Berberys – "polska cytryna" – właściwości lecznice i zastosowanie - portal DOZ.pl
Berberys – "polska cytryna" – właściwości lecznice i zastosowanie
Przemysław Rokicki

Berberys – "polska cytryna" – właściwości lecznice i zastosowanie

Medyczne użycie berberysu pospolitego zanotowano już w starożytnym Egipcie, kiedy faraoni i królowe wzięli go z nasieniem kopru do odpędzenia plagi.

Berberys – morfologia i występowanie

Berberys pospolity (Berberis vulgaris L.) lub inaczej berberys zwyczajny, kwaśnica to gatunek krzewu należący do rodziny berberysowatych (Berberidaceae Juss.). Berberys jest krzewem osiągającym wysokość do 3 m, zrzucającym liście na zimę. Pędy ma wzniesione, pokryte drobnymi cierniami barwy szarożółtej, które są przekształconymi liśćmi. Kwiaty są pachnące, żółte z trzema płatkami korony wykształconymi jak działki kielicha i z sześcioma miodnikami wyglądającymi jak płatki korony, zebrane w zwisające grona o długości do 5 cm. Kwitnie w maju i czerwcu. Owoc jest jajowaty, podłużny albo cylindryczny. Jest wielonasienną, lśniąco czerwoną jagodą o cierpkim i kwaśnym smaku.

Dawniej berberys występował pospolicie w stanie naturalnym na całym obszarze Polski. Rósł na miedzach, zboczach, w zaroślach i na brzegach lasów. Odkryto jednak, że jest żywicielem pośrednim rdzy zbożowej, ponieważ na jego liściach rozwija się wiosenne pokolenie tego pasożyta i że jego obecność w pobliżu pól może być szkodliwa dla upraw. Dlatego został praktycznie całkowicie wytrzebiony ze stanu naturalnego. Rośnie na brzegach lasów liściastych i iglastych, w świetlistych zaroślach, na polach, często jest sadzony w parkach i ogrodach. Uprawiany na stanowisku słonecznym lub półcienistym. Gleba do uprawy powinna być lekka, piaszczysta, lub lekko żyzna, raczej wilgotna i przewiewna. Berberys jest rośliną odporną na mrozy.

Związki czynne i aktywność biologiczna

Surowcem zielarskim są: kora (Cortex Berberidis), korzeń (Radix Berberidis), owoce (Fructus Berberidis) oraz liście (Folium Berberidis).

Kora i korzenie mają właściwości antybiotyczne, zawierają alkaloidy izochinolinowe, głównie berberynę (1,24%), berbaminę (2,5%), palmatynę i magnoflorynę i garbniki.

Owoce zawierają kwasy organiczne, witaminę C, flawonoidy (rutynę), cukry, sole mineralne, pektyny oraz karotenoidy. Zalecano więc berberys w przypadku braku apetytu, w kamicy żółciowej, w przewlekłym zapaleniu wątroby, nieżycie pęcherzyka żółciowego, jako środek rozkurczowy również w kamicy nerkowej i w wielu innych przypadłościach.

Obecnie zastosowanie to jest mocno ograniczone, ponieważ berberyna odkłada się w sercu, wątrobie i trzustce, dlatego przetworów z berberysu nie można spożywać przez dłuższy czas. Owoce są surowcem witaminizującym, dietetycznym i przeciwgorączkowym.

Suszone owoce wykorzystuje się jako dodatek do herbaty podnoszący ogólną odporność organizmu, zwłaszcza w stanach gorączkowych, w zakażeniach bakteryjnych, w stanach zapalnych błon śluzowych oraz dla zwiększenia szczelności naczyń włosowatych. Takie zastosowanie jest podyktowane obecnością wielu cennych składników: witaminy C, E, karotenoidów, pektyn i soli mineralnych. Związki o charakterze witaminy P (rutyna, eskulina) poprawiają samopoczucie przy katarze i krwawieniach z nosa.

Polecane dla Ciebie

Zastosowanie w medycynie

Wewnętrznie, napary z liści stosuje się w zaburzeniach trawienia, braku apetytu, w kamicy żółciowej, przewlekłym zapaleniu wątroby, zahamowaniu wydzielania żółci. Odwary z owoców zaleca się w przeziębieniach, osłabieniu oraz w zaburzeniach przemiany materii. 

Zastosowanie w kosmetyce

Dzięki właściwościom, bakteriobójczym i przyspieszającym gojenie oraz cennym witaminą berberys jest cenną rośliną kosmetyczną. Maseczki z owoców oraz przymoczki polecane są przy trądziku, siniakach a także przy przebarwieniach skóry. Wyciągi z owoców berberysu stosowane są w kosmetyce do pielęgnacji skóry uszkodzonej przez promienie słoneczne (łagodzi stany zapalne). Owoce wchodzą w skład środków kosmetycznych używanych do pielęgnacji skóry zniszczonej, przesuszonej, z oznakami starzenia się i łuszczącej się. Ze względu na dużą zawartość witaminy C, flawonów i flawonoidów w owocach, jest cennym składnikiem preparatów likwidujących przebarwienia skóry, wykorzystywany jest do produkcji preparatów, do opalania się jako naturalny bloker promieni UVA i UVB.

Inne zastosowanie berberysu

Owoce zbiera się zanim całkowicie dojrzeją, gdyż dojrzałe są bardzo miękkie i łatwo się gniotą. Suszy się je w temperaturze do 40 stopni. Z owoców berberysu można także wytwarzać soki, syropy, dżemy, konfitury i marmolady. W przemyśle cukierniczym używa się berberysu zamiast cytryny, nazywany jest nawet „polską cytryną”, ze względu na dużą zawartość witaminy C. Czesi natomiast wytwarzają wino berberysowe, które podobno jest skuteczne przy bólach głowy i zaparciach. Szlachta polska przygotowywała z berberysu nalewkę, którą pito dla zdrowia i przyjemności przy ważniejszych okazjach. Ze względu na jego malejącą populację nie pozyskuje się już jak dawniej kory i korzeni do celów leczniczych. W dawnych czasach stosowano go nie tylko w medycynie. W starożytności drewno berberysu było powszechnym materiałem w stolarstwie i tokarstwie. Wyrabiano z niego elementy do mebli, przedmioty ozdobne, a z kory i korzeni otrzymywano złocisty wyciąg do barwienia włókien naturalnych: jedwabiu, lnu i bawełny, z soku owoców otrzymywano czerwony atrament. 

Konfitura z berberysu

Konfitura z berberysu będzie piękną i oryginalną ozdobą imieninowego tortu: 1 szklankę cukru zagotowujemy w bardzo małej ilości wody tak, aby cukier się rozpuścił, dodajemy 1 szklankę jagód berberysu i chwilę gotujemy a następnie zostawiamy pod przykryciem. Następnego dnia zgotowujemy jeszcze raz, mieszamy i znów pozostawiamy i tak przez 3 dni. Tak przygotowane owoce możemy wykorzystać od razu do dekoracji ciast bądź przechowywać w wyparzonym i zakręconym słoiczku.

Odwar z owoców berberysu

Składniki:

Suszone owoce                            15,0

Woda                                          200,0


Rozdrobnione owoce zalewamy wrzącą wodą. Ogrzewamy do wrzenia i gotujemy na niewielkim ogniu pod przykryciem około 3 min. Odstawiamy na 15 min, następnie przecedzamy. Pijemy 1/4 – 1/2  szklanki 2 do 3 razy dziennie.

Krem rozjaśniający z ekstraktem z owoców berberysu

Składniki: 

Euceryna                                                20,0

Gliceryna                                                 5,0

Olejek cytrynowy                                    1,0

Witamina E                                              1,0

Ekstrakt z owoców berberysu                70,0

Do naczynia z euceryną dodajemy glicerynę. Następnie powoli wlewamy uprzednio przygotowany ekstrakt, mieszając aż składniki całkowicie się połączą. Dodajemy witaminę E i olejek cytrynowy. Całość dokładnie mieszamy, a następnie przekładamy do pudełka i opisujemy.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Awokado i brzoskwinia – zdrowo, smacznie, pięknie

    Kosmetyki naturalne wzbogacają skórę w zasadnicze witaminy, naturalne oleje i ekstrakty owocowe. Silne przeciwutleniacze i substancje chroniące przed promieniowaniem ultrafioletowym pomagają chronić skórę przed niekorzystnymi warunkami środowiska. Skóra może być pielęgnowana i chroniona środkami naturalnymi, które wnikając głęboko pomagają zachować jej naturalne piękno.

  • Środki roślinne stosowane w przeziębieniu

    Jesienią i zimą jesteśmy szczególnie narażeni na różnego rodzaju infekcje, czemu sprzyjają zmieniające się – nieraz dość gwałtownie – warunki pogodowe. Jeśli przemarzniemy, a na dodatek spędzamy większość czasu w ogrzewanych i klimatyzowanych pomieszczeniach, to o przeziębienie nie trudno.

  • Depresja – objawy, leczenie i przyczyny

    Depresja jest stanem chorobowym, który objawia się długotrwałym złym samopoczuciem, zniechęceniem, brakiem energii życiowej, przygnębieniem, smutkiem, apatią, a w ciężkich stanach pojawieniem się nawet myśli samobójczych. Definiowana jest jako zaburzenie psychiczne z grupy chorób afektywnych. Depresja wg WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) jest czwartym najpoważniejszym problemem zdrowotnym na świecie. Szacuje się, że około 10% populacji cierpi na depresję. 25% epizodów tej choroby trwa krócej niż jeden miesiąc. 50% ustępuje przed upływem trzech miesięcy. Depresja ma skłonność do nawrotów. Na depresję częściej chorują kobiety niż mężczyźni.

  • Pyłek pszczeli - dla zdrowia i urody

    Pyłek pszczeli nazywany często pyłkiem kwiatowym kryje w sobie prawdziwe bogactwo dobroczynnych właściwości. Ze względu na zawartość substancji odżywczych znalazł zastosowanie jako substancja lecznicza. W ostatnim czasie pyłek pszczeli stał się przedmiotem zainteresowania nie tylko medycyny naturalnej, lecz także... kosmetologii.

  • Jedzmy jabłka "na złość" i na zdrowie...

    Nałożenie royjskiego embarga na polską żywność (w tym jabłka) wywołało społeczną akcję na niespotykaną do tej pory skalę. Polacy prześcigają się w jedzeniu jabłek. Tymczasem nie zapominajmy, że jedząc jabłka wspieramy polskie rolnictwo ale przede wszystkim dostarczamy sobie niewarygodną ilość zdrowych substancji. Jedzmy zatem jabłka zarówno na złość, jak i na zdrowie!

  • Oparzenia słoneczne – pierwsza pomoc

    Oparzenie słoneczne to nasilony rumień skóry, połączony z uczuciem pieczenia, a nierzadko i pęcherzami, pojawiający się po ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Skóra, zamiast zostać opalona, staje się czerwona i wrażliwa na dotyk. Sezon urlopowy w pełni, ale beztroskie plażowanie może skończyć się dla skóry boleśnie już po pierwszym dniu urlopu. Jak zapobiegać oparzeniom słonecznym oraz jak radzić sobie, gdy wystąpią?

  • Sposoby na rozstępy

    Rozstępy stanowią dla naszego ciała niezbyt ładny i atrakcyjny dodatek. Zabarwione na różowo, czerwono lub liliowo pasemka pojawiające się na skórze ud, brzucha, pośladków i piersi, powstające w wyniku nadmiernego rozciągania się skóry. Dla wielu mam to jedna z najbardziej niechcianych pamiątek po ciąży. A pojawiają się one aż u 60 proc. (niektóre źródła podają, że nawet u 90 proc.) kobiet. Po pewnym czasie rozstępy mogą wyblaknąć lub zmienić kolor na perłowy.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij