Logopeda i dziecko ćwiczą wspólnie wymowę głoski r, walcząc w ten sposób z rotacyzmem
Anna Ościłowska

Czym jest rotacyzm? W jaki sposób poprawić wymowę głoski r?

Trudności w prawidłowej wymowie głoski r (rotacyzm, reranie) to jedne z najczęstszych problemów logopedycznych, z jakimi rodzice zgłaszają się do specjalisty z prośbą o pomoc dla swoich dzieci. Problem ten dotyczy jednak również osób dorosłych. Niezależnie od tego, kto jest pacjentem zdecydowanie warto skontaktować się z logopedą i wspólnie rozpocząć terapię, która – sumienie, cierpliwie i konsekwentnie realizowana – pomoże uporać się z rotacyzmem.

Ostatnimi czasy coraz częściej można usłyszeć o rotacyzmie czy reraniu. Wśród ludzi, zwłaszcza rodziców, zauważa się większą świadomość w zakresie nieprawidłowości artykulacyjnych u najmłodszych i wiedzy na temat tego, co to znaczy rotacyzm.

Czym jest rotacyzm?

Rotacyzm, inaczej reranie, to nieprawidłowa wymowa głoski r, która może występować zarówno u dzieci, jak również u dorosłych.

Głoska r pojawia się jako ostatnia w systemie językowym dziecka (do 6 roku życia), a co za tym idzie, jest najtrudniejszą głoską języka polskiego, ponieważ wymaga szybkości i precyzji ruchów języka. Jej prawidłowa artykulacja polega na wibracji czubka języka, który uderza o wałek dziąsłowy, a boki języka przylegają do wewnętrznych powierzchni górnych zębów i dziąseł.

Do 6 roku życia u dziecka pojawiają się substytuty dla głoski r i jest to normą rozwojową, kiedy u dwulatka usłyszymy głoskę j (zamiast głoski r), zaś u trzy- czy czterolatka usłyszymy głoskę l. Głoski te powinny przekształcić się w prawidłowo brzmiący dźwięk r. W przypadku wszelkich wątpliwości należy udać się na konsultację logopedyczną, aby wykluczyć różnego rodzaju deformacje, które z kolei powinny zostać usunięte jak najwcześniej, aby nie utrwalać nieprawidłowych nawyków.

Jakie są przyczyny rotacyzmu?

Wśród najczęstszych przyczyn nieprawidłowej realizacji głoski r przez dzieci lub osoby dorosłe wymienia się:

  • obniżoną sprawność narządów artykulacyjnych, zwłaszcza sprawność ruchową języka
  • skrócone wędzidełko języka
  • nieprawidłowości w budowie anatomicznej języka
  • osłabione lub wzmożone napięcie mięśniowe całego ciała, w tym narządów mowy
  • nieprawidłowy sposób połykania
  • płaskie nawykowe układanie języka
  • brak pionizacji języka
  • trudności w różnicowaniu słuchowym głosek
  • nieprawidłowe wzorce otoczenia
  • zbyt wczesne zmuszanie dziecka do wytworzenia wibracji apexu (czubka języka)
  • porażenia lub niedowłady mięśni języka

Polecane dla Ciebie

Z jakimi rodzajami rotacyzmu mamy do czynienia?

Biorąc pod uwagę objawy wyróżnia się następujące rodzaje rotacyzmu:

  • pararotacyzm oznacza zamianę głoski r na inną głoskę systemową. Skutkiem pararotacyzmu może być pojawienie się w mowie wyrazów o innym znaczeniu lub logotomów, czyli połączenia dźwięków nieposiadających znaczenia.
  • rotacyzm właściwy oznacza deformacje i jest to najtrudniejszy rodzaj rotacyzmu. Przy rotacyzmie właściwym obserwuje się niewłaściwe miejsce, w którym wytwarzany jest dźwięk. Terapia logopedyczna jest często procesem długotrwałym wymagającym zaangażowania zarówno od specjalisty, jak również od pacjenta.
  • mogirotacyzm polega na opuszczaniu w wymowie głoski r.

Wśród deformacji głoski r wymienia się m.in. następujące rotacyzmy:

  • dwuwargowy (bilabialny) – drgają obie wargi
  • wargowo-zębowy (labio-dentalny) – drga warga zbliżona do siekaczy
  • międzyzębowy (interdentalny) – drga czubek języka znajdujący się między zębami
  • gardłowy (faryngalny) – powstaje między obsadą języka a tylną ścianą gardła
  • języczkowy (uwularny) – drga mały języczek na końcu podniebienia miękkiego
  • podniebienny (welarny) – drga welum wraz z tylną częścią języka
  • przyzębowy (addentalny) – drga czubek języka uderzając o wewnętrzną powierzchnię górnych siekaczy
  • policzkowy (buccalis) – powstaje, gdy strumień powietrza kierowany jest w bok i wprawia policzki w drgania
  • językowy boczny (marginalny) – drga jeden lub dwa boki języka

Jak wygląda terapia rotacyzmu?

Terapię zaczyna się od pełnej diagnostyki, czyli zebrania wywiadu, obserwacji pacjenta, badania narządu mowy, a także zleceniu ewentualnych dodatkowych badań w celu zlikwidowania i wyeliminowania przyczyny, która wpływa na nieprawidłową realizację głoski r. Plan działań diagnostyczno-terapeutycznych opracowuje specjalista logopeda, który czuwa nad poszczególnymi etapami terapii.

Działania obejmują zwiększenie sprawności narządów artykulacyjnych, czyli ćwiczeń przygotowujących do wywołania głoski r, wypracowaniu prawidłowej funkcji w obrębie oddychania, połykania, pozycji spoczynkowej języka, ćwiczeń słuchu fonematycznego, a następnie ćwiczeń mających na celu wywołanie prawidłowej realizacji głoski r.

W początkowym etapie terapii, wśród ćwiczeń mających na celu zwiększenie sprawności w obrębie aparatu artykulacyjnego, proponowane są pacjentowi m. in. następujące zadania:
o    dotykanie językiem górnej i dolnej wargi
o    przesuwanie językiem od lewego do prawego kącika ust przy otworzonej buzi
o    wysuwanie języka do przodu: język wąski i szeroki
o    dotykanie czubkiem języka górnych i dolnych zębów
o    układanie szerokiego przodu języka na górnym wałku dziąsłowym przy rozchylonych ustach
o    stukiem szerokim przodem języka o wałek dziąsłowy przy otworzonej buzi
o    szybkie unoszenie i opuszczanie przodu języka do wałka dziąsłowego przy rozchylonych ustach i nieruchomej brodzie
o    utrzymywanie szerokiego przodu języka na wałku dziąsłowym przy jednoczesnym opuszczaniu żuchwy
o    powtarzanie sylab: la, le, lo, lu, ly, li unosząc szeroki przód języka do wałka dziąsłowego
o    wypychanie językiem policzków
o    przesuwanie szerokiego przodu języka wzdłuż podniebienia
o    mlaskanie szerokim językiem
o    kląskanie językiem
o    zlizywanie czubkiem języka z przedniej części podniebienia miodu, czekolady, dżemu
o    malowanie językiem kółek na podniebieniu

Należy pamiętać, że zestaw ćwiczeń dobierany jest indywidualnie do możliwości każdego pacjenta. Ćwiczenia wykonywane są przed lustrem razem z logopedą, aby pacjent dostał wzorzec oraz wszelkie wskazówki do danego zadania.

Skupiając się na wywołaniu głoski r stosuje się metody fonetyczne, gdzie punktem wyjścia jest inna głoska, która odpowiednio przekształcona pomoże w wywołaniu pożądanej głoski. Metoda ta powinna być ostrożnie stosowana w pracy z dziećmi z wadami słuchu.

Z kolei w metodach mechanicznych punktem wyjścia jest bierny układ aparatu artykulacyjnego, który przekształcany mechanicznie, czyli przy użyciu różnych przyrządów, pozwoli wywołać daną głoskę. Wśród przyrządów pomagających w wywołaniu głoski r stosuje się m.in.: wibratory logopedyczne, szpatułki, patyczki, łyżeczki, palec. Warto również zaznaczyć, aby w momencie wywoływania głoski, wspierać dodatkowo pacjenta słownie, wzrokowo i czuciowo. Istnieją również metody fonetyczno-mechaniczne, które łączą element fonetyczny i działanie mechaniczne.

Przy wywoływaniu głoski R stosuje się między innymi metodę z wykorzystaniem głoski ḍ wymawianej dziąsłowo, która jest szybko i wielokrotnie powtarzana przy otwartych ustach. W dalszej części wprowadza się modyfikacje tej głoski, aby uzyskać wibrację czubka języka.

Głoskę r wywołuje się od 6 roku życia. Istotne jest, aby terapia była prowadzona pod okiem specjalisty logopedy. Próby wywołania głoski w domu, bez wcześniejszej konsultacji logopedycznej, mogą przynieść więcej szkody. Specjalista udzieli zaleceń i wskazówek do konkretnych ćwiczeń na każdym etapie procesu terapeutycznego.

Umawiając się na konsultację logopedyczną warto przygotować się do niej poprzez:

  • zabranie ze sobą wyników badań specjalistycznych (laryngologicznych, audiologicznych, foniatrycznych fizjoterapeutycznych i innych). Jeżeli pacjent nie posiada wyników badań, ponieważ nie zostały jeszcze wykonane, logopeda zleci i pokieruje w odpowiednie miejsce.
  • zebranie szczegółowych informacji dotyczących wad i chorób w rodzinie, w tym wad wymowy, wad słuchu, zabiegów laryngologicznych.
  • zebranie informacji dotyczących rozwoju dziecka od okresu prenatalnego do obecnego (w przypadku gdy pacjentami są dzieci)

Aby dostrzec efekty pracy w wywołaniu prawidłowej głoski r, pacjent powinien systematycznie i cierpliwie wykonywać ćwiczenia. W przypadku dzieci, u których pracuje się nad prawidłową realizacją głoski r, rola rodzica/opiekuna jest niezwykle ważna, gdyż zwykle jest to proces długofalowy i na efekty pracy trzeba często poczekać. W trakcie wspólnej pracy, zwłaszcza z młodszymi, uczymy dziecka konsekwentności, dokładności i wytrwałości w dążeniu do wyznaczonego celu. Proponowane ćwiczenia są również świetną okazją do tego, by doskonalić u dziecka umiejętność skupienia uwagi na danym zadaniu.

  1. D. Emiluta-Rozya, Całościowe badanie logopedyczne, Warszawa 2013.
  2. A. Sołtys-Chmielowicz, Zaburzenia artykulacji. Teoria i praktyka, Kraków 2016.
  3. G. Wasilewicz, Zanim powiem r…, Gdańsk 2010.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba Sanfilippo – objawy, przyczyny, leczenie

    Choroba Sanfilippo to bardzo rzadka choroba genetyczna, określana jako mukopolisacharydoza typu 3 (MPS III). Nazwa choroby pochodzi od nazwiska lekarza, który w 1963 roku po raz pierwszy opisał ten typ mukopolisacharydozy – dr. Sylvestra Sanfilippo.

  • Choroba Wilsona – objawy, leczenie i przewidywana długość życia

    Choroba Wilsona to schorzenie prowadzące do nadmiernego gromadzenia się miedzi w organizmie. Przyczyną jest mutacja genetyczna, wskutek której dochodzi do defektu białka odpowiadającego za transport miedzi w organizmie. W konsekwencji miedź nie jest wydalana z organizmu, tylko gromadzi się w narządach, prowadząc do ich uszkodzenia.

  • Chłoniak Burkitta – objawy, przyczyny i rokowanie

    Przyczyną chłoniaka jest niekontrolowany rozrost puli limfocytów, a głównym skutkiem ubocznym – upośledzenie układu immunologicznego ze względu na utratę funkcji zmienionych komórek. Najczęstszą przyczyną zgonu wśród pacjentów cierpiących na nowotwory krwi są pozornie niegroźne infekcje – i właśnie tak zabija chłoniak Burkitta.

  • Odmrożenia – stopnie i objawy. Co robić i jak zabezpieczyć skórę przed zimnem?

    Odmrożenie z zimna to stan skóry, w którym jej warstwa ochronna została uszkodzona przez działanie niskich temperatur. Może to prowadzić do bolesności, pieczenia, zaczerwienienia i obrzęku, a w ciężkich przypadkach nawet do amputacji kończyn lub ich fragmentów. W celu uniknięcia odmrożenia należy zachować ostrożność podczas długotrwałego przebywania na mrozie, chronić skórę odpowiednim ubraniem czy stosować kremy i maści ochronne.

  • Halitoza – brzydki, nieprzyjemny zapach z ust – jak go zwalczać?

    Halitoza jest jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się pacjentów do gabinetów stomatologicznych. Nieprzyjemny zapach z ust nie zawsze wiąże się z obecnością stanów patologicznych w jamie ustnej. Istnieje szereg przyczyn wynikających ze schorzeń układu pokarmowego i problemów laryngologicznych. Często źródłem problemu jest nieprawidłowa dieta.

  • Sprue tropikalna (psyloza) – przyczyny i objawy choroby przypominającej celiakię

    Sprue tropikalna jest chorobą zakaźną, która występuje głównie w krajach tropikalnych i subtropikalnych. Objawia się nieprawidłowym trawieniem i wchłanianiem składników pokarmowych, co prowadzi do poważnych niedoborów składników odżywczych, głównie witaminy B12 i kwasu foliowego, a także do anemii. Leczenie sprue tropikalnej jest uzależnione od przyczyny i może wymagać antybiotyków, leków przeciwpasożytniczych i suplementów diety.

  • Komora hiperbaryczna – komu służy i jak z niej korzystać?

    Komora hiperbaryczna jest szczelnie zamkniętym urządzeniem, w którym przeprowadza się zabiegi tlenoterapii z wykorzystaniem stuprocentowego tlenu pod zwiększonym ciśnieniem atmosferycznym. Terapia w komorze hiperbarycznej stanowi uzupełnienie leczenia wielu dolegliwości, m.in. urazów, oparzeń czy incydentów niedokrwienia tkanek miękkich.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij