Czym jest atropina? Czy pomaga na nadpotliwość?
Alicja Świątek

Czym jest atropina? Czy pomaga na nadpotliwość?

Powszechnie kojarzona z rozszerzaniem źrenic w gabinecie okulistycznym – atropina, to tak naprawdę bardzo silna substancja, która ma wielokierunkowe działanie, które stymuluje pracę całego organizmu, wypływając m.in. na przyspieszenie akcji serca, działając przeciwwymiotnie, hamując wydzielanie potu i łez. Jakie nie są przeciwwskazania do stosowania atropiny i czy pomaga na nadmierne pocenie się? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Atropina jest naturalnie występującą substancją izolowaną z roślin z rodziny Psiankowatych, w tym z wilczej jagody (łac. Atropa belladonna). Stanowi alkaloid tropinowy, hamujący działanie acetylocholiny. Po podaniu powoduje przyspieszenie akcji serca, dlatego znajduje zastosowanie w resuscytacji  krążeniowo–oddechowej. Znana jest również z wykorzystania w okulistyce, ponieważ powoduje długotrwałe rozszerzenie źrenicy i porażenie akomodacji oka.

Czym jest atropina?

Atropina jest naturalnym alkaloidem tropinowym. Z chemicznego punktu stanowi odmianę racemiczną hioscyjaminy. Występuje w roślinach z rodziny psiankowatych (łac. Solanaceae), np. w pokrzyku wilczej jagodzie. Wchłania się dobrze z przewodu pokarmowego. Zaliczana jest do leków parasymaptykolitycznych (pobudzających), które pośrednio znoszą działanie acetylocholiny (ACTH m.in. pobudza mięśnie szkieletowe, rozszerza naczynia krwionośne, obniża ciśnienie krwi). Ponadto atropina działa odtruwająco, blokuje selektywnie receptory znajdujące się w mięśniu sercowym (działa przeciwarytmicznie) i mięśniach gładkich różnych narządów (np. dróg moczowych lub oskrzeli) i układów, ośrodkowym układzie nerwowym (OUN), gruczołach ślinowych, potowych, łzowych.

Atropina podawana jest głównie dożylnie, domięśniowo, do oka (do worka spojówkowego), może być także być stosowana dotchawiczo, podskórnie, doszpikowo oraz w postaci inhalacji.

Atropina – działanie

Atropina jest antagonistą receptorów cholinergicznych, dzięki czemu znosi działanie acetylocholiny. Działa na tzw. receptory muskarynowe, blokując je po kolei w następujących narządach: oskrzela, serce, gałka oczna, mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i dróg moczowych, przy czym najpóźniej hamuje wydzielanie żołądkowe. Stopień aktywności jest uzależniony od dawki. Atropina wykazuje w ten sposób wielokierunkowe działanie na organizm. W drogach oddechowych powoduje rozkurcz mięśni gładkich, co prowadzi do zwiększenia światła oskrzeli oraz ograniczenia wydzielania śluzu. Wpływa na zwiększenie akcji serca oraz pojemności minutowej, przy czym silniejszy efekt obserwuje się u osób młodych. W obrębie przewodu pokarmowego wywołuje zmniejszenie wydzielania żołądkowego oraz napięcia mięśniówki ścian przewodu pokarmowego, osłabienie perystaltyki jelitowej i zaleganie treści żołądkowej. Ponadto działa przeciwwymiotnie. W układzie moczowym osłabia napięcie mięśni ściany moczowodów i pęcherza moczowego. Wpływa na gruczoły zewnątrzwydzielnicze, powodując zmniejszenie wydzielania: łez, potu, enzymów trawiennych, śliny. Powoduje rozszerzenie źrenic oraz słabe działanie miejscowo znieczulające.

Polecane dla Ciebie

Atropina – wskazania do stosowania

Atropina ma zastosowanie w resuscytacji krążeniowo-oddechowej (asystolia – brak czynności elektrycznej serca, zaburzeniach przewodzenia impulsów elektrycznych w układzie elektrycznym serca), we wstępnym postępowaniu anestezjologicznym przed znieczuleniem i operacją, w odwracaniu blokady przewodnictwa nerwowo–mięśniowego, w leczeniu odruchowej bradykardii (zwolnienie akcji serca), w nadmiernym skurczu oskrzeli i aktywności wydzielniczej, we wzmożonym napięciu (stany spastyczne) przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i moczowodów, w diagnostyce radiologicznej. Atropina może być wykorzystywana w przypadku zatrucia glikozydami naparstnicy purpurowej lub inhibitorami acetylocholinoesterazy.

W postaci kropli do oczu atropina jest używana do długotrwałego rozszerzenia źrenicy w stanach zapalenia tęczówki i ciałka rzęskowego, w przeciwdziałaniu powstawania zrostów tęczówkowo-soczewkowych oraz w diagnostycznym badaniu refrakcji u dzieci. Po podaniu do worka spojówkowego rozszerzenie źrenicy następuje po ok. 30 minutach i utrzymuje się przez 8–14 dni, natomiast porażenie akomodacji pojawia się po ok. 2 godzinach i trwa ok. 5 dni.  

Atropina – przeciwwskazania do stosowania

Przeciwwskazaniem do stosowania atropiny jest nadwrażliwość na tę substancję, jaskra z zamykającym się kątem przesączania, niedrożność przewodu pokarmowego, zwężenie odźwiernika, refluks żołądka, zwężenie szyi pęcherza moczowego. Ponadto nie należy podawać atropiny w okresie ciąży oraz karmienia piersią.

Atropina a pocenie się (nadpotliwość)

Atropina, poprzez blokujący wpływ na receptory cholinergiczne, hamuje ich pobudzenie przez acetylocholinę. W ten sposób ogranicza wydzielanie większości gruczołów, w tym również potowych. Teoretycznie w leczeniu nadmiernej potliwości (hiperhydroza, nadpotliwość) mogą być stosowane preparaty z atropiną, które działając na współczulny układ nerwowy, ograniczają jego działanie, co prowadzi do ograniczenia pocenia. Nie jest to jednak często praktykowane, przez wzgląd na liczne działania niepożądane atropiny.

Atropina – skutki uboczne stosowania

Stosowanie atropiny może być przyczyną wystąpienia działań niepożądanych, takich jak: zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, światłowstręt, rozszerzenie źrenic, upośledzenie zdolności widzenia, suchość błon śluzowych, ograniczenie wydzielania potu, zaparcia, zatrzymanie moczu, refluks żołądkowo-przełykowy, przyspieszenie i zaburzenia rytmu serca (w niewielkich dawkach może ograniczać częstotliwość rytmu serca). Niekiedy może pojawić się senność, niepokój, pobudzenie, depresja ośrodka oddechowego, reakcje alergiczne w postaci: pokrzywki, zaczerwienienia skóry, podwyższonej temperatury ciała.

  1. A. Sych, Recepturowe krople do oczu z atropiną (0,01%) do długotrwałej terapii krótkowzroczności u dzieci, „recepturaapteczna.cba.pl” [online],  http://recepturaapteczna.cba.pl/wp-content/uploads/2018/10/06-SZ-Recepturowe-krople-do-oczu.pdf, [dostęp:] 15.09.2021.
  2. P. Misiaszek , Odtrutki stosowane w zespołach ratownictwa medycznego, „repozytorium.ka.edu.pl” [online],https://repozytorium.ka.edu.pl/bitstream/handle/11315/1424 /Misiaszek%20Paulina%20Odtrutki%20stosowane%20w%20zespo%20ach%20ratownictwa%20medycznego%202017.pdf;jsessionid=EC5DF5BA27BEF5E82A1742632A33BADE?sequence=1 , [dostęp:] 15.09.2021.
  3. M. Ciechomska, Maści czarownic, śmiertelne trucizny i serum prawdy: historia i wykorzystanie psychoaktywnych roślin z rodziny solanaceae, „ruj.uj.edu.pl” [online], https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/27782/ciechomska_masci_czarownic_smiertelne_trucizny_serum_prawdy.pdf?sequence=1&isAllowed=y, [dostęp:] 15.09.2021.
  4. D. Mirowska-Guzel, Last minute farmakologia, „edraurban.pl” [online], https://edraurban.pl/ssl/book-sample-file/farmakologia-last-minute/pdf/9788365625687_farmakologia.pdf, [dostęp:] 15.09.2021.
  5. M.Wiciński i in., Skrypt do ćwiczeń z farmakologii, ”wsiiz.pl”,[online],  https://wsiiz.pl/dokumenty/wydawnictwo/publikacje/skrypt_do_cwiczen_z_farmakologii.pdf, [dostęp:] 15.09.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?

    Najsilniejszymi lekami przeciwwirusowymi na grypę są amantadyna, rymantadyna (leki starej generacji), oseltamiwir i zanamiwir (leki nowej generacji). Stosowane są jedynie na wskazanie lekarza, który tylko w uzasadnionych przypadkach wdroży leczenie tymi substancjami. Mają one charakter wirusostatyczny, a leczenie z ich udziałem trwa najczęściej 5. dni. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków przeciwwirusowych, jaki jest ich mechanizm działania oraz kiedy leki na grypę są skuteczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Etenzamid – składnik leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Właściwości, przeciwwskazania

    Etenzamid, czyli salicylan, to składnik, który często jest łączony z kwasem acetylosalicylowym i kofeiną. Komplet tych związków sprawia, że ich skuteczność przeciwbólowa lub przeciwzapalna jest bardzo wysoka. Zazwyczaj preparaty z tym składnikiem zalecane są w bólach głowy, bólach mięśniowo-szkieletowych, a także bólach o umiarkowanym nasileniu o podłożu zapalnym. Czy u dzieci można stosować etenzamid, jaka jest bezpieczna, maksymalna dawka dzienna tej substancji dla osoby dorosłej i jaki jest mechanizm działania etenzamidu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego

    Foliany, czyli folacyna i kwas foliowy stanowią szeroką grupę związków, będącymi pochodnymi pteryny, które różnią się stopniem utlenienia i charakteryzują się aktywnością biologiczną kwasu foliowego. Kwas foliowy nie ma toksycznego charakteru, niemniej jego zbyt duże dawki mogą utrudniać rozpoznanie niedokrwistości wywołanej niedoborem witaminy B12. Jakie są objawy niedoboru folianów, co stanowi najlepsze źródła tych związków w pożywieniu oraz jaka jest zalecana dawka dzienna folianów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Izotretynoina – działanie, dawkowanie, skutki oboczne, zasady terapii

    W ostatnich latach bardzo popularne stało się leczenie trądziku izotretynoiną. Pomimo wielu skutków ubocznych, z jakimi wiąże się ta terapia, decydują się na nią nawet te osoby, u których trądzik nie jest wyjątkowo nasilony. Czym jest izotretynoina, dlaczego kobiety w ciąży nie mogą jej stosować oraz jak wylicza się dawkę skumulowaną?

  • MSM – co to jest siarka organiczna? Skuteczność, wskazania, przeciwwskazania

    Siarka organiczna MSM wpływa korzystnie na stawy, mięśnie i kości. Badania nad tym pierwiastkiem pokazują, że jednoczesna suplementacja MSM i chondroityny, glukozaminy lub kwasu bosweliowego może zwiększyć skuteczność terapii wspomagającej leczenie stanów zapalnych stawów. Jak dawkować MSM, jakie są przeciwwskazania do suplementacji siarki i czym się kierować wybierając preparat z siarką organiczną?

  • Ubichinol – co to jest? Wskazania do stosowania koenzymu Q10, dawkownie, efekty

    Ubichinol to aktywna forma koenzymu Q10, przez niektórych określana mianem „super paliwa" dla organizmu. Jest związkiem chemicznym z grupy chinonów, który wpływa na funkcjonalność komórek, dbając o ich prawidłowy rozwój. Aby uzupełnić niedobory koenzymu Q10, warto wybierać suplementy zawierające jego aktywną postać, która uważana jest za łatwiej przyswajalną niż postać utleniona – ubichinon. Kiedy stosować ubichinol, jak dawkować koenzym Q10 i na jakie efekty można liczyć, zażywając go regularnie?

  • Chlorella – jakie ma właściwości? Czy warto ją stosować i jak dawkować?

    Chlorella jest zieloną algą, która należy do grupy zielenic. Zawiera więcej kwasu foliowego i żelaza niż inne pokarmy roślinne. Suplementacja chlorelli może wpływać korzystnie na obniżenie czynników predysponujących do chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych, stanowić element uzupełniający niedobory białka, a także być stosowana podczas detoksu organizmu. Jak dawkować chlorellę, czy można ją stosować w ciąży lub podawać ją dzieciom, a także jakie mogą być skutki uboczne suplementacji tego produktu typu superfood?

  • Chlorheksydyna – w czym wystepuje? Leki z nią w składzie

    Chlorheksydyna to jeden ze środków najpowszechniej stosowanych do celów antyseptyki. Warto wiedzieć w jakich produktach występuje oraz jakie są przeciwwskazania do jego użycia. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij