Mącznica — w kosmetyce i fitoterapii

Medycyna ludowa, w szczególności w krajach Nordyckich, stosowała mącznicę do leczenia puchliny wodnej, rzeżączki, cukrzycy oraz kamicy nerkowej. Indianie z Ameryki Północnej wykorzystywali napar z rośliny do leczenia schorzeń układu moczowego. 

Spis treści

Mącznica lekarska – wygląd, pochodzenie, morfologia

Mącznica lekarska (Arctostaphylos uva-ursi) nazywana również gronem niedźwiedzim należy do rodziny wrzosowatych (Ericaceae). W literaturze pierwsze opisy rośliny pojawiły się już w XII wieku w staroceltyckich księgach. Do farmakopei europejskiej trafiła w XIX wieku. Lecznicze właściwości rośliny zapisali m.in. Linneusz oraz Clusius. Rośnie w chłodnych i umiarkowanych rejonach Europy, Azji i Ameryki Pn. W Polsce mącznica występuje głównie na terenie  północnego niżu. Objęta jest częściową ochroną, ze względu na stale zmniejszające się zasoby naturalne rośliny. Preferuje nasłonecznione oraz przewiewne stanowiska. Porasta naskalne murawy, wrzosowiska, wydmy, torfowiska oraz rzadkie bory sosnowe. 

Mącznica jest niewysoką krzewinką. Wykształca rozległe, pokładające się pędy długości do 1 metra. Młode pędy pokryte są rzadkimi włoskami, natomiast starsze łuszczącą się korą. Mącznica charakteryzuje się skrętoległym, ciemnozielonym, skórzasto-połyskującym ulistnieniem. Jasnoróżowe, drobne kwiaty o dzbaneczkowatych koronach, zebrane są po 4-5 w zwisające grona na końcach gałązek. Kwitnienie rośliny przypada na okres od kwietnia do czerwca. Owoce mącznicy w formie czerwonych, połyskujących jagód przypominają nieco borówki. Surowcem wykorzystywanym w zielarstwie są liście mącznicy. Zbiór odbywa się od kwietnia do września. Zerwane liście poddaje się następnie suszeniu w zacienionym i przewiewnym miejscu lub w suszarniach w temperaturze do 40°-50°C.

Mącznica lekarska – zastosowanie i wskazania

Mącznica lekarska ze względu na właściwości antyseptyczne i ściągające wskazana jest w dolegliwościach ze strony układu moczowego - kamicy nerkowej, zapaleniu pęcherza i dróg moczowych. Łagodzi objawy przerostu gruczołu krokowego oraz zaburzenia trawienia. W zastosowaniu zewnętrznym mącznica wykorzystywana jest w problemach skórnych takich jak: blizny, obrzęki, przebarwienia słoneczne oraz zasinienia. 

Dawniej mącznica lekarska wykorzystywana była w garbarstwie, a owoce (obecnie uznawane za trujące) spożywane były wymiennie z żurawiną. Medycyna ludowa, w szczególności w krajach Nordyckich, stosowała mącznicę do leczenia puchliny wodnej, rzeżączki, cukrzycy oraz kamicy nerkowej. Indianie z Ameryki Północnej wykorzystywali napar z rośliny do leczenia schorzeń układu moczowego. 

Mącznica lekarska – działanie, właściwości, skład

Za działanie mącznicy odpowiada głównie arbutyna, która jest glikozydem fenolowym i ma działanie przeciwbakteryjne wobec licznych szczepów odpowiedzialnych za infekcje dróg moczowych. Ponadto wykazano, że arbutyna zmniejsza aktywność tyrozynazy hamując powstawanie melaniny - umożliwia to usuwanie przebarwień melaninowych. Kwasy organiczne ułatwiają usuwanie toksyn oraz wzmacniają odporność organizmu, a zawarte w mącznicy śluzy ułatwiają wypróżnianie oraz działają przeciwzapalnie.

Wśród związków czynnych występują również polifenole, flawonoidy, triterpeny i kwasy fenolowe. Polifenole odpowiadają za działanie antyoksydacyjne. Trwają badania nad właściwościami przeciwnowotworowymi.

Mącznica lekarska – stosowanie i dawkowanie

Mącznica lekarska stosowana w dolegliwościach układu moczowego przyjmowana jest w postaci naparu. 1 łyżkę suszu należy zalać gorącą wodą i pozostawić do zaparzenia pod przykryciem na 15 minut. Następnie spożywać w ilości 1-2 szklanek dziennie. W tym samym wskazaniu mącznica może być przyjmowana w postaci płynu doustnego - 8 ml substancji należy rozcieńczyć w wodzie i przyjmować 2 razy dziennie po posiłku. Dostępne są również tabletki z wyciągiem z mącznicy. W zastosowaniu zewnętrznym roślina stosowana jest w postaci kremu, toniku oraz serum przeciwko przebarwieniom.

Preparatów z mącznicą nie należy stosować w czasie ciąży, karmienia piersią, u dzieci poniżej 12 lat, a także w stanach zapalnych przewodu pokarmowego. Podczas stosowania mącznicy należy jednocześnie podawać środki alkalizujące mocz ( z zachowaniem 2-godzinnego odstępu przed przyjęciem innych leków). Preparaty z mącznicą należy stosować maksymalnie przez okres od 1 do 2 tygodni. 

Mącznica lekarska – interakcje z lekami i ziołami

Jednoczesne stosowanie mącznicy oraz preparatów zakwaszających mocz (obniżających pH) osłabia działanie substancji. Nie należy zatem łączyć mącznicy z żurawiną, którą równie często stosuje się w infekcjach dróg moczowych. Związki czynne mącznicy mogą wpływać hamująco na izoenzymy cytochromu P450, które uczestniczą w przemianach leków. Będzie się to przekładało na skuteczność i bezpieczeństwo leczenia. Należy zawsze informować lekarza o przyjmowaniu preparatów z mącznicą.

Mącznica lekarska – skutki uboczne, przedawkowanie

Zalecana jednorazowa dawka mącznicy lekarskiej to 3 g. W ciągu dnia nie należy przekraczać dawki 15 g. Do objawów przedawkowania preparatów z mącznicą lekarską należą: mdłości, wymioty, ból brzucha i szumy uszne. 

Leczenie dolegliwości układu moczowego nie powinno trwać dłużej niż jeden tydzień. ESCOP czyli Europejska Fundacja Naukowa do spraw Fitoterapii zaleca podawanie preparatów z mącznicy przez okres do 2 tygodni.

Nie należy stosować mącznicy u kobiet w ciąży i karmiących.

Leki zawierające mącznicę lekarską

Suplementy i wyroby medyczne zawierające mącznicę lekarską

Kosmetyki zawierające mącznicę lekarską

Działanie

  • antyseptyczne
  • bakteriobójcze
  • moczopędne (diuretyczne) (zwiększa objętość wydalanego moczu)
  • przeciwutleniające (antyoksydacyjne)
  • przeciwzakrzepowe (antykoagulacyjne)
  • ściągające
  • ułatwia trawienie
  • rozjaśniające przebarwienia

Postacie i formy

  • susz
  • napar
  • kapsułka
  • krem
  • płyn doustny

Substancje aktywne

  • flawonoidy
  • garbniki
  • kwasy organiczne
  • arbutyna
  • śluzy
  • glikozydy
  • izokwercytryna

Surowiec

  • liść
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij