Jakie badania prenatalne w 3. trymestrze wykonać?
Anna Rutkowska

Jakie badania prenatalne w 3. trymestrze wykonać?

Przyszła mama powinna podczas ciąży regularnie odwiedzać ginekologa oraz stosować się do jego zaleceń. To lekarz wyznacza terminy kolejnych badań prenatalnych, kierując się stanem zdrowia matki i płodu, a także biorąc pod uwagę ewentualne niepokojące sygnały. Jeśli wszystko jest w porządku, można przyjąć orientacyjny, uniwersalny kalendarz badań wyznaczony przez rozporządzenia Ministerstwa Zdrowia. Jakie badania prenatalne w 3. trymestrze zwykle się wykonuje?

Badania prenatalne niektórym kojarzą się jedynie z inwazyjnymi badaniami (takimi jak amniopunkcja) wykonywanymi w przypadku ciężarnych, u których podejrzewa się ryzyko wystąpienia wad płodu. Tymczasem są to wszystkie badania realizowane podczas ciąży służące wykryciu chorób wrodzonych czy genetycznych — przede wszystkim trisomii chromosomów: 13 (zespół Patau), 18 (zespół Edwardsa) i 21 (zespół Downa). Oprócz tego pozwalają na znalezienie wad cewy nerwowej, w obrębie układu krwionośnego (w tym serca) lub innych wad anatomicznych. 

Badania prenatalne ogólnie

Ogromną większość badań prenatalnych wykonuje się w 1. i 2. trymestrze ciąży. To oczywiście mit, że przeprowadza się je wcześnie, by w razie nieprawidłowości móc jeszcze zdążyć z decyzją o legalnym wcześniejszym zakończeniu ciąży, czyli aborcji. Wczesne wykrycie wad płodu przede wszystkim zwiększa szanse na ocalenie jego życia i zdrowia. Przykładem są tu wady serca czy rozszczepy kręgosłupa, które w części przypadków mogą być operowane jeszcze w łonie matki. Niektóre z nich można wykonać już w 2. trymestrze, więc warto wiedzieć o wadach jak najwcześniej. Zaplanowanie zabiegu, a czasem też zebranie środków finansowych na operację wymaga czasu. Ten jest na wagę złota.

Podobnie bywa w przypadku wad operowanych tuż po narodzinach dziecka. Wczesne rozpoznanie umożliwia na przykład zaplanowanie porodu w placówce o najwyższym stopniu referencyjności lub takiej, gdzie od razu wykonuje się operację, bez konieczności przewożenia chorego noworodka między szpitalami. Miejsc w takich placówkach w Polsce często brakuje, zaś operacje za granicą są niezwykle kosztowne, więc wykrycie wady w 1. czy 2. trymestrze pomaga rodzicom zdążyć się przygotować do przyjścia na świat malucha. 

Podstawowe badania prenatalne to przede wszystkim badania nieinwazyjne: USG (wykonywane między 11. a 14. tygodniem ciąży, następnie między 18. a 22. tygodniem ciąży i w 3. trymestrze ciąży — między 28. a 32. tygodniem), a także testy biochemiczne — z surowicy krwi. 

Wyróżnia się:

  • test PAPP-A — zwany podwójnym (bada się tu stężenie tzw. ciążowego białka A oraz wolnej podjednostki beta-hCG. Składa się też na niego pomiar NT (przezierność karkowa) w wyżej wymienionym badaniu USG,
  • test potrójny (15.-17. tydzień ciąży, pomiar stężenia wolnej podjednostki beta-hCG, a także alfa-fetoproteiny i wolnego estriolu uE — o mniejszej czułości niż test podwójny),
  • test poczwórny (odmiana testu potrójnego, ale oprócz wyżej wymienionych parametrów mierzy się też tzw. inhibinę A, co zwiększa czułość testu).
Nieprawidłowości w wynikach powyższych testów są wskazaniem do wykonania inwazyjnego badania prenatalnego, czyli amniopunkcji — pobrania płynu owodniowego z jamy macicy. Pozwala ono na uzyskanie komórek samego płodu. Nie może już być mowy o pomyłce, jeśli chodzi o wykrywanie najczęściej występujących wad genetycznych. 

Do prenatalnych badań inwazyjnych należy też biopsja trofoblastu (kosmówki) wykonywana między 8. a 11. tygodniem ciąży i kordocenteza — między 18. a 23. tygodniem ciąży.

Badania prenatalne — 3. trymestr

Badania prenatalne w 3. trymestrze to przede wszystkim badanie USG wykonywane między 28. a 32. tygodniem ciąży. Na tym etapie służy ono głównie ocenie czy płód rośnie prawidłowo. Optymalne wyniki badania są opisywane przez lekarzy za pomocą odniesienia do siatki centylowej, nie zaś tygodni ciąży — wynik badania, w którym głowa jest o 2 tygodnie „młodsza” niż nóżki może być przyczyną paniki rodziców nieświadomych tego, że rozmaite części ciała malucha rosną w różnym tempie i rzadko zdarza się tak, by dziecko miało „idealne”, uśrednione wymiary.

Badanie w 3. trymestrze pozwala ocenić przede wszystkim: 

  • wymiary główki płodu (BPD) — tzw. wymiar dwuciemieniowy,
  • obwód główki płodu (HC),
  • obwód brzucha płodu (AC),
  • długość kości udowej (FL),
  • długość kości ramiennej (HL), 
  • wymiar poprzeczny móżdżku (TCD).

Dzięki USG lekarz szacuje przybliżoną masę płodu oraz prawdopodobną masę dziecka przy porodzie. USG w 3. trymestrze jest kontynuacją diagnostyki z poprzednich etapów. Podobnie jak badanie między 18. a 22. tygodniem ciąży, ocenia ono rozwój narządów i pozwala stwierdzić występowanie wad wrodzonych. Lekarz sprawdza też stan łożyska, jego położenie, a także ilość płynu owodniowego (AFI).

Badanie w 3. trymestrze służy też sprawdzeniu czy maluch przybrał już odpowiednią pozycję do porodu, a więc główką w dół. Jeśli tak się nie stało, nie ma powodów do paniki, gdyż z dużym prawdopodobieństwem stanie się to nieco później. Jeżeli jednak tak nie będzie, nie oznacza to zawsze wskazania do cesarskiego cięcia. Jaki poród będzie wtedy najlepszy? Ocenia to lekarz, a decydujące są tu głównie wymiary dziecka oraz przebieg ewentualnych wcześniejszych porodów. Ważne powinno być także nastawienie przyszłej mamy. Porody pośladkowe ocenia się jednak jako nieco trudniejsze, dlatego położnik powinien wziąć pod uwagę stan psychiczny rodzącej i „nie naciskać” na poród siłami natury, jeśli jej lęk jest zbyt duży. 

Podstawowe badania w 3. trymestrze ciąży

Trzeci trymestr ciąży zaczyna się w jej 27. tygodniu. Zwykle zaleca się mniej więcej comiesięczne wizyty u lekarza prowadzącego. Podczas nich, zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia dotyczącym opieki okołoporodowej, wykonywane są różne badania.

W 27.-32. tygodniu, jak co miesiąc lekarz powinien przeprowadzić badanie ginekologiczne (ocenia tu m.in ułożenie płodu, stan szyjki macicy i wydzielinę pochwową) oraz ocenić czynność pracy serca płodu (za pomocą aparatu UDT, czyli detektora — takie urządzenie ma w gabinecie każdy ginekolog). Zwykle ciężarnej mierzy się też ciśnienie oraz masę ciała. Jeśli chodzi o badania laboratoryjne, na początku 3. trymestru zaleca się: morfologię krwi, badanie ogólne moczu, badanie na obecność przeciwciał anty-D (u kobiet Rh-), ewentualnie cytologię, która nie została wykonana wcześniej.

W 33.-37. tygodniu do wyżej wymienionych badań w gabinecie ginekologicznym dochodzi ocena wymiarów miednicy oraz ruchów płodu. Na tym etapie ciąży lekarz powinien też zbadać piersi przyszłej mamy i ocenić ryzyko występowania depresji — ten ostatni punkt znajduje się w ministerialnych rozporządzeniach dopiero od niedawna. W tym okresie (prócz standardowej morfologii i badania ogólnego moczu) zostaje wykonany posiew w kierunku paciorkowców B-hemolizujących, z przedsionka pochwy oraz okolic odbytu, a także badanie (z krwi) pod kątem występowania antygenu HBs — ujemny wynik to doskonała wiadomość, gdyż oznacza, że kobieta nie jest zarażona wirusem HBV, głównym winowajcą wirusowego zapalenia wątroby typu B. 

Między 33. a 37. tygodniem ciąży powtarza się też badanie pod kątem występowania wirusa HIV. Kolejne badania w 3. trymestrze przypadają na okres między 38. a 39. tygodniem ciąży — w gabinecie lekarskim te same, co w 27.-32. tygodniu. Jeśli chodzi o pobranie próbek, znów jest to morfologia i badanie ogólne moczu — już po raz ostatni w ciąży. 

W 40. tygodniu i później ciężarna powinna widzieć się z lekarzem co kilka dni. Wiąże się to w dużej mierze ze stanem łożyska, które na tym etapie ciąży może być już zbyt stare, by prawidłowo funkcjonować. Dlatego tak ważna jest częsta ocena ruchów płodu, badanie KTG (czynność serca płodu i skurcze macicy). Jeśli oczekiwanie na poród się przedłuża, lekarz może też zlecić dodatkowe USG. 

  1. A. Stembalska, I. Łaczmańska, L. Dudarewicz, Nieinwazyjne badania prenatalne w diagnostyce aneuploidii chromosmów 13, 18 i 21 — aspekty teoretyczne i praktyczne, „Ginekologia Polska”, nr 2 (82) 2011, s. 126-132.
  2. B. Barczyński, Badania prenatalne, ,,Mp” [online],  https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63104,badania-prenatalne, [dostęp: 10.06.2019].
  3. D. Borowski, J. Brązert, M. Pietryga, Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym, „Ginekologia Polska”, nr 7, 2015, s. 551-559.
  4. K. Preis, M. Świątkowska-Freund, Ultrasonograficzne markery aberracji chromosomowych u płodu, „Czytelnia Medyczna” [online], http://www.czytelniamedyczna.pl/1396,ultrasonograficzne-markery-aberracji-chromosomowych-u-plodu.html, [dostęp: 10.06.2019].
  5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dn. 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej, „ISAP” [online], http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180001756, [dostęp: 10.06.2019].

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Kalendarz badań w ciąży – tydzień po tygodniu

    Dzięki przestrzeganiu harmonogramu wpisanego w ciążowy kalendarz badań, który składa się zarówno z testów obowiązkowych, jak i zalecanych, ginekolog prowadzący ma dostęp do kompleksowej historii ciąży, sprawując stałą kontrolę nad mamą i jej dzieckiem. Kalendarz badań w ciąży został przygotowany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Składa się z wielu etapów, które są ograniczane przez ramy czasowe kolejnych tygodni ciąży, a także z wielu badań – fizykalnych, obrazowych i laboratoryjnych. Które badania należy wykonać, będąc w ciąży i dlaczego skrupulatność w ich wykonywaniu jest tak bardzo istotna? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

  • Jakie badania wykonuje się tuż przed porodem?

    Ostatnie tygodnie ciąży to czas narastającego oczekiwania. Zanim dziecko zjawi się na świecie, warto się upewnić, że wszystko jest gotowe. Nie chodzi tylko o niezbędną wyprawkę, ale przede wszystkim o dopełnienie medycznych zaleceń lekarza prowadzącego. Jakie badania obrazowe i biochemiczne należy wykonać tuż przed porodem? Odpowiedzi na te pytania udzielono w niniejszym artykule.

  • Jakie badania wykonuje się tuż przed porodem?

    Ostatnie tygodnie ciąży to czas narastającego oczekiwania. Zanim dziecko zjawi się na świecie, warto się upewnić, że wszystko jest gotowe. Nie chodzi tylko o niezbędną wyprawkę, ale przede wszystkim o dopełnienie medycznych zaleceń lekarza prowadzącego. Jakie badania obrazowe i biochemiczne należy wykonać tuż przed porodem? Odpowiedzi na te pytania udzielono w niniejszym artykule.

  • Zgaga w ciąży – dlaczego się pojawia i co jeść, aby złagodzić nieprzyjemne dolegliwości z nią związane?

    Zgaga stanowi częstą dolegliwość u kobiet w ciąży. Ponieważ przyszła mama zwykle dysponuje ograniczoną możliwością farmakologicznego radzenia sobie z trudnościami odmiennego stanu, warto znać domowe sposoby, które poprawią samopoczucie w zakresie wybranych. Zgaga w ciąży – co jeść, a czego unikać? Jak powinna wyglądać dieta, która złagodzi pieczenie oraz kwaśne odbijanie. 

  • Czy dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają inną mikroflorę jelitową od tych, urodzonych siłami natury? Czy są bardziej podatne na alergie?

    Badania dowodzą, że we wczesnym okresie życia niemowlęta urodzone przez cesarskie cięcie mają inny zestaw bakterii jelitowych niż dzieci urodzone silami natury. Zamiast pobierać drobnoustroje od swoich matek, nabywają bakterie ze środowiska szpitalnego. Czy dlatego są bardziej podatne na występowanie astmy, alergii oraz innych chorób immunologicznych?

  • Badanie wolnego płodowego DNA (cffDNA) – na czym polega i jakie wady genetyczne wykrywa badanie NIPT? Kiedy należy je wykonać?

    Badanie wolnego płodowego DNA (cffDNA) to analiza materiału genetycznego dziecka, który przedostaje się przez łożysko i krąży we krwi matki. Testy NIPT to nieinwazyjne, bezpieczne badania prenatalne, które pozwalają na oszacowanie z dużym prawdopodobieństwem (choć nie 100%) ryzyka wystąpienia wad genetycznych u płodu oraz określenie płci dziecka. Badanie cffDNA można wykonać już w pierwszym trymestrze – po 10. tygodniu ciąży.

  • Cholina (witamina B4) – dlaczego jest tak istotna dla kobiet w ciąży? Występowanie, właściwości, dawkowanie

    Cholina, to bardzo istotny związek dla rozwoju płodu (głównie w kontekście układu nerwowego), a ponadto biorący udział w szeregu procesów metabolicznych cholesterolu i związków tłuszczowych. W organizmie „witamina B4" występuje głównie w fosfolipidach, takich jak lecytyna i sfingomielina. Oprócz tego cholina przyczynia się do utrzymania właściwej struktury komórek, wpływa na pracę mięśni, układ oddechowy i mózg. Wyniki badań naukowych potwierdziły również, że przyczynia się ona do poprawy pamięci długotrwałej. Czy cholina chroni przyszłą mamę przed wystąpieniem stanu przedrzucawkowego, co ma ze sobą wspólnego cholina i inozytol oraz jak dawkować „witaminę B4"?? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholina (witamina B4) – dlaczego jest tak istotna dla kobiet w ciąży? Występowanie, właściwości, dawkowanie

    Cholina, to bardzo istotny związek dla rozwoju płodu (głównie w kontekście układu nerwowego), a ponadto biorący udział w szeregu procesów metabolicznych cholesterolu i związków tłuszczowych. W organizmie „witamina B4" występuje głównie w fosfolipidach, takich jak lecytyna i sfingomielina. Oprócz tego cholina przyczynia się do utrzymania właściwej struktury komórek, wpływa na pracę mięśni, układ oddechowy i mózg. Wyniki badań naukowych potwierdziły również, że przyczynia się ona do poprawy pamięci długotrwałej. Czy cholina chroni przyszłą mamę przed wystąpieniem stanu przedrzucawkowego, co ma ze sobą wspólnego cholina i inozytol oraz jak dawkować „witaminę B4"?? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Testy owulacyjne (paskowe, strumieniowe, płytkowe) – który wybrać, jak i kiedy je wykonać? Czy są wiarygodne podczas planowania ciąży?

    Analiza cyklu miesiączkowego jest istotna nie tylko z punktu widzenia kontroli stanu zdrowia, sprawdzenia działania terapii, ale także (często przede wszystkim) podczas planowania powiększenia rodziny. Od pewnego czasu ogromnym powodzeniem cieszą się testy płodności, nazywane inaczej testami owulacyjnymi, które można bez recepty kupić w aptece. Wyróżnia się testy polegające na analizie próbki moczu – paskowe, strumieniowe i płytkowe oraz tzw. testy owulacyjne ze śliny. Co może zaburzać wynik testu płodności, jaka jest cena testu owulacyjnegoi i jak analizować wynik badania owulacji w domu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij