właściwości przeciwnowotworowe. Sok z buraka najlepiej wykonać z wykorzystaniem wyciskarki wolnoobrotowej, dzięki której napój będzie bogaty w więcej cennych wartości odżywczych, niż wówczas, kiedy skorzystamy ze zwykłej sokowirówki. Buraka włącza się często do diety osób, które walczą z nadwagą i otyłością, chcą obniżyć poziom cholesterolu we krwi lub tym, którym dokucza zgaga. Jakie jeszcze właściwości ma burak zwyczajny, czy to prawda, że z powodzeniem stosowany jest w terapii przeciwnowotworowej oraz co poprawi smak soku z tego warzywa? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Krzem a krzem organiczny – czym się różnią, który jest lepiej przyswajalny? Właściwości i suplementy na piękne włosy i paznokcie

    Krzem to pierwiastek, który wielu osobom kojarzy się z preparatami na piękne włosy i paznokcie, natomiast niewielu z działaniem przeciwmiażdżycowym, przeciwcukrzycowym i przeciwnowotworowym. W aptekach i sklepach zielarskich dostępnych jest wiele preparatów z krzemem zarówno w formie jednoskładnikowej, jak i w połączeniu z borem lub jodem. Na niedobór krzemu najbardziej narażone są kobiety i osoby starsze.

  • Siarka – właściwości lecznicze, nadmiar i niedobór w organizmie, suplementacja

    Siarka (S, łac. sulphur) jest pierwiastkiem o intensywnej, żółtej barwie. W przyrodzie występuje w postaci gazów, w stanie wolnym albo w postaci związków chemicznych. Każdemu znana jest dzięki zapałkom, gdzie jest składnikiem łatwopalnej masy pokrywającej główki drewienka. Siarka jest również jednym z makroelementów występujących w organizmie człowieka. Pomimo niewielkiej ilości, znajduję się w każdej komórce i wchodzi w skład wielu białek i niektórych węglowodanów oraz bierze udział w licznych reakcjach.

  • Cholina (witamina B4) – dlaczego jest tak istotna dla kobiet w ciąży? Występowanie, właściwości, dawkowanie

    Cholina, to bardzo istotny związek dla rozwoju płodu (głównie w kontekście układu nerwowego), a ponadto biorący udział w szeregu procesów metabolicznych cholesterolu i związków tłuszczowych. W organizmie „witamina B4" występuje głównie w fosfolipidach, takich jak lecytyna i sfingomielina. Oprócz tego cholina przyczynia się do utrzymania właściwej struktury komórek, wpływa na pracę mięśni, układ oddechowy i mózg. Wyniki badań naukowych potwierdziły również, że przyczynia się ona do poprawy pamięci długotrwałej. Czy cholina chroni przyszłą mamę przed wystąpieniem stanu przedrzucawkowego, co ma ze sobą wspólnego cholina i inozytol oraz jak dawkować „witaminę B4"?? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Skrobia modyfikowana – czy trzeba jej unikać?

    Skrobia to znana wszystkim, naturalna substancja pochodzenia roślinnego. Co jednak począć ze skrobią modyfikowaną? Czy proces modyfikacji powinien nas niepokoić? A może nie taki diabeł straszny, jak go malują nasze skojarzenia? Co to jest skrobia modyfikowana i czy należy jej unikać – tego dowiemy się z artykułu. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij