Otępienie – co to jest, jak leczyć, jak rozpoznać i zwalczać
Bartłomiej Śmieszniak

Otępienie – co to jest, jak leczyć, jak rozpoznać i zwalczać

Otępienie, choć kojarzy się jednoznacznie, ma wiele twarzy. Jego przyczyny są złożone, niektóre zmiany odwracalne, inne stale postępujące. Choroba zaczyna się od zapominania drobiazgów, kończy się często całkowitym uzależnieniem od pomocy innych osób w codziennych prostych czynnościach.

Czym jest otępienie? 

Otępienie to zespół wielu objawów, który jest spowodowany zaburzeniami w ośrodkowym układzie nerwowym. Posiada różną dynamikę. Może przebiegać przewlekle, charakteryzując się podobnym nasileniem objawów przez cały czas, lub postępująco (z narastaniem objawów). Zaburzenia dotyczą przede wszystkim funkcji poznawczych: procesów myślenia, orientacji w przestrzeni, rozumienia, zdolności liczenia, możliwości nauki, umiejętności językowych, pamięci czy umiejętności oceny. Wraz z postępem choroby pacjent nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i potrzebuje pomocy przy codziennych czynnościach. 

Jak często występuje otępienie? 

Częstość występowania otępienia rośnie wraz z wiekiem. Po 65. roku życia nawet 5% ludzi cierpi na to schorzenie. Odsetek ten wzrasta do 20% w grupie osób po 80. roku życia. Średnia długość życia rośnie wraz z poprawą warunków bytowych, dostępnością do służby zdrowia i nowoczesnych metod leczenia, dlatego przewiduje się wzrost liczby pacjentów z otępieniem.  

Rodzaje otępienia 

Ze względu na wiek osoby, u której rozpoznano otępienie, można wyróżnić otępienie starcze (o późnym początku), które występuje po 65. roku życia, oraz otępienie przedstarcze (o wczesnym początku), które pojawia się przed 65. rokiem życia.  

Otępienie ze względu na pochodzenie, w kolejności częstości występowania, dzieli się również na: 

  • chorobę Alzheimera,  
  • otępienie naczyniopochodne,
  • otępienie z ciałami Lewy’ego,
  • otępienie czołowo-skroniowe,
  • otępienie mieszane.  

Przyczyny otępienia 

Za objawy otępienia odpowiadają zmiany w mózgu o różnej etiologii. W chorobie Alzheimera w mózgu odkłada się nieprawidłowe białko, które upośledza jego pracę. W otępieniu naczyniopochodnym dochodzi do niedotlenienia mózgu z powodu patologii naczyń. Wymienia się tu zakrzepy, miażdżycę czy pęknięcie naczynia, w wyniku których krew nie odżywia mózgu i dochodzi do martwicy w jego niedotlenionych rejonach. Zmiany takie, w zależności od tego, jak długo krew nie była dostarczana, mogą być odwracalne. Jednak wraz z upływem czasu dochodzi do uszkodzeń, których ani organizm, ani leczenie nie są już w stanie naprawić. Otępienie mogą powodować leki, toksyny, alkohol lub związki metaboliczne. Mogą one uszkadzać tkankę nerwową i dawać objawy zaburzeń pracy mózgu. Takie zmiany często są odwracalne.  

Innymi przyczynami otępień mogą być:  

  • obrażenia głowy,
  • guzy mózgu,
  • choroby infekcyjne,
  • nadużywanie alkoholu,
  • choroba Parkinsona,
  • padaczki,
  • choroby metaboliczne,
  • choroby demielinizacyjne,
  • zatrucia,
  • choroby nowotworowe,
  • skutki uboczne stosowania leków.  

Objawy otępienia 

Otępienie najczęściej na charakter progresywny, zaburzenia narastają powoli lub nagle i skokowo, aż do utraty możliwości samodzielnego funkcjonowania.  

Najczęściej na początku pojawiają się ubytki funkcji poznawczych. Rodzina i bliscy, ale też sam pacjent, zauważają problemy z pamięcią. Zaczynają się one od zapominania drobnych spraw, takich jak zabranie kluczy z domu, listy zakupów, dat spotkań i wizyt. Dalej dochodzi do utraty możliwości zapamiętywania bliskiej przeszłości. Pojawiają się problemy z liczeniem, orientacją w terenie – chory zapomina drogi do sklepu lub domu, gubi się podczas spaceru. Często występują zaburzenia zachowania (np. brak odczuwania radości, apatia, agresja, chory łatwo się wzrusza i płacze). Następnie dochodzą problemy z wykonywaniem aktywności, z którymi wcześniej nie było problemów, jak ubieranie się, czynności higieniczne, gotowanie. Aby rozpoznać otępienie, objawy muszą utrudniać samodzielne codzienne funkcjonowanie. 

W chorobie Alzheimera do zmian dochodzi stopniowo. Pojawiają się powyższe objawy, których nasilenie zależy od faz choroby (otępienie łagodne, średnio zaawansowane oraz bardzo zaawansowane).  

Objawy w otępieniu naczyniopochodnym zależą od obszaru mózgu, który został objęty przez niedotlenienie. Najczęściej zaburzenia obejmują małe fragmenty mózgu, jednak po wielu latach ich efekty kumulują się, prowadząc do zaawansowanego otępienia obejmującego wiele symptomów i zaburzeń. 

W otępieniu z ciałami Lewy’ego występują symptomy otępienne, parkinsonowskie (drżenie drobnofaliste – wydaje się, że pacjent liczy monety, zastyganie w bezruchu, spowolnienie mowy) oraz omamy wzrokowe. 

W otępieniu czołowo-skroniowym na pierwszy plan wysuwają się często dodatkowo zaburzenia zachowania – chory staje się impulsywny, agresywny, często mówi niestosowne rzeczy i jest bezkrytyczny w odniesieniu do własnej osoby. 

Diagnozowanie otępienia 

Aby rozpoznać otępienie, muszą występować zaburzenia pamięci oraz inne zaburzenia funkcji poznawczych, np. myślenia, orientacji, rozumienia. Zaburzenia te powinny powodować trudności w funkcjonowaniu na co dzień. Poza powyższymi objawami współwystępowanie zaburzeń zachowania, wyrażania emocji czy apatii wskazuje na rozwijający się proces otępienia.  

Należy dodać, że zaburzenia świadomości (np. utrata przytomności, senność) pojawiające się wraz z objawami otępiennymi wykluczają rozpoznanie otępienia, ponieważ wskazują na inną przyczynę choroby. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć inne schorzenia somatyczne (choroby różnych innych narządów, które mogą spowodować symptomy podobne do tych występujących w otępieniu) oraz schorzenia psychiczne.  

Do oceny stanu mózgu stosuje się metody obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny czy tomografia komputerowa. Przeprowadza się też badania laboratoryjne, które mogą wskazać przyczynę objawów. 

Lekarz może wykorzystać kilka testów do oceny rozwoju otępienia. Stosuje się np. krótką skalę oceny stanu psychicznego (Mini-Mental State Examination – MMSE), która ocenia stopień zaburzeń poznawczych, oraz test rysowania zegara, w którym pacjent musi narysować zegar, wskazówki i godziny na jego tarczy. 

Należy pamiętać o tym, że wraz z wiekiem zachodzą fizjologiczne zmiany w mózgu powodujące osłabienie pamięci oraz obniżenie funkcji poznawczych. Zmiany te rozwijają się bardzo powoli, a pacjentowi mogą przeszkadzać w łagodny sposób w codziennym funkcjonowaniu. 

Leczenie otępienia i rokowanie 

Leczenie i rokowanie zależą od pochodzenia otępienia. W terapii stosuje się głównie leczenie farmakologiczne: polepszające przekaźnictwo sygnałów w mózgu oraz profilaktyczne, chroniące przed uszkodzeniem naczyń. Bardzo ważne jest leczenie chorób podstawowych, które mogą powodować objawy otępienia. W chorobie Alzheimera stosuje się leki poprawiające funkcje poznawcze, poprawiające przekaźnictwo sygnałów w mózgu oraz polepszające przepływy krwi w naczyniach mózgu. W otępieniu naczyniopochodnym najważniejsza jest profilaktyka, aby nie doszło do zaburzeń przepływu krwi do mózgu. Istotne jest prawidłowe leczenie chorób podstawowych pacjenta, które zwiększają ryzyko incydentu naczyniowego, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, choroby serca itd. Gdy za otępienie odpowiadają substancje toksyczne, należy je ograniczyć lub odstawić. 

Rokowanie u chorych zależy od typu otępienia. W niektórych przypadkach, gdy za objawy odpowiadają np. niedotlenienie mózgu, niedobór witaminy B12, niedoczynność tarczycy, zatrucie tlenkiem węgla lub wodogłowie normotensyjne, zmiany mogą być częściowo lub całkowicie odwracalne. Przebieg schorzenia można spowolnić prawidłowym leczeniem chorób podstawowych, profilaktyką incydentów naczyniowych oraz terapią farmakologiczną wspomagającą przekaźnictwo sygnałów w mózgu. Niestety, choroby zwyrodnieniowe najczęściej przebiegają z powolnym postępowaniem objawów, aż do całkowitej utraty możliwości samodzielnego funkcjonowania.  

Jak uniknąć otępienia – zapobieganie 

Niestety, nie ma sposobu, który jest w stanie całkowicie uchronić człowieka przed rozwojem otępienia. Wykazano natomiast, że wyższe wykształcenie, aktywność intelektualna w starszym wieku (czytanie książek, rozwiązywanie krzyżówek, nauka nowych rzeczy, np. języków obcych) są związane z rzadszym występowaniem otępienia.

Należy dobrze kontrolować choroby podstawowe, takie jak nadciśnienie, miażdżyca czy cukrzyca, które są czynnikiem rozwoju patologii naczyń, a te z kolei zwiększają ryzyko udaru i otępienia naczyniopochodnego.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Cholestaza ciążowa – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

    Cholestaza zwykle pojawia się w III trymestrze ciąży, a jej pierwszym objawem jest świąd skóry. Czym jest cholestaza ciążowa i jaki ma wpływ na mamę oraz dziecko? W jaki sposób ją rozpoznać i leczyć? Jak powinna wyglądać dieta ciężarnej, u której doszło do zastoju żółci? 

  • Adrenalina – jaka jest funkcja w organizmie? Czym skutkuje nadmierna ekspozycja na działanie hormonu?

    Adrenalina, czyli tzw. hormon przetrwania, mobilizuje organizm do szybkiego reagowania w przypadku zagrożenia. Powoduje zauważalny wzrost siły i wydajności, a także zwiększoną świadomość w sytuacjach stresowych. Nadmierna ekspozycja na adrenalinę może jednak szkodzić zdrowiu. Dowiedz się, jakie są skutki nadprodukcji tego hormonu. W jaki sposób wykorzystywany jest w medycynie? 

  • Biegunka podróżnych – objawy, leczenie, zapobieganie

    Podczas podróży uważaj na to, co jesz i pijesz, jeżeli nie chcesz nabawić się „klątwy Montezumy”. Biegunka jest najczęstszą chorobą podróżnych. Według szacunków CDC dotyka 10 milionów ludzi każdego roku. Kto jest najbardziej zagrożony infekcją chorobotwórczymi drobnoustrojami? W których miejscach na świecie istnieje największe ryzyko doświadczenia biegunki podróżnych?

  • Pieczenie, upławy i swędzenie kobiecych okolic intymnych? – to może być infekcja pochwy. Jak zabiegać i leczyć stany zapalne?

    Upławy, pieczenie i swędzenie okolic intymnych to nie tylko uporczywe i często nawracające przypadłości, ale także objawy infekcji, która jeśli jest zaniedbana, może doprowadzić do niepłodności. Infekcje okolic intymnych mogą przydarzyć się kobiecie w każdym wieku, przed porodem, w trakcie ciąży i w połogu. Czy istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie – jak skutecznie wyleczyć i zapobiegać zakażeniom pochwy? Otóż nie, nie istnieje. Można jednak postępować zgodnie z pewnymi wskazówkami, dzięki którym nawet w oparciu o domowe sposoby na infekcje intymne możliwe jest złagodzenie tych najbardziej dokuczliwych objawów. Więcej infmacji na ten temat znajduje się w niniejszym artykule.

  • Szczepionka przeciw grypie oparta na technologii mRNA. Rozpoczęły się badania kliniczne nad nowymi preparatami

    Obecnie szczepionki przeciw grypie zmniejszają ryzyko zachorowania o 40–60%. Moderna postawiła sobie za cel stworzenie preparatu o lepszej skuteczności i z początkiem lipca rozpoczęła badania kliniczne nad nowym produktem, preparatem przeciw grypie sezonowej, która wykorzystuje technologię mRNA. Według prognoz ma on być bardziej skuteczny niż dotychczasowe szczepionki.

  • Suche utonięcia – czym są? W jaki sposób objawia się zespół post-immersyjny?

    Z pozoru niegroźne zachłyśnięcie się płynem, może być niezwykle niebezpieczne, czego potwierdzeniem mogą być dane statystyczne, które wskazują, że około 15% wszystkich utonięć stanowią tzw. suche utonięcia, do których wystarczy naprawdę niewielka ilość wody. Dry drowning definiowane jest jako problem z oddychaniem, występujący po dostaniu się wody do dróg oddechowych. Jak chronić dziecko przed groźnym obrzękiem płuc oraz co robić, kiedy po zabawie w wodzie zauważymy, że nasze dziecko jest wyjątkowo apatyczne i osłabione? Odpowiedzi znajdują się w poniższym artykule.

  • Sparaliżowany po udarze mężczyzna „przemówił” dzięki nowatorskiej neuroprotezie mowy

    Problemy z mową i komunikacją po udarze występują często w przypadku tego urazu mózgu. Anartria, czyli zespół zaburzeń oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych występujący właśnie w tym przypadku jest wywołany uszkodzeniami ośrodków i/lub dróg unerwiających aparat mowy. Przez wiele lat problem ten był nierozwiązywalny, a metody komunikacji osoby chorej opierały się jedynie na literowaniu. Obecne rozwiązanie polega na generowaniu płynnych komunikatów, które pozwalają na tworzenie całych zdań w oparciu o 50 słów. Na czym polega nowatorska metoda  z wykorzystaniem neuroprotezy? Odpowiedź znajduje się w artykule.

  • Czym jest zespół Ushera? Badanie niemieckich naukowców daje nowe spojrzenie na patologię choroby

    Zespół Ushera to choroba dziedziczona genetycznie od obojga rodziców. Oznacza to, że zarówno matka, jak i ojciec przekazują dziecku po jednej kopii wadliwego genu, co tylko w takiej konfiguracji będzie skutkowało wystąpieniem tzw. głuchoto-ślepoty. Obecny stan wiedzy nie pozwala na doraźne leczenie tej choroby z użyciem środków farmakologicznych, a jedynie kompensacje wady słuchu z użyciem implantu ślimakowego. Najnowsze wyniki badań naukowych pozwalają jednak dostrzec światełko w tunelu, ponieważ jak donoszą niemieccy naukowcy, właśnie odkryto patologiczny mechanizm molekularny, prowadzący do rozwoju choroby, a to w przyszłości może pozwolić na opracowanie skutecznej metody leczenia zespołu Ushera, z wykorzystaniem np. terapii genowej.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij