Mniszek lekarski — leczniczy chwast

Lecznictwo ludowe chętnie czerpało ze zdrowotnych właściwości mniszka lekarskiego, nazywanego również:  lwi ząb, męska stałość, wole lub bole oczy oraz dmuchawiec.  Przetwory jak i surowe części rośliny były wykorzystywane jako środki w walce ze zmianami skórnymi, takimi jak kurzajki i brodawki oraz impotencją.

Spis treści

Mniszek lekarski – zastosowanie i wskazania

Mniszek lekarski jest obecnie stosowany jako środek wspomagający trawienie, pracę wątroby oraz czynność pęcherzyka żółciowego. Substancje goryczkowe obecne w wyciągach i soku z korzenia mniszka lekarskiego łagodzą niestrawność, usprawniają proces trawienia ciężkostrawnych posiłków i pobudzają apetyt.
Wyciągi z mniszka lekarskiego mogą być również wykorzystywane pomocniczo w łagodzeniu obrzęków związanych z funkcjonowaniem nerek, a także w zmniejszaniu objawów związanych z cukrzycą oraz postępującymi zwyrodnieniami stawów. Ekstrakty z mniszka są coraz częściej wykorzystywane jako preparaty zmniejszające poziom cholesterolu w osoczu - zmniejszają one poziom LDL i VLDL we krwi, a zwiększają stężenie HDL nazywanego "dobrym cholesterolem". 

W ostatnich latach badane były również przeciwnowotworowe właściwości mniszka lekarskiego, ponieważ wodne wyciągi z jego kwiatów były już wcześniej stosowane pomocniczo w niektórych nowotworach piersi oraz prostaty. Należy jednak zawsze pamiętać, że proces leczenia każdej choroby nowotworowej powinien być całkowicie pod kontrolą lekarza, a zioła mogą pełnić jedynie rolę wspierającą podstawową terapię. 

Mniszek lekarski jest rośliną od dawna wykorzystywaną w ziołolecznictwie. Wyciąg z korzenia lub ziela mniszka był stosowany przez starożytnego, perskiego lekarza Awicennę. Najstarsze legendy dotyczące mniszka lekarskiego podają, że roślina trafiła na ziemie razem z człowiekiem, który zastąpił na świecie magiczne stworzenia, takie jak elfy i rusałki. Jednak niektóre z mitycznych istot tak bardzo uwielbiały promienie słońca, że ukryły się na powierzchni ziemi pod postacią żółtych kwiatów mniszka.
Natomiast w naszych rodzimych podaniach ludowych możemy spotkać się z historią szlachcica Rosolskiego. Był to mężczyzna, który żeniąc się z podobno niezbyt piękną szlachcianką, często ją zdradzał i szukał atencji u młodszych kobiet. Z dalszej historii Rosolskiego można wnioskować, że niewierny mężczyzna w pewnym wieku napotkał pewne trudności natury miłosnej, ku radości swojej żony. Z opresji szlachcica uwolniły go jednak preparaty zaordynowane przez miejscową znachorkę, wśród których znajdował się właśnie wyciąg z korzenia mniszka. Według opowieści walka zdesperowanej żony z pospolitym występowaniem rośliny na tamtych terenach przeprawiła jej tylko popularności, dzięki czemu o domniemanych pobudzających właściwościach mniszka wiedział już każdy mężczyzna w okolicy.

Lecznictwo ludowe chętnie czerpało ze zdrowotnych właściwości mniszka lekarskiego, nazywanego również:  lwi ząb, męska stałość, wole lub bole oczy, brodawnik mleczowaty, dmuchawiec, mlecz, pępawa, mleczaj, podróżnik mleczowaty, wilczy ząb czy świni mlecz. Przetwory jak i surowe części rośliny były wykorzystywane jako środki w walce ze zmianami skórnymi, takimi jak kurzajki i brodawki. Wyciąg z mniszka był również stosowany jako preparat redukujący przebarwienia oraz trądzik. Z kolei w chińskiej medycynie ludowej wyciągi z mniszka lekarskiego są chętnie stosowane jako środki zwiększające aktywność układu immunologicznego podczas lekkich infekcji. 

Mniszek lekarski jest również bardzo popularny w kuchni Stanów Zjednoczonych oraz Europy Zachodniej. W Ameryce z korzeni mniszka wytwarza się zamienniki kawy i herbaty. We Francji, roślina jest chętnie stosowana jako dodatek do sałatek i sosów. 

Mniszek lekarski – wygląd, pochodzenie, morfologia

Mniszek lekarski (łac. Taraxacum officinale, ang. Dandelion) jest drobną byliną z rodziny astrowatych asteraceae. Mniszek występuje pospolicie na terenie niemalże całej Europy. W Polsce roślina jest uznawana za chwast, który często można spotkać w parkach oraz starych zabudowaniach i na pastwiskach. Nazwa mniszka wywodzi się prawdopodobnie od średniowiecznego zwrotu caput monachi oznaczającego głowę mnicha, który średniowiecznym mieszkańcom Europy kojarzył się z obrazem pozbawionego puchu kwiatowego koszyczka mniszka lekarskiego.

Praktycznie każde dziecko w Polsce rozpozna mniszka lekarskiego po charakterystycznych owocach, tzw. dmuchawcach. Owocem mniszka jest niewielka niełupka otoczona puchem ułatwiającym rozsiewanie nasion. Z kolei każdy dorosły prawdopodobnie pomyli mniszek lekarski z innym powszechnie występującym w Polsce mleczem pospolitym Sonchus arvensis, który od mniszka odróżnia wyraźnie wyrastająca pojedyncza łodyga. Lancetowate liście mniszka lekarskiego są zebrane w rozetę. Liście są charakterystycznie grubo bocznie ząbkowane. Z rozety wyrastają pędy, na których zlokalizowane są koszyczki kwiatowe składające się wyłącznie z intensywnie żółtych kwiatów języczkowatych. 

Surowcem zielarskim jest korzeń mniszka taraxaci radix, lub ziele mniszka lekarskiego z korzeniem  taraxaci radix cum herba. Surowce zbiera się późną jesienią i suszy w odpowiedniej temperaturze. 

Mniszek lekarski – działanie, właściwości, skład

Za aktywność farmakologiczną wyciągów z mniszka lekarskiego odpowiada grupa kwasów fenolowych, do których zaliczamy kwas monokawoilowinowy, kwas chlorogenowy i kwas cykoriowy. Ponadto, istotne dla działania surowca są również laktony seskwiterpenowe obecne w wyciągach. Korzeń mniszka lekarskiego jest również dobrym źródłem soli mineralnych, inuliny oraz fitosteroli i triterpenów. Do innych substancji występujących w wyciągach z korzenia, kwiatów lub liści zaliczamy również β-amyrynę, tarakserol, stigmasterynę oraz witaminę A, której stężenie bardzo wysokie. 

Kwasy fenolowe obecne w wyciągach zwiększają produkcję i przepływ żółci do początkowych odcinków przewodu pokarmowego ułatwiając trawienie tłuszczów. Laktony seskwiterpenowe drażnią zakończenia nerwowe na powierzchni języka, co odpowiada za zwiększenie produkcji śliny, która na drodze odruchowej pobudza śluzówkę żołądka do uwolnienia większych ilości kwasów żołądkowych pobudzając trawienie.
Występująca w korzeniach inulina może poprawiać pasaż jelitowy, zmniejszać poziom cholesterolu oraz wykazywać niewielkie działanie przeciwcukrzycowe.

Przeciwzapalne właściwości korzenia mniszka pozwalają na wykorzystanie ekstraktów z tej rośliny w łagodzeniu zmian trądzikowych. Ponadto, badania na zwierzętach potwierdziły że wyciągi z mniszka lekarskiego ograniczają rozwój stanu zapalnego w przypadku ostrego zapalenia płuc i tchawicy, a także zapalenia trzustki. Substancje zawarte w wyciągach z mniszka zmniejszały poziom interleukiny 6 oraz stężenie czynnika martwicy nowotworów – TNF-α.

Badane są również przeciwbakteryjne właściwości wyciągów z korzenia mniszka lekarskiego. Za właściwości bakteriobójcze prawdopodobnie odpowiadają saponiny, taniny, fitosterole i triterpeny obecne w ekstraktach. Wyciągi hamowały wzrost kolonii Enterococcus faecalis, Escherichia coliStaphylococcus aureus, a także Salmonella typhiBacillus cereus

Mniszek lekarski – stosowanie i dawkowanie

Z korzenia i ziela mniszka lekarskiego można przygotować odwar, który będzie poprawiał trawienie i działał lekko moczopędnie. W celu przygotowania odwaru niewielką ilość surowca należy zalać letnią wodą i zagotować. Po doprowadzeniu do wrzenia konieczne jest utrzymanie wysokiej temperatury przez kilka minut. Następnie odwar należy odcedzić i poczekać do ostygnięcia. Tak przygotowany preparat można pić nawet do trzech razy dziennie. 

W obrocie występują również gotowe leki zawierające wyciąg z mniszka. Sok z mniszka można stosować trzy razy dziennie rozcieńczając 5 ml soku w niewielkiej ilości wody przed przyjęciem leku.

Mniszek pospolity jest rośliną w całości jadalną. Często jest wykorzystywany w kuchni na wiele sposobów: liście do sałatek i zup, pączki smażone w cieście, kwiaty na wina, nalewki i syropy.

Coraz popularniejsze stają się również mieszanki herbat, które w swoim składzie zawierają liście mniszka lekarskiego. W poprzedniej epoce często zalecano również wino produkowane z kwiatów i korzeni mniszka, a obecnie, w niektórych gospodarstwach domowych ciągle można się spotkać z samodzielnie przygotowanym syropem z kwiatów mniszka stosowanym w infekcjach górnych dróg oddechowych z bólem gardła i kaszlem jako wsparcie terapii oraz jako środek na trawienie, wątrobę.

Mniszek lekarski – interakcje z lekami i ziołami

Ze względu na profil działania mniszka, należy zachować ostrożność podczas stosowania u diabetyków, osób leczonych diuretykami i lekami przeciwkrzepliwymi oraz zobojętniającymi sok żołądkowy.

Przeciwwskazaniem do stosowania są choroby dróg żółciowych, kamica dróg żółciowych, wrzody żołądka oraz dwunastnicy, ciężkie choroby nerek i zaburzenia elektrolitowe.

Mniszek lekarski – skutki uboczne, przedawkowanie

Podczas stosowania wyciągów i preparatów zawierających w swoim składzie mniszek lekarski istnieje prawdopodobieństwo pojawiania się objawów reakcji alergicznej, do której zaliczamy pokrzywkę, wypryski i zaczerwienie skóry. Podczas długotrwałego stosowania odnotowano również przypadki zaburzeń ze strony układu pokarmowego.

Leki zawierające mniszek lekarski

Suplementy i wyroby medyczne zawierające mniszek lekarski

Kosmetyki zawierające mniszek lekarski

Działanie

  • moczopędne (diuretyczne) (zwiększa objętość wydalanego moczu)
  • przeciwcukrzycowe (hipoglikemizujące; zmniejsza stężenie glukozy we krwi)
  • żółciopędne
  • żółciotwórcze
  • ułatwia trawienie

Postacie i formy

  • susz
  • tabletka
  • kapsułka
  • krem
  • szampony i odżywki do włosów
  • żel na skórę
  • proszek

Substancje aktywne

  • kwas chlorogenowy
  • triterpeny
  • laktony seskwiterpenowe
  • inulina
  • potas
  • kwas cykoriowy

Surowiec

  • korzeń
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij