Zwyrodnienie stawów – przyczyny, objawy, leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów

Zwyrodnienie stawów (inaczej osteoartroza lub artoza) to powszechnie występujące schorzenie układu ruchu, w przebiegu którego dochodzi do uszkodzenia tkanek budujących staw. Konsekwencją choroby zwyrodnieniowej stawów jest przedwczesne starzenie się struktur stawowych prowadzące do niepełnosprawności. Jakie są przyczyny zwyrodnienia stawów? Jak przebiega leczenie?

Zwyrodnienie stawów jest nazywane chorobą cywilizacyjną, należy bowiem do najczęściej diagnozowanych schorzeń przewlekłych, zwłaszcza wśród seniorów. Objawia się bólem stawów, sztywnością, ograniczeniem ruchomości, trzeszczeniami w stawie. Prowadzi do obniżenia komfortu życia, a nawet do niepełnosprawności. 

Choroba zwyrodnienia stawów – czym jest? 

Choroba zwyrodnieniowa stawów jest przewlekłym procesem zapalnym, w którym wydzielana jest nadmierna ilość cytokin prozapalnych i enzymów proteolitycznych. Charakteryzują go zmiany degeneracyjne w strukturze chrząstki stawowej, a także pozostałych elementów stawu – ścięgien, więzadeł, błony maziowej, kości.

Następstwem takiego stanu jest zwiększenie tarcia powierzchni kostnych. Schorzenie najczęściej dotyczy stawów kolanowych, połączeń kręgosłupa oraz stawów w obrębie stóp i rąk. Ze względu na przewlekły charakter choroby, ból stawu towarzyszy pacjentowi przez bardzo długi czas z okresami zaostrzeń i remisji.

Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i leczenia zwyrodnienia kręgosłupa.

Przyczyny zwyrodnienie stawów. Czynniki ryzyka osteoartrozy 

Przyczyn zwyrodnienia stawów może być wiele. Najczęściej trudno wyizolować jedną z nich lub ustalić procentowy udział poszczególnych. W licznych badaniach naukowych opisuje się podział na czynniki modyfikowalne i niemodyfikowalne. Wśród tych pierwszych wymienia się: otyłość, upośledzoną architekturę stawów, uprawianie różnego rodzaju sportów, zwłaszcza wyczynowo, wykonywanie określonej pracy (stojącej, siedzącej), brak dostatecznej ilości aktywności fizycznej. Do tych drugich zaliczmy: wiek (zwyrodnienie stawów dotyka około 85% osób w wieku 75-79 lat), płeć żeńska oraz wpływ uwarunkowań genetycznych.

Przyczyną występowania zwyrodnienia stawów mogą być również choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca, dna moczanowa czy reumatoidalne zapalenie stawów.

Choroba zwyrodnienia stawów – objawy

Opisywana choroba stawów może generować bardzo różne dolegliwości. W zależności od lokalizacji zmian, okresu choroby, czasu jej trwania można wyróżnić następujące symptomy:

• bóle stawów,
• sztywność stawową, która utrudnia poruszanie się,
• epizody nasilenia i redukcji intensywności objawów mogą korelować z okresami wzmożonej aktywności fizycznej, zmianami pogody,
• tkliwość oraz obrzęk okolicy stawów,
• guzkowate zgrubienia wokół połączeń stawowych,
• strzelanie w stawach podczas ruchu,
• ograniczenie zakresu ruchomości w stawach,
• osłabienie siły mięśniowej,
• mogą pojawiać się stany gorączkowe.

Najczęściej mamy do czynienia z chorobą zwyrodnieniową stawów rąk, stawów biodrowych i stawów kolanowych. 

Diagnoza choroby zwyrodnieniowej stawów

Choroba stawów jest diagnozowana w oparciu o badania obrazowe i badania laboratoryjne. Zazwyczaj te pierwsze już w wystarczającej mierze pozwalają potwierdzić obecność schorzenia.

Niekiedy zleca się punkcję płynu, który zgromadził się w obrębie stawu, rzadziej wykonuje się badania takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny. Badania laboratoryjne mogą wskazywać na podwyższenie wskaźników stanu zapalnego jak OB – odczyn Biernackiego czy CRP – białko ostrej fazy. 

Zwyrodnienie stawów – leczenie

Istnieje kilka metod leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów. Uwzględniając obecność wymienionych czynników ryzyka, należy zmodyfikować te, na które mamy wpływ. Mowa tutaj o redukcji masy ciała, zmianie diety, zaprzestaniu palenia tytoniu i picia alkoholu. Ważne jest też, aby zmienić lub zmodyfikować stanowisko pracy oraz zmniejszyć obciążenia podczas uprawianej dotychczas aktywności fizycznej.

Osteoartroza – leczenie zachowawcze

Leczenie zachowawcze to edukacja pacjenta, działania z zakresu fizjoterapii oraz stosowanie zaopatrzenia ortopedycznego. Obejmuje ono również wspomniane już modyfikacje dotyczące dotychczasowego stylu życia. Warto pamiętać też o stosowaniu witamin na stawy i wzmocnienie mięśni.

Zwyrodnienie stawów – leczenie farmakologiczne

Terapia farmakologiczna w przypadku zwyrodnienia stawów obejmuje podawanie leków przeciwbólowych, które pozwalają złagodzić objawy szczególnie w czasie zaostrzeń. Podstawą jest stosowanie paracetamolu lub środków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (są to leki bez recepty na zwyrodnienie stawów). Zewnętrznie stosuje się maści i żele chłodzące bądź rozgrzewające.

W niektórych przypadkach podaje się bezpośrednio do wnętrza stawu steroidy oraz kwas hialuronowy w postaci iniekcji. W ramach wspomagania odbudowy chrząstki stawowej rekomenduje się zażywanie preparatów zawierających siarczan glukozaminy. W sytuacji, kiedy schorzenie jest mocno zaawansowane, a dolegliwości bardzo silne, rekomenduje się stosowanie środków opioidowych. 

Choroba zwyrodnieniowa stawów – leczenie chirurgiczne

Zwyrodnienie stawu biodrowego czy kolanowego niekiedy wymaga zastosowania leczenia chirurgicznego. U osób młodych wykonuje się osteotomię, czyli zabieg rekonstruujący kości i stawy, a u starszych pacjentów i w przypadku zaawansowanych zmian przeprowadza się endoprotezoplastykę (alloplastykę stawu). Niekiedy stosuje się całkowite usztywnienie stawu, czyli tzw. artrodezę. Jest to metoda, która zupełnie znosi ruchomość, ale niweluje ból. 

Zwyrodnienie stawów – fizjoterapia

Jak zatrzymać zwyrodnienie stawów? Wyleczenie zmian jest niemożliwe – można je opóźnić lub starać się zatrzymać proces degeneracji, stosując odpowiednie metody leczenia. Fizjoterapia oferuje gamę zabiegów, które mogą się do tego przyczynić. W zależności od fazy schorzenia, można stosować różne sposoby walce z osteoartrozą. Są to: krioterapia miejscowa i ogólnoustrojowa, ekspozycja na pole magnetyczne, laseroterapia, kąpiele wirowe, zawijania borowinowe, kąpiele siarkowe, zabiegi elektroterapeutyczne, ultradźwięki. Bardzo ważne jest też stosowanie ćwiczeń izometrycznych, które mogą być wykonywane nawet w ostrej fazie schorzenia. Poza tym wykorzystuje się gimnastykę w basenie, ćwiczenia indywidulanie dobrane przez terapeutę, mobilizacje stawów, zabiegi osteopatyczne, kinesiotaping.

Profilaktyka choroby zwyrodnieniowej stawów 

Chcąc ustrzec się przed chorobą zwyrodnieniową stawów kręgosłupa czy kończyn, warto pamiętać o działaniach profilaktycznych. W tym celu należy dbać o kondycję mięśni oraz ruchomość stawów, uprawiając rekreacyjnie sport (np. nordic walking, jazdę na rowerze, pływanie). Dbanie o prawidłową masę ciała i racjonalne odżywianie (odpowiednią ilość kwasów omega-3, witaminy D, wapnia, fosforu, białka, kolagenu) to także sposoby na zmniejszenie ryzyka zachorowania na artrozę. Istotne są również ograniczenie spożywania alkoholu i unikanie palenia wyrobów tytoniowych.