Warzucha lekarska — remedium na szkorbut?

W medycynie ludowej do dziś wykorzystuje się świeżo sporządzony sok z młodego ziela warzuchy podczas wiosennych kuracji oczyszczających organizm.

Spis treści

Warzucha lekarska – zastosowanie i wskazania

Warzucha lekarska była niegdyś rośliną stosowaną szeroko w ziołolecznictwie europejskim, choć współcześnie jej zdrowotne właściwości nie są powszechnie znane.

Surowcem zielarskim jest ziele rośliny Herba Cochleariae, z którego otrzymuje się również cenny sok. Cochelaria officinalis stanowiła znane źródło witaminy C, ale jej popularność zmniejszyła się wraz z momentem rozpowszechnienia owoców cytrusowych na Starym Kontynencie. Warzuchę suszono, a następnie dodawano do napojów, sałatek oraz kanapek. Jej gorzki, cierpki i ostry smak (przypominający chrzan) maskowano innymi ziołami. Marynarze zabierali wiązki suszonej warzęchy na statki, aby zapobiegać rozwojowi szkorbutu.

Roślina została oficjalnie opisana w dziele Carla Linneusza pod tytułem „Species Plantarum” w 1753 r. Wcześniej, angielski botanik i zielarz Nicholas Culpeper w swojej księdze Complete Herbal (wydana w 1653 roku) przedstawiał warzuchę lekarską jako remedium na szkorbut oraz wskazywał na jej właściwości detoksykujące organizm. Polecał wypijanie filiżanki soku z Cochelaria officinalis rano na czczo, aby oczyścić wątrobę, śledzionę i krew. W medycynie ludowej do dziś wykorzystuje się świeżo sporządzony sok z młodego ziela warzuchy podczas wiosennych kuracji oczyszczających organizm. Sok ordynowano osobom cierpiącym na wrzody żołądka. Zewnętrznie sokiem z warzuchy leczono dolegliwości skóry (plamy, blizny, drobne zadrapania, oparzenia, czyraki), roślina ma bowiem zdolność do wybielania zmian pigmentacyjnych np. przebarwień słonecznych oraz plam starczych, a także działa dezynfekująco ułatwiając gojenie się ran. Sokiem z warzuchy można płukać jamę ustną w razie uszkodzeń śluzówki, a świeże liście przykładać do zapalonych dziąseł. Warzuchę lekarską stosuje się do zatrzymywania krwawień z nosa i drobnych ran, wykorzystując właściwości ściągające garbników w niej zawartych. Cochelaria officinalis działa lekko moczopędnie, dlatego jest pomocna w przypadku stanów zapalnych nerek i pęcherza moczowego, w kamicy nerkowej, w razie gromadzenia się piasku nerkowego oraz w obrzękach kończyn. Spożywanie gorzkich, świeżych pędów rośliny zebranych wiosną pobudza wydzielanie śliny i soków trawiennych. Cochelaria officinalis poprawia apetyt i przynosi poprawę w chorobach wynikających ze słabego odżywiania się. Działa lekko przeczyszczająco przynosząc ulgę w razie zaparć. Niegdyś była często stosowana w razie chorób wątroby i jako ziele żółciopędne. 

Warzucha lekarska – wygląd, pochodzenie, morfologia

Warzucha lekarska Cochlearia officinalis to roślina należąca do rodziny kapustowatych Brassicaceae. Możemy ją spotkać w Wielkiej Brytanii, Irlandii oraz na terenach nadbrzeżnych Europy Środkowej i Północnej. Została zlokalizowana m.in. w Rosji, Belgii, Niemczech, Holandii, Szwajcarii, Islandii, Danii, Finlandii, Norwegii, Szwecji i na Wyspach Owczych. Warzucha lekarska rozprzestrzeniła się również na tereny o cieplejszym klimacie (Włochy, Francja, Hiszpania). W Polsce jest gatunkiem zawleczonym i występuje w województwie zachodniopomorskim.

Cochlearia officinalis porasta nadbrzeżne i skaliste tereny nadmorskie, żwirowe plaże, klify oraz słone bagna. Rzadziej niż na nadbrzeżach, możemy ją spotkać na obszarach górskich wewnątrz lądu (m.in. w Alpach), na ziemiach w pobliżu źródeł solankowych oraz w okolicach kopalni soli. Preferuje gleby wilgotne, może rosnąć na stanowiskach półcienistych i nie jest odporna na mróz.

Warzucha lekarska jest zimozieloną byliną dwuletnią lub wieloletnią. Osiąga wysokość od 10 do 50 cm. Jej kanciasto- bruzdowane łodygi są nagie, pozbawione włosków. Pną się poziomo wzdłuż ziemi, a następnie zakrzywiają pionowo do góry (długość łodyżki wynosi do 30 cm). Ciemnozielone liście mają mięsistą strukturę i są długoogonkowe. W dolnej części rośliny układają się na wzór rozety. Blaszka liściowa przybiera kształt sercowaty bądź nerkowaty. Jest zaokrąglona u nasady i lekko spiczasta na końcu. Okres kwitnienia warzuchy przypada na miesiące maj- sierpień. Kwiaty są drobne (o średnicy od 8 do 15 mm), czteropłatkowe i wonne. Tworzą kwiatostany w formie grona. Przyjmują zabarwienie od białego po liliowe. Owocem warzuchy jest łuszczyna. Nasiona pojawiają się w okresie lipiec - wrzesień. Mają kulisty kształt i czerwono- brązowy kolor. 

Nazwa rośliny Cochlearia officinalis wywodzi się od greckiego słowa kochlarion, które oznacza łyżeczkę i odnosi się do kształtu liści w dolnej części warzuchy. Słowo officinalis z języka łacińskiego można przetłumaczyć jako urzędowy. Takie określenie często przypisywano gatunkom o znaczeniu medycznym. W języku angielskim powszechnie spotykane nazwy warzuchy lekarskiej to Scurvygrass (trawa szkorbutowa) lub Spoonwort (łyżeczka). Marynarze przed podróżami zabierali na podkład statku suszone wiązki warzuchy i dodawali roślinę do potraw w celu zapobiegania niedoborom witaminy C. Wierzono, że uchroni to przed wystąpieniem szkorbutu. 

Warzucha lekarska bywa nazywana warzuchą wodną bądź warzęchą lekarską.

Warzucha lekarska – działanie, właściwości, skład

Informacje na temat składu chemicznego ziela warzuchy lekarskiej są mocno ograniczone.

Liście Cochlearia officinalis są głównym źródłem składników aktywnych, którymi są głównie związki o charakterze glikozydowym i alkaloidowym. Wiadomo, że roślina jest bogata w kwas askorbinowy (witaminę C), olejki lotne, substancje garbnikowe i goryczowe (m.in. glikozydy gorczyczne), a także składniki mineralne. Związkami aktywnymi biologicznie, obecnymi w roślinie są związki cochlearine (8-metylo-8-azabicyklo[3.2.1]oktan-3-ylo) 3-hydroksybenzoesan) należąca do estrów benzoesanowych oraz myrosin. Substancje te posiadają właściwości przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe. 

Warzucha lekarska – stosowanie i dawkowanie

Proponowany sposób użycia suszonego ziela warzuchy lekarskiej to zalanie dwóch łyżeczek surowca 250 ml wody i parzenie przez okres 10 minut. Należy spożywać świeżo sporządzony napar.

Przepisy z wykorzystaniem warzuchy lekarskiego wg Dr Henryka Różańskiego:

  • spirytus warzęchowy: świeże ziele warzuchy z kwiatami należy posiekać; zalać mieszaniną wody i spirytusu (Cochleariae florens et concisa 800 części: Spiritus 300 części: Aqua 300 części); pozostawić do maceracji na 24 godziny; powoli oddestylować z parą wodną 400 g gotowego preparatu;
  • woda przeciwszkorbutowa: 3 krople olejku pomarańczowego Oleum Aurantii corticis, olejku muszkatołowego Oleum Macidis, olejku z mięty zielonej Oleum Menthae crispae i olejku szałwiowego Oleum Salviae wymieszać z 1 g spirytusu gorczycowego Spiritus Sinapis i 50 g spirytusu warzęchowego Spiritus Cochleariae;

Warzucha lekarska – interakcje z lekami i ziołami

Warzucha lekarska wykazuje synergizm działania z lekami moczopędnymi oraz roślinami o właściwościach diuretycznych. 

Stosowanie Cochlearia officinalis może zmniejszać eliminację litu z organizmu i nasilać jego działania niepożądane.

Warzucha lekarska – skutki uboczne, przedawkowanie

Brak jest danych klinicznych na temat działań niepożądanych warzuchy lekarskiej. Jak każdy surowiec roślinny, Herba Cochleariae może stać się przyczyną wystąpienia reakcji nadwrażliwości. Spożycie dużych ilości warzuchy może spowodować zaburzenia żołądkowo - jelitowe.

Działanie

  • antyseptyczne
  • moczopędne (diuretyczne) (zwiększa objętość wydalanego moczu)
  • uzupełnia niedobór witaminy C (kwasu askorbinowego)
  • zwiększa łaknienie (apetyt)
  • żółciopędne
  • depigmentacyjne
  • detoksykujące
  • ułatwia trawienie

Postacie i formy

  • susz
  • sok

Substancje aktywne

  • witamina C
  • garbniki
  • związki goryczowe
  • składniki mineralne
  • olejki lotne

Surowiec

  • liść
  • ziele
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij