Logopeda i dziecko ćwiczą wspólnie wymowę głoski r, walcząc w ten sposób z rotacyzmem
Anna Ościłowska

Czym jest rotacyzm? W jaki sposób poprawić wymowę głoski r?

Trudności w prawidłowej wymowie głoski r (rotacyzm, reranie) to jedne z najczęstszych problemów logopedycznych, z jakimi rodzice zgłaszają się do specjalisty z prośbą o pomoc dla swoich dzieci. Problem ten dotyczy jednak również osób dorosłych. Niezależnie od tego, kto jest pacjentem zdecydowanie warto skontaktować się z logopedą i wspólnie rozpocząć terapię, która  sumienie, cierpliwie i konsekwentnie realizowana  pomoże uporać się z rotacyzmem.

Ostatnimi czasy coraz częściej można usłyszeć o rotacyzmie czy reraniu. Wśród ludzi, zwłaszcza rodziców, zauważa się większą świadomość w zakresie nieprawidłowości artykulacyjnych u najmłodszych i wiedzy na temat tego, co to znaczy rotacyzm.

Czym jest rotacyzm?

Rotacyzm, inaczej reranie, to nieprawidłowa wymowa głoski r, która może występować zarówno u dzieci, jak również u dorosłych.

Głoska r pojawia się jako ostatnia w systemie językowym dziecka (do 6 roku życia), a co za tym idzie, jest najtrudniejszą głoską języka polskiego, ponieważ wymaga szybkości i precyzji ruchów języka. Jej prawidłowa artykulacja polega na wibracji czubka języka, który uderza o wałek dziąsłowy, a boki języka przylegają do wewnętrznych powierzchni górnych zębów i dziąseł.

Do 6 roku życia u dziecka pojawiają się substytuty dla głoski r i jest to normą rozwojową, kiedy u dwulatka usłyszymy głoskę j (zamiast głoski r), zaś u trzy- czy czterolatka usłyszymy głoskę l. Głoski te powinny przekształcić się w prawidłowo brzmiący dźwięk r. W przypadku wszelkich wątpliwości należy udać się na konsultację logopedyczną, aby wykluczyć różnego rodzaju deformacje, które z kolei powinny zostać usunięte jak najwcześniej, aby nie utrwalać nieprawidłowych nawyków.

Jakie są przyczyny rotacyzmu?

Wśród najczęstszych przyczyn nieprawidłowej realizacji głoski r przez dzieci lub osoby dorosłe wymienia się:

  • obniżoną sprawność narządów artykulacyjnych, zwłaszcza sprawność ruchową języka
  • skrócone wędzidełko języka
  • nieprawidłowości w budowie anatomicznej języka
  • osłabione lub wzmożone napięcie mięśniowe całego ciała, w tym narządów mowy
  • nieprawidłowy sposób połykania
  • płaskie nawykowe układanie języka
  • brak pionizacji języka
  • trudności w różnicowaniu słuchowym głosek
  • nieprawidłowe wzorce otoczenia
  • zbyt wczesne zmuszanie dziecka do wytworzenia wibracji apexu (czubka języka)
  • porażenia lub niedowłady mięśni języka

Powiązane produkty

Z jakimi rodzajami rotacyzmu mamy do czynienia?

Biorąc pod uwagę objawy wyróżnia się następujące rodzaje rotacyzmu:

  • pararotacyzm oznacza zamianę głoski r na inną głoskę systemową. Skutkiem pararotacyzmu może być pojawienie się w mowie wyrazów o innym znaczeniu lub logotomów, czyli połączenia dźwięków nieposiadających znaczenia.
  • rotacyzm właściwy oznacza deformacje i jest to najtrudniejszy rodzaj rotacyzmu. Przy rotacyzmie właściwym obserwuje się niewłaściwe miejsce, w którym wytwarzany jest dźwięk. Terapia logopedyczna jest często procesem długotrwałym wymagającym zaangażowania zarówno od specjalisty, jak również od pacjenta.
  • mogirotacyzm polega na opuszczaniu w wymowie głoski r.

Wśród deformacji głoski r wymienia się m.in. następujące rotacyzmy:

  • dwuwargowy (bilabialny) – drgają obie wargi
  • wargowo-zębowy (labio-dentalny) – drga warga zbliżona do siekaczy
  • międzyzębowy (interdentalny) – drga czubek języka znajdujący się między zębami
  • gardłowy (faryngalny) – powstaje między obsadą języka a tylną ścianą gardła
  • języczkowy (uwularny) – drga mały języczek na końcu podniebienia miękkiego
  • podniebienny (welarny) – drga welum wraz z tylną częścią języka
  • przyzębowy (addentalny) – drga czubek języka uderzając o wewnętrzną powierzchnię górnych siekaczy
  • policzkowy (buccalis) – powstaje, gdy strumień powietrza kierowany jest w bok i wprawia policzki w drgania
  • językowy boczny (marginalny) – drga jeden lub dwa boki języka

Jak wygląda terapia rotacyzmu?

Terapię zaczyna się od pełnej diagnostyki, czyli zebrania wywiadu, obserwacji pacjenta, badania narządu mowy, a także zleceniu ewentualnych dodatkowych badań w celu zlikwidowania i wyeliminowania przyczyny, która wpływa na nieprawidłową realizację głoski r. Plan działań diagnostyczno-terapeutycznych opracowuje specjalista logopeda, który czuwa nad poszczególnymi etapami terapii.

Działania obejmują zwiększenie sprawności narządów artykulacyjnych, czyli ćwiczeń przygotowujących do wywołania głoski r, wypracowaniu prawidłowej funkcji w obrębie oddychania, połykania, pozycji spoczynkowej języka, ćwiczeń słuchu fonematycznego, a następnie ćwiczeń mających na celu wywołanie prawidłowej realizacji głoski r.

W początkowym etapie terapii, wśród ćwiczeń mających na celu zwiększenie sprawności w obrębie aparatu artykulacyjnego, proponowane są pacjentowi m. in. następujące zadania:
o    dotykanie językiem górnej i dolnej wargi
o    przesuwanie językiem od lewego do prawego kącika ust przy otworzonej buzi
o    wysuwanie języka do przodu: język wąski i szeroki
o    dotykanie czubkiem języka górnych i dolnych zębów
o    układanie szerokiego przodu języka na górnym wałku dziąsłowym przy rozchylonych ustach
o    stukiem szerokim przodem języka o wałek dziąsłowy przy otworzonej buzi
o    szybkie unoszenie i opuszczanie przodu języka do wałka dziąsłowego przy rozchylonych ustach i nieruchomej brodzie
o    utrzymywanie szerokiego przodu języka na wałku dziąsłowym przy jednoczesnym opuszczaniu żuchwy
o    powtarzanie sylab: la, le, lo, lu, ly, li unosząc szeroki przód języka do wałka dziąsłowego
o    wypychanie językiem policzków
o    przesuwanie szerokiego przodu języka wzdłuż podniebienia
o    mlaskanie szerokim językiem
o    kląskanie językiem
o    zlizywanie czubkiem języka z przedniej części podniebienia miodu, czekolady, dżemu
o    malowanie językiem kółek na podniebieniu

Należy pamiętać, że zestaw ćwiczeń dobierany jest indywidualnie do możliwości każdego pacjenta. Ćwiczenia wykonywane są przed lustrem razem z logopedą, aby pacjent dostał wzorzec oraz wszelkie wskazówki do danego zadania.

Skupiając się na wywołaniu głoski r stosuje się metody fonetyczne, gdzie punktem wyjścia jest inna głoska, która odpowiednio przekształcona pomoże w wywołaniu pożądanej głoski. Metoda ta powinna być ostrożnie stosowana w pracy z dziećmi z wadami słuchu.

Z kolei w metodach mechanicznych punktem wyjścia jest bierny układ aparatu artykulacyjnego, który przekształcany mechanicznie, czyli przy użyciu różnych przyrządów, pozwoli wywołać daną głoskę. Wśród przyrządów pomagających w wywołaniu głoski r stosuje się m.in.: wibratory logopedyczne, szpatułki, patyczki, łyżeczki, palec. Warto również zaznaczyć, aby w momencie wywoływania głoski, wspierać dodatkowo pacjenta słownie, wzrokowo i czuciowo. Istnieją również metody fonetyczno-mechaniczne, które łączą element fonetyczny i działanie mechaniczne.

Przy wywoływaniu głoski R stosuje się między innymi metodę z wykorzystaniem głoski ḍ wymawianej dziąsłowo, która jest szybko i wielokrotnie powtarzana przy otwartych ustach. W dalszej części wprowadza się modyfikacje tej głoski, aby uzyskać wibrację czubka języka.

Głoskę r wywołuje się od 6 roku życia. Istotne jest, aby terapia była prowadzona pod okiem specjalisty logopedy. Próby wywołania głoski w domu, bez wcześniejszej konsultacji logopedycznej, mogą przynieść więcej szkody. Specjalista udzieli zaleceń i wskazówek do konkretnych ćwiczeń na każdym etapie procesu terapeutycznego.

Umawiając się na konsultację logopedyczną warto przygotować się do niej poprzez:

  • zabranie ze sobą wyników badań specjalistycznych (laryngologicznych, audiologicznych, foniatrycznych fizjoterapeutycznych i innych). Jeżeli pacjent nie posiada wyników badań, ponieważ nie zostały jeszcze wykonane, logopeda zleci i pokieruje w odpowiednie miejsce.
  • zebranie szczegółowych informacji dotyczących wad i chorób w rodzinie, w tym wad wymowy, wad słuchu, zabiegów laryngologicznych.
  • zebranie informacji dotyczących rozwoju dziecka od okresu prenatalnego do obecnego (w przypadku gdy pacjentami są dzieci)

Aby dostrzec efekty pracy w wywołaniu prawidłowej głoski r, pacjent powinien systematycznie i cierpliwie wykonywać ćwiczenia. W przypadku dzieci, u których pracuje się nad prawidłową realizacją głoski r, rola rodzica/opiekuna jest niezwykle ważna, gdyż zwykle jest to proces długofalowy i na efekty pracy trzeba często poczekać. W trakcie wspólnej pracy, zwłaszcza z młodszymi, uczymy dziecka konsekwentności, dokładności i wytrwałości w dążeniu do wyznaczonego celu. Proponowane ćwiczenia są również świetną okazją do tego, by doskonalić u dziecka umiejętność skupienia uwagi na danym zadaniu.

  1. D. Emiluta-Rozya, Całościowe badanie logopedyczne, Warszawa 2013.
  2. A. Sołtys-Chmielowicz, Zaburzenia artykulacji. Teoria i praktyka, Kraków 2016.
  3. G. Wasilewicz, Zanim powiem r…, Gdańsk 2010.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białej i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle pojawiają się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50–60 roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, jak i na owłosionej skórze głowy, a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się, że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy” oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego, który fizjologicznie pokrywa tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki” szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij