Karczoch — lecznicze warzywo

Uznawany jest za jedno z najstarszych warzyw uprawianych przez człowieka. Pierwsze zapiski spisane przez Teofrasta dotyczące stosowania karczocha jako substancji leczniczej oraz produktu jadalnego datuje się na IV wiek p.n.e.

Spis treści

Karczoch zwyczajny – wygląd, pochodzenie, morfologia

Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) inaczej nazywany atryszokiem jest to wieloletnia roślina, która należy do rodziny astrowatych. Uznawany jest za jedno z najstarszych warzyw uprawianych przez człowieka. Pierwsze zapiski stosowania karczocha jako substancji leczniczej oraz produktu jadalnego datuję się na IV wiek p.n.e., które zostały spisane przez Teofrasta. Karczoch znany był w Starożytnym Rzymie jako przysmak luksusowy. Galen cenił tą roślinę za znakomity smak. W średniowieczu był dobrze znany Arabom. W Europie rozpowszechnił się w XV wieku, natomiast do USA przyjechał dopiero w XVIII wieku. Działanie lecznicze karczocha poznano dopiero w XVI wieku w Europie, gdzie stosowano go w przypadku schorzeń wątroby oraz podczas żółtaczki. Istny przełom zastosowania tej rośliny nastąpił w 1850 roku, gdyż francuski lekarz zastosował niekonwencjonalną metodę leczenia na chłopcu, który chorował na żółtaczkę. Podał mu ekstrakt z karczocha zwyczajnego i chłopiec wyzdrowiał.  Karczoch zwyczajny uprawiany jest przede wszystkim w krajach rejonu śródziemnomorskiego.  Największa produkcja tej rośliny odbywa się we Włoszech. Szacuje się, że może być to nawet 40% całej światowej produkcji. Karczoch kwitnie w okresie sierpień-wrzesień. Nie jest odporny na przymrozki oraz temperatury poniżej zera. Najlepszy wzrost osiąga w temperaturach, które nie przekraczają 25 stopni. Rośnie głównie na glebach żyznych lub mocno nawożonych. Wysokość jaką osiąga karczoch to nawet 2,5 metra. Składa się z słabo rozgałęzionej łodygi oraz długiego korzenia. Jest to roślina, która uprawiana jest w dwuletnim cyklu. Podczas pierwszego roku roślina tworzy liście w kształcie rozety, które mogą osiągać długość od 30 do 50 centymetrów. Liście są jasnozielone, natomiast od dołu tworzą kolczaste włoski o jasnym kolorze. W drugim roku tworzą się łodygi, które układają się w koszyczki kwiatowe. Kwiatostan karczocha zwyczajnego utworzony jest wówczas z okryw kwiatowych oraz mięsistego dna. Kwiat jest barwy purpurowej, owoc natomiast to owalna niełupka. Surowiec farmaceutyczny stanowią liście oraz ziele. Liście zbierane są w okresie kwitnienia rośliny, następnie suszone są w warunkach naturalnych tj. w zaciemnionym przewiewnym miejscu, Ziele zbierane jest natomiast przed kwitnieniem. Karczoch zwyczajny stosowany jest obecnie jako roślina lecznicza, ale także jako produkt żywnościowy. Zawiera on liczne substancje czynne wpływające pozytywnie na układ pokarmowy oraz jest bogaty w związki mineralne oraz witaminy, dlatego warto wzbogacić swoją dietę o to warzywo. 

Karczoch zwyczajny – zastosowanie i wskazania

Karczoch zwyczajny ma wiele zastosowań i stosowany jest głównie z innymi substancjami ziołowymi w postaci mieszanek. Stosowany jest przede wszystkim wszelakich schorzeniach związanych w przewodem pokarmowym. Należą do nich dysfunkcja wątroby, zespół jelita drażliwego, nudności, niestrawności, wzdęcia, uszkodzenia wątroby wywołane przez różne czynniki egzogenne. Ponadto stosowany jest w hipercholesterolemii, jako substancja pomocnicza w przypadku ryzyka miażdżycy. Wskazaniami do stosowania ziela karczocha zwyczajnego są także skaza moczanowa, cukrzyca oraz hiperazotemia. Badania naukowe potwierdzają, że karczoch może mieć zastosowanie w przypadku choroby wrzodowej, refluksu, biegunek oraz wymiotów. Preparaty z karczochem stosowane są także w kosmetykach jako preparaty na łuszczycę, egzemę, pokrzywkę, zapalanie łojotokowe skóry oraz w problemach z trądzikiem. 

Karczoch zwyczajny – działanie, właściwości, skład

Za działanie farmakologiczne karczocha zwyczajnego odpowiadają substancje czynne zawarte w tym surowcu. Podstawową substancją czynną jest cynaryna tj. kwas 1,5-dwukawowochinowy, a także produkty rozpadu tego związku, czyli kwas kawowy oraz kwas chlorochinowy. Ponadto zawiera flawonoidy - cynarozyd oraz skolimozyd, laktony seskwiterpenowe – cynaropikrynę i grosheiminę, a także triterpeny – taraksasterol oraz pseudotaraksasterol. Roślina jest bogata w witaminy i związki mineralne. Należą do nich witaminy z grupy B, A, K, C i E, a także związki mineralne takie jak sód, selen, cynk, mangan, magnez, kwas foliowy, fosfor, żelazo oraz potas. Karczoch zawiera duże ilości błonnika, inulinę, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, a także wiele enzymów.

Tak bogate źródło różnych związków powoduje, że karczoch ma szerokie zastosowanie lecznicze. Cynaryna odpowiada za działanie żółciopędne i żółciotwórcze, a także działanie zmniejszające stężenie tłuszczów we krwi. Obecność kwasów fenolowych warunkuje działanie przeciwzapalne oraz antyoksydacyjne. Laktony seskwiterpenowe znajdujące się w surowcu farmaceutycznym odpowiadają za działanie przeciwdrobnoustrojowe. Flawonoidy natomiast wpływają na prawidłowy poziom ciśnienia krwi oraz działają hepatoprotekcyjnie. Ponadto obecność innych związków odpowiada za działanie moczopędne, przeciwwzdęciowe, a także przeciwcukrzycowe. Obecność inuliny wpływa korzystnie na florę bakteryjną przewodu pokarmowego. Działanie przeciwzapalne oraz przeciwdrobnoustrojowe wykorzystywane jest w preparatach na problemy skórne, w szczególności trądzikowe. 

Karczoch zwyczajny – stosowanie i dawkowanie

Dawkowanie karczocha zwyczajnego zależne jest od formy oraz postaci przyjmowanego preparatu. Zwykle stosowana dawka zależna jest od jednostki chorobowej oraz odpowiedzi klinicznej na zastosowany lek. Standardowa dawka dobowa ziela karczocha to 500 mg suchego ekstraktu. Nie powinno się spożywać więcej niż 6 g na dobę. Preparaty z karczochem występują w różnych formach i preparatach. Dobowa dawka karczocha występującego w tabletkach to 500 mg w leczeniu niestrawności, natomiast w hipercholesterolemii albo podczas ochronny przed działaniem substancji toksycznych, które wydalane są wraz z żółcią tj. dwusiarczek węgla, dawka dobowa to aż 1,5 g.
Przygotowanie nalewki z karczocha polega na zmieszaniu suchego ekstraktu z ziela wraz z alkoholem w proporcjach 1:5. Tak zrobioną nalewkę stosuje się 30 minut przed jedzeniem w ilości 15-30 kropel przyjmowanych do 3 razy na dzień. Herbatę przygotowuje się natomiast z liści karczocha. Liście należy wysuszyć oraz pokruszyć. Następnie 1 łyżeczkę liści rośliny zalewamy 1 szklanką wrzątku i po 10 minutach usuwamy fusy z naparu. Tak przygotowany napar spożywamy 30 minut przed jedzeniem.

Karczoch zwyczajny – interakcje z lekami i ziołami

Należy zachować ostrożność podczas stosowania produktów z zielem karczocha zwyczajnego, u osób które mają alergię na preparaty z substancjami z rodziny Asteraceae. Substancje zawarte w ziele karczocha mogą hamować różne izoenzymy cyp-450, dlatego osoby przyjmujące leki będące tymi substratami powinny zachować ostrożność z stosowaniu preparatów z karczochem, w szczególności osoby przyjmujące takie leki jak sertralina, kwas walproinowy, bupropion oraz inhibitory pompy protonowej.

Karczoch zwyczajny – skutki uboczne, przedawkowanie

Preparaty z karczochem zwyczajnym nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12 roku życia, a także u kobiet w ciąży oraz w okresie laktacji.

Przeciwwskazaniem do stosowania ziela z karczocha jest alergia na rośliny z rodziny Asteraceae oraz nadwrażliwość na składniki surowca farmaceutycznego np. cynarynę. Karczocha nie powinny stosować osoby które mają zapalenie dróg żółciowych, zapalenie wątroby, schorzenia związane z kamieniami żółciowymi, niedrożność oraz inne choroby powiązane z drogami żółciowymi. Działaniami niepożądanymi najczęściej zgłaszanym po zastosowaniu preparatów w zielem karczocha są biegunka, zgaga, ból oraz skurcze brzucha, a także reakcja nadwrażliwości objawiające się alergią. Inne skutki uboczne to świąd, obrzęk warg, nieżyt nosa oraz astma oskrzelowa.

Leki zawierające karczoch zwyczajny

Suplementy i wyroby medyczne zawierające karczoch zwyczajny

Kosmetyki zawierające karczoch zwyczajny

Działanie

  • hipocholesterolemiczne (obniża stężenie cholesterolu)
  • moczopędne (diuretyczne) (zwiększa objętość wydalanego moczu)
  • przeciwcukrzycowe (hipoglikemizujące; zmniejsza stężenie glukozy we krwi)
  • przeciwtrądzikowe
  • przeciwwzdęciowe (wiatropędne)
  • przeciwzapalne
  • wspomaga leczenie łuszczycy
  • żółciopędne
  • żółciotwórcze
  • hepatoprotekcyjne
  • przeciwdrobnoustrojowe

Postacie i formy

  • susz
  • krople
  • tabletka
  • kapsułka
  • krem
  • płyn doustny

Substancje aktywne

  • flawonoidy
  • triterpeny
  • Kwas kawowy
  • laktony seskwiterpenowe
  • kwas 1,5-dwukawowochinowy
  • kwas chlorochinowy
  • cynarozyd
  • skolimozyd
  • cynaropikryna
  • grosheimina
  • pseudotaraksasterol
  • taraksasterol

Surowiec

  • liść
  • ziele
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij