Przeszczepy – dar życia po śmierci - portal DOZ.pl
Przeszczepy – dar życia po śmierci
Maurycy Jonas

Przeszczepy – dar życia po śmierci

Przeszczepianie narządów jest metodą ratowania życia. Polega na wszczepieniu biorcy narządu lub tkanek pochodzących od innego człowieka.

Większość narządów i tkanek do przeszczepienia pobiera się od osoby zmarłej, kiedy zostały już wyczerpane wszystkie możliwości jej leczenia i u której stwierdzono komisyjnie śmierć mózgową, o ile osoba ta za życia nie wyraziła sprzeciwu na pobranie. W Polsce żyje około 10 tys. osób po przeszczepie, a około 1,5 tys. oczekuje na transplantację.

Przeszczepianie narządów, czyli transplantacja to przeniesienie narządu (w całości lub części) z jednego ciała do innego. Przeszczepianiem narządów zajmuje się dziedzina nazywana transplantologią. Najczęściej przeszczepiane narządy to: skóra, serce, nerki, płuca, wątroba, trzustka, rogówka. Przeszczepia się również tkanki, czyli szpik kostny. Również przetoczenie krwi można uznać za rodzaj przeszczepienia tkanki.

Trochę historii

Na świecie pierwsze próby przeszczepów miały miejsce w latach 50 - tych i 60 - tych XX wieku. W 1954 roku po raz pierwszy przeszczepiono nerkę (od brata bliźniaka), w 1967 roku miał miejsce pierwszy udany przeszczep wątroby i przeszczep serca.

Pierwsze udane przeszczepienie nerki w Polsce miało miejsce w 1966 roku, w I Klinice Chirurgii Akademii Medycznej w Warszawie. Był to wtedy 621 taki zabieg na świecie. Narząd został pobrany od kobiety po ciężkim wypadku i urazie mózgu. Na pobranie nerki ze zwłok konieczna była w tamtych czasach zgoda prokuratora. Zabieg wykonał zespół chirurgów pod kierownictwem profesora Jana Nielubowicza.

Pierwsze udane przeszczepienie serca w Polsce przeprowadził profesor Zbigniew Religa w 1986 roku, a pierwsza udana transplantacja wątroby miała miejsce u dziecka, przeprowadził ją w 1990 r. prof. Kaliciński, pierwsze udane przeszczepienie wątroby u dorosłego w 1994 roku jest zasługą prof. Michałowicza.

Komu potrzebny jest przeszczep nerki?

Transplantacja nerek jest najczęściej wykonywanym rodzajem przeszczepienia.

Najczęstszą przyczyną niewydolności nerek jest cukrzyca oraz uszkodzenie naczyń nerkowych z powodu nadciśnienia tętniczego lub miażdżycy. Do przewlekłego uszkodzenia nerek może także prowadzić stosowanie niektórych leków, szczególnie przeciwbólowych (tzw. niesterydowych leków przeciwzapalnych). Wrodzone choroby nerek, takie jak torbielowatość są przyczyną około 10% przypadków ich niewydolności.

Brak czynności nerek powoduje gromadzenie się toksyn mocznicowych i przewlekłe zatrucie organizmu, a bez leczenia prowadzi to do śmierci. Istnieją dwa różne sposoby leczenia niewydolności nerek: pierwszy polega na oczyszczaniu krwi za pomocą dializy, drugi na przeszczepieniu nerki. Przeszczepienie nerki jest lepszym rozwiązaniem dla pacjenta, ponieważ znacząco przedłuża życie chorych (statystycznie umiera 3,8/100 chorych/rok po przeszczepieniu nerki, w stosunku do 16,1/100 chorych/rok pacjentów dializowanych), umożliwia w miarę normalne życie (bez konieczności kilkugodzinnej dializy 3 razy w tygodniu, ograniczenia picia płynów i jedzenia owoców). Problemem jest jednak brak wystarczającej liczby narządów do przeszczepienia.

Idealnym rozwiązaniem dla chorego byłaby możliwość przeszczepienia nerki przed rozpoczęciem dializ, najlepiej od żywego dawcy, ponieważ oszczędza to choremu powikłań dializoterapii oraz kilkuletniego okresu oczekiwania na odpowiedni narząd.

Polecane dla Ciebie

Przeszczep wątroby

Transplantacja wątroby stanowi ostateczny ratunek dla chorych z niewydolnością tego narządu. Niewydolność wątroby spowodowana jest: wirusowym zapaleniem wątroby typu B lub C, pierwotną marskością żółciową, zatruciami (np. muchomorem sromotnikowym, paracetamolem), alkoholizmem, rakiem wątroby, chorobą Wilsona i innymi chorobami metabolicznymi, autoimmunologicznym zapaleniem wątroby. Czasem przyczyna niewydolności wątroby pozostaje nieznana.

Nie wszystkim pacjentom można przeszczepić wątrobę. Przeciwwskazaniem do zabiegu są miedzy innymi choroba nowotworowa, zaawansowana niewydolność serca lub przewlekła niewydolność oddechowa, alkoholizm, narkomania, choroby psychiczne. W dobieraniu narządu dla pacjenta istotna jest zgodność grupy krwi, nie ma konieczności określania zgodności tkankowej, tak jak w przypadku przeszczepu nerek. Wynika to z właściwości immunologicznych wątroby. Wątroba po pobraniu od dawcy może być przechowywana w specjalnym roztworze maksymalnie przez kilka godzin.

Operacja transplantacji wątroby jest skomplikowana i długotrwała (8-12 godzin). Najpierw usuwa się chory narząd biorcy, a następnie wszczepia wątrobę dawcy. W przypadku przeszczepienia wątroby od żywego dawcy, pobiera się tylko fragment narządu.

Kto wymaga przeszczepu serca?

Transplantacja jest obecnie szeroko akceptowaną metodą leczenia końcowego stadium niewydolności serca. Pomimo rosnącej liczby chorych oczekujących na przeszczep, liczba zabiegów niestety spada, szacuje się, że około 45% pacjentów umiera w czasie oczekiwania na zabieg. Kryteria doboru biorcy opierają się na ocenie zgodności grup krwi.

Zostać dawcą

Według polskiego prawa zmarły człowiek może być dawcą, jeżeli za życia nie wyrażał sprzeciwu w tej sprawie. Lekarz informuje rodzinę chorego o śmierci i zamiarze pobrania narządów do przeszczepienia, ale nie musi prosić o wyrażenie na to zgody. Jeżeli ktoś nie zgadza się na pobranie narządów po śmierci powinien listownie lub osobiście złożyć stosowne oświadczenie w Centrum Organizacyjno - Koordynacyjnym ds. Transplantacji „Poltransplant” (ul. Lindleya 4 02-005 Warszawa) na formularzu, który można otrzymać w każdym Zakładzie Opieki Zdrowotnej lub pobrać ze strony internetowej „Poltransplantu” (www.poltransplant.org.pl).

Możliwe jest sporządzenie oświadczenia woli - dokumentu informującego o zezwoleniu na pobranie organów w razie śmierci dla celów ratowania życia innych ludzi. Takie oświadczenie można nosić zawsze przy sobie, wówczas nie ma wątpliwości co do woli zmarłej osoby.
Inne zagadnienie stanowi pobranie narządów od osób żywych. Jeżeli chodzi o przeszczepianie nerki lub części wątroby dawcami są przede wszystkim osoby spokrewnione - najczęściej rodzic jest dawcą dla dziecka. Jeżeli narząd chce oddać osoba niespokrewniona trzeba przeprowadzić specjalną procedurę kwalifikacji pod nadzorem sądu. W Polsce jakikolwiek handel organami jest nielegalny. Procedura sądowa nie dotyczy osób, które chcą być dawcami szpiku. Osoba, która chciała by zostać dawcą szpiku musi wypełnić jedynie formularz zgłoszeniowy

Co to jest śmierć mózgu?

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) śmierć człowieka następuje w chwili śmierci jego mózgu – to tak zwana śmierć mózgowa. Ustanie krążenia krwi w mózgu powoduje nieodwracalne jego uszkodzenie i chociaż przy pomocy specjalnej aparatury można pewien czas podtrzymywać czynność serca i płuc, człowiek nie żyje. U takich pacjentów komisja lekarska złożona z trzech lekarzy, w tym co najmniej jednego specjalisty w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii oraz jednego specjalisty w dziedzinie neurologii lub neurochirurgii, po przeprowadzeniu serii badań orzeka śmierć mózgową w celu odłączenia od aparatury.

W Polsce najczęstszą przyczyną zgonu dawców jest choroba naczyń mózgowych np. tętniak (50-59%), a na drugim miejscu uraz czaszkowo-mózgowy (35-45%).

Po stwierdzeniu śmierci pnia mózgu, jeżeli nie stwierdzono przeciwwskazań (np. braku zgody pacjenta za życia na pobranie jego narządów po śmierci, lub złego stanu narządów, które pobiera się do transplantacji) pacjent może zostać zgłoszony do „Poltransplantu” jako dawca.

Dobór dawców i biorców

Zgodnie z ustawą transplantacyjną, Centrum Koordynacyjno-Organizacyjne „Poltransplant” prowadzi Krajową Listę Biorców narządów unaczynionych.

Lista oczekujących, zgłoszonych przez lokalne stacje dializ (w przypadku transplantacji nerek) obejmuje dane biorców, a w tym grupę krwi i wyniki badania układu HLA każdego pacjenta. W czasie pobrania nerek od zmarłego dawcy z zachowaną czynnością serca, pobierane są również węzły chłonne. Ich badanie umożliwia określenie antygenów zgodności tkankowej – HLA. Następnie porównuje się układ HLA dawcy nerki z HLA pacjentów oczekujących z Krajowej Listy. Poza największą możliwą zgodnością HLA przy doborze biorcy pod uwagę bierze się również szereg innych czynników, w tym: grupę krwi, płeć, wiek, stan kliniczny.

Jak pobiera się narządy do przeszczepienia?

Pobranie narządów do przeszczepienia jest operacją chirurgiczną, przeprowadzaną na sali operacyjnej, przez zespół chirurgów, anestezjologów i pielęgniarek.

Pobrać do przeszczepienia można tylko takie narządy, których funkcja jest prawidłowa, to znaczy czynne nerki, pracującą wątrobę czy serce. Ponadto nie można pobrać narządów od zmarłego, który cierpiał na chorobę nowotworową lub choroby zakaźne, żeby nie spowodować przeniesienia schorzenia do organizmu biorcy. Żadne informacje na temat dawcy, w tym jego nazwisko, nie są przekazywane biorcy narządu ani jego rodzinie.

Dlaczego transplantacja może się nie udać?

Przeszczepienie narządu to nie tylko zabieg chirurgiczny. O powodzeniu decyduje wiele różnych czynników, istotnych zarówno na etapie przygotowania dawcy i biorcy, jak również właściwa opieka nad biorcą po zabiegu. Konieczne jest:

  •     dobranie dawcy i biorcy pod względem zgodności immunologicznej,
  •     leczenie immunosupresyjne – osłabiające własny układ odporności,
  •     zapobieganie powikłaniom i ich leczenie w wyspecjalizowanych ośrodkach,
  •     rozpoznawanie odrzucania narządu przez organizm biorcy i intensywne jego leczenie.

Problemy transplantologii

Głównym problemem transplantologii jest niedostateczna liczba narządów do przeszczepienia. Główną przyczyną tej sytuacji jest zbyt mała liczba zgłaszanych zmarłych dawców – lekarze nie tylko nie są motywowani do zgłaszania dawców, ale nawet zastraszani w ostatnim okresie pomówieniami o czerpanie zysków ze śmierci ich pacjentów. Dotychczas wykonywano około 1200 - 1300 przeszczepów rocznie, w roku 2007 do listopada- zaledwie 748. Najgorsze wyniki dotyczą przeszczepiania serca (liczba przeszczepów spadła o połowę) i nerek (dawniej około 1000 rocznie, obecnie 520). Tymczasem lista osób oczekujących na przeszczep stale się wydłuża - pod koniec 2007 roku zawierała ponad 1600 nazwisk.    

Dodatkowy problem stanowi mała liczba przeszczepów od żywych, spokrewnionych dawców. Wynika to z niedostatecznej wiedzy na temat możliwości oddania narządu bliskiej osobie zarówno w społeczeństwie, jaki i w środowisku lekarskim. W Polsce jedynie 1 do 2 % przeszczepianych nerek pochodzi od rodzin pacjentów, podczas gdy w Skandynawii odsetek ten przekracza 50%.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Astaksantyna jako cenny antyoksydant – jakie ma właściwości i gdzie można ją znaleźć?

    Astaksantyna, karotenoid występujący naturalnie w algach, szturmem zdobywa rzesze wielbicieli. Docenia się ją jako jeden z najcenniejszych nutraceutyków o szerokim spektrum zastosowania. Czym jest astaksantyna i jakie ma właściwości? Dowiedzmy się więcej. 

  • Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?

    Najsilniejszymi lekami przeciwwirusowymi na grypę są amantadyna, rymantadyna (leki starej generacji), oseltamiwir i zanamiwir (leki nowej generacji). Stosowane są jedynie na wskazanie lekarza, który tylko w uzasadnionych przypadkach wdroży leczenie tymi substancjami. Mają one charakter wirusostatyczny, a leczenie z ich udziałem trwa najczęściej 5. dni. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków przeciwwirusowych, jaki jest ich mechanizm działania oraz kiedy leki na grypę są skuteczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Etenzamid – składnik leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Właściwości, przeciwwskazania

    Etenzamid, czyli salicylan, to składnik, który często jest łączony z kwasem acetylosalicylowym i kofeiną. Komplet tych związków sprawia, że ich skuteczność przeciwbólowa lub przeciwzapalna jest bardzo wysoka. Zazwyczaj preparaty z tym składnikiem zalecane są w bólach głowy, bólach mięśniowo-szkieletowych, a także bólach o umiarkowanym nasileniu o podłożu zapalnym. Czy u dzieci można stosować etenzamid, jaka jest bezpieczna, maksymalna dawka dzienna tej substancji dla osoby dorosłej i jaki jest mechanizm działania etenzamidu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego

    Foliany, czyli folacyna i kwas foliowy stanowią szeroką grupę związków, będącymi pochodnymi pteryny, które różnią się stopniem utlenienia i charakteryzują się aktywnością biologiczną kwasu foliowego. Kwas foliowy nie ma toksycznego charakteru, niemniej jego zbyt duże dawki mogą utrudniać rozpoznanie niedokrwistości wywołanej niedoborem witaminy B12. Jakie są objawy niedoboru folianów, co stanowi najlepsze źródła tych związków w pożywieniu oraz jaka jest zalecana dawka dzienna folianów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Izotretynoina – działanie, dawkowanie, skutki oboczne, zasady terapii

    W ostatnich latach bardzo popularne stało się leczenie trądziku izotretynoiną. Pomimo wielu skutków ubocznych, z jakimi wiąże się ta terapia, decydują się na nią nawet te osoby, u których trądzik nie jest wyjątkowo nasilony. Czym jest izotretynoina, dlaczego kobiety w ciąży nie mogą jej stosować oraz jak wylicza się dawkę skumulowaną?

  • MSM – co to jest siarka organiczna? Skuteczność, wskazania, przeciwwskazania

    Siarka organiczna MSM wpływa korzystnie na stawy, mięśnie i kości. Badania nad tym pierwiastkiem pokazują, że jednoczesna suplementacja MSM i chondroityny, glukozaminy lub kwasu bosweliowego może zwiększyć skuteczność terapii wspomagającej leczenie stanów zapalnych stawów. Jak dawkować MSM, jakie są przeciwwskazania do suplementacji siarki i czym się kierować wybierając preparat z siarką organiczną?

  • Ubichinol – co to jest? Wskazania do stosowania koenzymu Q10, dawkownie, efekty

    Ubichinol to aktywna forma koenzymu Q10, przez niektórych określana mianem „super paliwa" dla organizmu. Jest związkiem chemicznym z grupy chinonów, który wpływa na funkcjonalność komórek, dbając o ich prawidłowy rozwój. Aby uzupełnić niedobory koenzymu Q10, warto wybierać suplementy zawierające jego aktywną postać, która uważana jest za łatwiej przyswajalną niż postać utleniona – ubichinon. Kiedy stosować ubichinol, jak dawkować koenzym Q10 i na jakie efekty można liczyć, zażywając go regularnie?

  • Chlorella – jakie ma właściwości? Czy warto ją stosować i jak dawkować?

    Chlorella jest zieloną algą, która należy do grupy zielenic. Zawiera więcej kwasu foliowego i żelaza niż inne pokarmy roślinne. Suplementacja chlorelli może wpływać korzystnie na obniżenie czynników predysponujących do chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych, stanowić element uzupełniający niedobory białka, a także być stosowana podczas detoksu organizmu. Jak dawkować chlorellę, czy można ją stosować w ciąży lub podawać ją dzieciom, a także jakie mogą być skutki uboczne suplementacji tego produktu typu superfood?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij