Wpływ cytrynianu sodu na zdrowie
Krzysztof Słomiak

Wpływ cytrynianu sodu na zdrowie

Dodatki do żywności stały się codziennością. W składzie produktów, które spożywamy możemy znaleźć wiele substancji, które mogą nas zaskoczyć — cukier w chlebie, siarczany w winie, witamina C w lodach. Każda z tych substancji ma swoje konkretne zadanie.

Niektóre poprawiają jedynie smak, inne go całkowicie zmieniają, jeszcze inne działają jak konserwanty lub sztuczne barwniki. Jedną z takich substancji jest cytrynian sodu. Jak wpływa on na nasze zdrowie i do jakich produktów jest dodawany?

Chemia wokół nas

Cytrynian sodu, z łac. natrii citras (taką nazwę również podaje się na opakowaniu), to organiczny związek chemiczny z grupy cytrynianów, a dokładniej sól sodowa kwasu cytrynowego. Związek ten, jak sama nazwa wskazuje, składa się z jonów sodowych (a dokładniej i najczęściej z trzech, choć są również cytryniany disodowe i monosodowe) połączonych z anionami grupy karboksylowej kwasu cytrynowego. Wzór chemiczny związku to: C3H4(OH)(COONa)3. Cytrynian sodu dość łatwo otrzymuje się w reakcji kwasu cytrynowego z wodorotlenkiem sodu. Otrzymujemy wtedy przezroczyste kryształy tego związku, bardzo podobne do kryształów cukru.

Zastosowanie w przemyśle spożywczym i kosmetycznym

W przemyśle spożywczym i kosmetycznym cytrynian sodu (pod nazwą E331) używany jest jako sekwestrant. Sekwestranty to substancje tworzące związki chemiczne z jonami metali (tzw. chelaty). Ich zadaniem jest wyłapywanie metali ciężkich, np. z produktów kosmetycznych czy spożywczych i zabezpieczenie nas przed szkodliwym działaniem tych metali.

Metale ciężkie nie powinny dostawać się i znajdować się w finalnych produktach, tutaj zastosowanie znajduje nasz cytrynian. Dużo prostszym zastosowaniem cytrynianu sodu jest wykorzystanie jego walorów smakowych. Substancja ma charakterystyczny kwaśny smak. Wykorzystuje się to w napojach gazowanych, gdyż związek ten ma dobrą rozpuszczalność w wodzie. Cytrynian sodu jest stosowany również jako środek konserwujący. Ponadto jest czynnikiem antykoagulacyjnym przy wytwarzaniu jadalnych produktów zawierających krew. W przemyśle kosmetycznym dodaje się go do kremów i soli kąpielowych, co chroni preparat przed utlenianiem i jełczeniem.

Zastosowanie cytrynianu w medycynie

W medycynie szczególnie cenione są właściwości antykoagulacyjne cytrynianu. Chroni on krew przed krzepnięciem i tworzeniem się niepożądanych skrzepów. Cewniki do hemodializ są wypełniane jego roztworem, żeby zapobiec wspomnianemu wykrzepianiu krwi. Dodatek cytrynianiu sodu pozwala na stosowanie niższych stężeń heparyny, dzięki czemu po przedostaniu się roztworu do krwioobiegu, obniżone jest ryzyko związane z układowym zaburzeniem krzepliwości. Ma to duże znaczenie dla zachowania ogólnej stabilności krzepnięcia pacjenta i przeciwdziała działaniom niepożądanym w trakcie i po zabiegach hemodializy. Działanie to wykorzystuje się również przy przechowywaniu i transfuzjach krwi.

Innym zastosowaniem tego związku jest wykorzystanie jego zasadowych właściwości. Zmniejsza on dyskomfort przy infekcjach układu moczowego, a w szczególności zapaleniu pęcherza, gdyż lek, przez to, że jest dobrze rozpuszczalny w wodzie, jest wydalany z moczem. Sól ta chroni również przed powstawaniem kamieni nerkowych i kwasicą metaboliczną u osób z chorobami nerek. Spożywany doustnie ma również działanie przeczyszczające w odpowiednio dużych dawkach.

Korzyści dla sportowców

Spożycie roztworu cytrynianu sodowego przed wysiłkiem fizycznym działa jak spożywanie napojów izotonicznych. Może wpłynąć korzystnie na wyniki sportowca, wykorzystywano to w trakcie biegów średniodystansowych. W grupie badanej zaobserwowano poprawę osiąganych czasów przez sportowców, którzy przed biegiem otrzymali do wypicia roztwór cytrynianu. Zauważono jednak, że związek ten powodował dolegliwości ze strony układu pokarmowego u niektórych sportowców, co było związane z przeczyszczającym działaniem cytrynianu sodu.  

Czy cytrynian sodu jest szkodliwy?

Szkodliwość cytrynianu sodu w żywności nie została udowodniona. Uznaje się, że cytrynian sodu w dawkach stosowanych w przemyśle spożywczym jest bezpieczny dla organizmu i nie wywołuje problemów zdrowotnych u osób zdrowych.

Istnieje jednak kilka przeciwwskazań. Przez to, że substancja ta jest wydalana z moczem i obsługiwana przez nerki nie powinna być stosowana przez osoby z niewydolnością nerek czy z chorobami nefrologicznymi lub okołonefrologicznymi, takimi jak choroby nadnerczy. Cytrynianu sodu powinny unikać także osoby z nadciśnieniem i odwodnione, gdyż wpływa on na wchłanianie sodu i potasu w organizmie.

Ze względu na wspomniane działanie przeczyszczające może on powodować dyskomfort pokarmowy. Alergia na cytrynian sodu występuje bardzo rzadko i ma typowy przebieg — wysypka skórna, biegunka, bóle głowy lub duszności o umiarkowanym nasileniu.

Cytrynian sodu jest substancją bardzo ważną i znajdującą szerokie zastosowanie ze względu na swoje właściwości. Nie można bagatelizować jego roli w naszym codziennym życiu. Jest też bardzo istotnym składnikiem wykorzystywanym w przemyśle spożywczym, kosmetycznym i w medycynie. Uważa się, że konserwanty i sztuczne barwniki szkodzą zdrowiu, jednak nie jest to tego typu substancja, nie trzeba unikać jej za wszelką cenę.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij