Encyklopedia leków

Efawirenz, Efavirenz, Efavirenzum - zastosowanie, działanie, opis

Podstawowe informacje o efawirenzie

Rok wprowadzenia na rynek
1998
Substancje aktywne
efawirenz
Działanie efawirenzu
przeciwwirusowe
Postacie efawirenzu
kapsułki twarde, roztwór doustny, tabletki powlekane
Układy narządowe
układ immunologiczny (odpornościowy)
Specjalności medyczne
Choroby zakaźne i pasożytnicze
Rys historyczny efawirenzu

Efawirenz został wprowadzony do lecznictwa przez firmę Bristol Myers Squibb w 1998 roku w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Od 2016 roku wprowadzono na rynek szereg produktów generycznych.

Wzór sumaryczny efawirenzu

C14H9ClF3NO2

Spis treści

Wskazania do stosowania efawirenzu

Efawirenz jest stosowany do leczenia skojarzonego zakażeń ludzkim wirusem upośledzenia odporności-1 (HIV-1). Wskazany jest dla dzieci w wieku od trzech miesięcy (gdy ich waga przekracza 3,5 kg) oraz młodzieży i dorosłych.

Dawkowanie efawirenzu

O kwalifikacji pacjenta do leczenia decyduje lekarz doświadczony w zakresie leczenia zakażeń wirusem HIV, dobierając dawkę oraz schemat leczenia do konkretnego pacjenta. Równoczesne stosowanie niektórych leków powoduje czasem konieczność modyfikacji wielkości dawki efawirenzu.

Przeciwskazania do stosowania efawirenzu

Przeciwwskazaniami do stosowania efawirenzu są nadwrażliwość na substancję; ciężkie zaburzenia wątroby; jednoczesne stosowanie z terfenadyną, astemizolem, cyzaprydem, midazolamem, triazolamem, pimozydem, beprydylem lub alkaloidami sporyszu (np. ergotaminą, dihydroergotaminą, ergonowiną i metyloergonowiną) ze względu na konkurowanie z nimi o CYP34A, co mogłoby zahamować metabolizm tych leków i powodować zagrożenie wystąpienia ciężkich działań niepożądanych; jednoczesne stosowanie z elbaswirem (EBR) i grazoprewirem (GZR) ze względu na możliwe zmniejszenie stężeń EBR i GZR w osoczu; jednoczesne stosowanie z przetworami dziurawca (Hypericum perforatum) ze względu na  możliwość zmniejszenia stężenia efawirenzu w osoczu i osłabienia jego działania terapeutycznego; zaburzenia kardiologiczne oraz przyjmowanie leków proarytmicznych.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania efawirenzu

Podczas stosowania efawirenzu w leczeniu zakażeniu wirusem HIV bardzo szybko dochodzi do oporności wirusów. Nie wolno go stosować w monoterapii oraz jako dodatek do już nie skutecznej terapii, dobierając nowy środek antyretrowirusowy należy zbadać jego oporność krzyżową.

Nie zaleca się go stosować z substancjami przeciwwirusowymi jak: emtrycytabina, dizoproksyl tenofowiru, mieszanin  welpataswiru/sofosbuwiru/woksilaprewiru i sofosbuwiru/welpataswiru, glekaprewiru/pibrentaswiru.

Nie zaleca się stosowania z przetworami dziurawca oraz miłorzębu.

Skuteczna terapia antyretrowirusowa nie zabezpiecza w 100% przeniesienia wirusa drogą płciową. Powinno stosować się zabezpieczenia mechaniczne jak na przykład prezerwatywa podczas stosunku seksualnego.

Stosowanie odpowiednich leków antyalergicznych może skutecznie zmniejszyć możliwość pojawienia się wysypki, która jest typowym działaniem niepożądanym w pierwszym etapie leczenia efawirenzem. Nie zaleca się stosowania efawirenzu ani innych leków z grupy  NNRTI u pacjentów z ciężkimi reakcjami skórnymi w wywiadzie.

Może potęgować objawy depresji oraz nasilać inne zaburzenia psychiczne, nasilać myśli samobójcze itp. Po zaobserwowaniu jakichkolwiek takich objawów należy niezwłocznie udać się po poradę do lekarza.

Należy zachować ostrożność u pacjentów z epizodami drgawkowymi, gdyż efawirenz może nasilić objawy padaczkowe oraz zmniejszyć skuteczne stężenia leków przeciwpadaczkowych we krwi na przykład karbamazepiny.

Należy monitorować parametry pracy wątroby, szczególnie u osób z przebytymi lub istniejącymi jej chorobami.

Należy zachować daleko idącą ostrożność u osób przyjmujących leki wydłużające odcinek QT, gdyż już sam ewawirenz wydłuża taki odstęp, może pojawić się tu częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes.

Aby ograniczyć część działań niepożądanych należy go przyjmować na pusty żołądek, najlepiej na noc  przed snem.

Leczenie antyretrowirusowe może wiązać się z konsekwencjami zmiany masy ciała oraz parametrów krwi jak stężenie cholesterolu, triglicerydów oraz glukozy we krwi. Należy monitorować te parametry co jakiś czas, zwrócić szczególną uwagę na osoby z zaburzeniami pracy wątroby i nerek.

Przeciwwskazania efawirenzu do łączenia z innymi substancjami czynnymi

W organizmie efawirenz jest induktorem enzymów cytochromu P450 jak CYP3A4, CYP2B6 oraz transportera  UGT1A1. Podczas jednoczesnego stosowania efawirenzu z lekami metabolizowanymi przez te enzymy nastąpi spadek stężenia we krwi tych leków, co może przełożyć się na skuteczność terapii. Badania laboratoryjne in vitro pokazały, iż efawirenz może być inhibitorem CYP3A4, a to teoretycznie może być niebezpieczne, szczególnie w pierwszym okresie stosowania leków o wąskim indeksie terapeutycznym, może dojść do zahamowania metabolizmu wielu substancji o silnym działaniu ogólnoustrojowym. Nie należy go stosować jednocześnie z  alkaloidami sporyszu oraz  ich pochodnymi jak na przykład ergotaminą, dihydroergotaminą, benzodiazepinami jak np. midazolamem, triazolamem oraz innymi lekami np. cyzaprydem, terfenadyną czy astemizolem. Mogą nastąpić zaburzenia rytmu serca, nadmierna sedacja lub depresja oddechowa.

Zwiększenie stężenia efawirenzu we krwi możemy obserwować gdy jest stosowany razem z lekami będącymi inhibitorami CYP3A4 lub CYP2B6 . Nie należy łączyć go na przykład z rytonawirem lub popijać sokiem grapefruitowym. Podczas jednoczesnego podawania z rytonawirem może zwiększyć się częstość występowania działań niepożądanych efawirenzu.

Na zmniejszenie stężenia w osoczu mają wpływ induktory CYP3A4 lub CYP2B6, które są zawarte w przetworach dziurawca (Hypericum perforatum) oraz miłorzębu (Ginkgo bilobae), nie należy ich łączyć. 

Nie powinno się łączyć efawirenzu z lekami mogącymi wydłużyć odcinek QT, gdyż może dojść do trudnych do przewidzenia zaburzeń rytmu serca, częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, znacznego wydłużenia odcinka QT i innych. Należą tu leki z różnych grup jak: leki przeciwarytmiczne, przeciwdepresyjne, niektóre antybiotyki jak makrolidy, fluorochinolony, leki przeciwgrzybiczne z grupy imidazoli i triazoli, niektóre leki przeciwmalaryczne, przeciwhistaminowe oraz metadon.

Jednoczesne stosowanie z elbaswirem, grazoprewirem jest przeciwwskazane gdyż może dojść do indukcji CYP3A4, zmniejszenia ich stężenia w osoczu, a przez to odpowiedzi wirusologicznej. 

Możliwe ponowne dostosowanie dawki warfaryny lub acenokumarolu pacjentowi leczonego efawirenzem.

Podczas terapii efawirenzem stosowanie antykoncepcji hormonalnej (doustnej,w postaci injekcji, domacicznej) może być bardzo osłabione, należy rozważyć zastosowanie drugiej, mechanicznej metody antykoncepcji.

Interakcje efawirenzu z innymi substancjami czynnymi

Możliwe zwiększenie dawki efawirenzu na czas antybiotykoterapii lub zmiana antybiotyku.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Klarytromycyna (Clarithromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Ryfampicyna (Rifampicin (rifampin)) antybiotyki - INNE
Efawirenz może znacznie zmniejszyć stężenie leków przeciwgrzybiczych w osoczu, możliwa jest zmian dawki leków przeciwgrzybicznych lub ich zmiana.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Itrakonazol (Itraconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Pozakonazol (Posaconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Worykonazol (Voriconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Niektóre leki przeciwpadaczkowe mogą osłabić działanie efawirenzu przez indukcję enzymów metabolizujących go.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Karbamazepina (Carbamazepine) leki przeciwpadaczkowe - blokujące kanały sodowe
Okskarbazepina (Oxcarbazepine) leki przeciwpadaczkowe - blokujące kanały sodowe i stabilizujące błony neuronów
Efawirenz może zmniejszyć stężenie w osoczu niektórych leków przeciwcholesterolowych, możliwa jest zmiana ich dawki lub zmiana na inne leki o podobnym działaniu.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Atorwastatyna (Atorvastatin) statyny - inhibitory reduktazy HMG-CoA
Prawastatyna (Pravastatin) statyny - inhibitory reduktazy HMG-CoA
Simwastatyna (Simvastatin) statyny - inhibitory reduktazy HMG-CoA
Możliwe znacznie zmniejszenie skuteczności hormonalnych leków antykoncepcyjnych, w trakcie leczenia efawirenzem należy stosować mechaniczne metody antykoncepcji jako drugi środek.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Dezogestrel (Desogestrel) progestageny
Drospirenon (Drospirenone) progestageny
Estriol (Estriol) estrogeny naturalne i syntetyczne
Etonogestrel (Etonogestrel) progestageny
Etynyloestradiol (Ethinylestradiol) estrogeny naturalne i syntetyczne
Lewonorgestrel (Levonorgestrel) progestageny
Możliwe ponowne dostosowanie dawki leków przeciwzakrzepowych po włączeniu do leczenia efawirenzu.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Acenokumarol (Acenocoumarol) leki przeciwzakrzepowe - antagoniści witaminy K
Warfaryna (Warfarin) leki przeciwzakrzepowe - antagoniści witaminy K
Jednoczesne stosowanie efawirenzu z lekami mogącymi wydłużyć odcinek QT jest nie wskazane, mogą pojawić się zaburzenia rytmu serca zagrażające życiu pacjenta.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Amitryptylina (Amitriptyline) TLPD - trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Ciprofloksacyna (Ciprofloxacin) fluorochinolony
Cyzapryd (Cisapride) substancje hamujące perystaltykę jelit o zróżnicowanym mechanizmie działania
Erytromycyna (Erythromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Klarytromycyna (Clarithromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Klomipramina (Clomipramine) TLPD - trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Lewofloksacyna (Levofloxacin) fluorochinolony
Metadon (Methadone) agoniści receptora opioidowego
Metoprolol (Metoprolol) antagoniści receptorów beta-1 i beta-2 adrenergicznych
Moksyfloksacyna (Moxifloxacin) fluorochinolony
Norfloksacyna (Norfloxacin) fluorochinolony
Ofloksacyna (Ofloxacin) fluorochinolony
Pefloksacyna (Pefloxacin) fluorochinolony
Roksytromycyna (Roxithromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Indukcja enzymu CYP3A4 przez efawirenz może doprowadzić do spadku skutecznego stężenia elbaswiru/grazoprewiru. Łączenie tych leków jest przeciwwskazane.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Elbaswir (Elbasvir) substancje przeciwwirusowe stosowane w HCV
Grazoprewir (Grazoprevir) inne substancje przeciwwirusowe działające bezpośrednio na wirusy
Jest nie zalecane jłączenie efawirenzu z atazanawirem/rytonawirem, jeżeli jest to konieczne należy zwiększyć dawki atazanawiru/rytonawiru.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Atazanawir (Atazanavir) inne substancje przeciwwirusowe działające bezpośrednio na wirusy
Rytonawir (Ritonavir) inhibitory proteazy HIV
Efawirenz stosowany z mieszaniną darunawir/rytonawir może skutecznie obniżyć stężenie lecznicze darunawiru w osoczu. Nie powinno stosować się takiego połączenia
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Darunawir (Darunavir) inhibitory proteazy HIV
Rytonawir (Ritonavir) inhibitory proteazy HIV
Możliwe wystąpienie interakcji farmakodynamicznej połączenia indynawiru z efawirenzem, możliwy spadek skutecznego stężenia indynawiru w osoczu.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Indynawir (Indinavir) inhibitory proteazy HIV
Podczas stosowania łącznego efawirenzu z mieszaniną lopinawir/rytonawir, możliwa będzie zmiana dawki mieszaniny lopinawiru/rytonawiru.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Lopinawir (Lopinavir) inhibitory proteazy HIV
Rytonawir (Ritonavir) inhibitory proteazy HIV
Obserwuje się znaczne zmniejszenie stężenia symeprewiru we krwi na skutek indukcji CYP3A4. Jednoczesne stosowanie tych substancji nie jest zalecane.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Symeprewir (Simeprevir) substancje przeciwwirusowe stosowane w HCV
Indukcja enzymów CYP3A i CYP2B6 prowadzi do znacznego zmniejszenia stężenia welpataswiru w osoczu. Nie zaleca się jednoczesnego podawania efawirenzu z mieszaniną sofosbuwiru/welpataswiru.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Sofosbuwir (Sofosbuvir) przeciwwirusowe nukleozydy i nukleotydy
Welpataswir (Velpatasvir) substancje przeciwwirusowe stosowane w HCV
Widoczne znaczne obniżenia stężenia diltiazemu we krwi, należy dostosować jego dawkę .
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Diltiazem (Diltiazem) leki blokujące kanały wapniowe - działające na mięsień sercowy
Łączne stosowanie efawirenzu z antagonistami kanału wapniowego, będącymi substratami CYP3A4 może doprowadzić do znacznego zmniejszenia leków nasercowych we krwi.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Felodypina (Felodipine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Werapamil (Verapamil) leki blokujące kanały wapniowe - działające na mięsień sercowy
Należy się spodziewać indukcji CYP3A4, a przez to zmniejszenia stężenia leków immunosupresyjnych we krwi, możliwa zmiana ich dawki.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Cyklosporyna (Cyclosporine) inhibitory kalcyneuryny
Syrolimus (Sirolimus) selektywne leki immunosupresyjne
Takrolimus (Tacrolimus) inhibitory kalcyneuryny

Interakcje efawirenzu z pożywieniem

Przyjmowanie efawirenzu z posiłkiem może powodować zwiększenie narażenia na substancję, co z kolei może być przyczyną występowania działań niepożądanych. Z tego powodu efawirenz powinien być przyjmowany na czczo, najlepiej przed snem. Nie wolno go stosować z sokiem grapefruitowym, który obniża aktywność enzymów metabolizujących efawirenz.

Wpływ efawirenzu na prowadzenie pojazdów

Możliwe działania niepożądane efawirenzu takie jak zawroty głowy, zaburzenia koncentracji lub senność mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn. W razie ich wystąpienia pacjent powinien powstrzymać się od wykonywania czynności wymagających pełnej pełnej koncentracji i sprawności.

Inne rodzaje interakcji

Zwiększenie stężenia efawirenzu we krwi możemy obserwować gdy jest popijany sokiem grapefruitowym, takie połączenie nie jest zalecane.

Wpływ efawirenzu na ciążę

Efawirenzu nie należy stosować w czasie ciąży, jeśli stan pacjentki tego nie wymaga. Przed wdrożeniem efawirenzu do leczenia u pacjentki w wieku rozrodczym powinien być wykonany test ciążowy. W trakcie terapii zalecane jest stosowanie mechanicznych środków antykoncepcyjnych w połączeniu z metodami hormonalnymi, także przez 12 tygodni po zakończeniu przyjmowania efawirenzu ze względu na jego długi okres półtrwania. Odnotowano zgłoszenia zmian odpowiadających wadom cewy nerwowej, która rozwija się w pierwszych 4 tygodniach życia płodowego, choć nie potwierdzono bezpośredniego związku przyczynowego-skutkowego między nimi a przyjmowaniem  efawirenzu.

Wpływ efawirenzu na laktację

Efawirenz przenika do mleka kobiecego. Nieznany jest jego wpływ na organizm dziecka. Podczas leczenia należy się powstrzymać od karmienia piersią.

Kobiety zakażone wirusem HIV nie powinny karmić piersią ze względu na ryzyko przeniesienia HIV na dziecko.

Wpływ efawirenzu na płodność

W badaniach na szczurach narażanych na efawirenz w dawkach równoważnych z przyjmowanymi przez ludzi nie stwierdzono negatywnego wpływu na zdolność kojarzenia się czy płodność, jakość nasienia czy rozwój młodych. U potomstwa nie obserwowano też osłabienia zdolności rozrodczych.

Skutki uboczne

wysypka
Bardzo często
lęk
Często
bezsenność
Często
biegunka
Często
ból głowy
Często
hipertriglicerydemia
Często
depresja
Często
ból brzucha
Często
wymioty
Często
nudności
Często
świąd
Często
senność
Często
zawroty głowy
Często
zmęczenie
Często
zwiększona aktywność AspAT
Często
Niezwykłe sny
Często
Zaburzenia uwagi
Często
zwiększenie aktywności GGTP
Często
zwiększenie aktywności AlAT
Często
móżdżkowe zaburzenia koordynacji i równowagi
Często
niewyraźne widzenie
Niezbyt często
omamy
Niezbyt często
pobudzenie
Niezbyt często
rumień wielopostaciowy
Niezbyt często
splątanie
Niezbyt często
szum w uszach
Niezbyt często
agresja
Niezbyt często
chwiejność emocjonalna
Niezbyt często
zapalenie trzustki
Niezbyt często
drżenie
Niezbyt często
zespół Stevensa-Johnsona
Niezbyt często
euforia
Niezbyt często
psychoza
Niezbyt często
uderzenia gorąca
Niezbyt często
zaburzenia koordynacji ruchów
Niezbyt często
zaburzenia myślenia
Niezbyt często
ataksja
Niezbyt często
zawroty głowy pochodzenia błędnikowego
Niezbyt często
ginekomastia
Niezbyt często
hipercholesterolemia
Niezbyt często
drgawki
Niezbyt często
Niepamięć
Niezbyt często
ostre zapalenie wątroby
Niezbyt często
mania
Niezbyt często
paranoja
Niezbyt często
próby samobójcze
Niezbyt często
myśli samobójcze
Niezbyt często
nadwrażliwość
Niezbyt często
urojenia
Rzadko
dokonane samobójstwo
Rzadko
nerwica
Rzadko
niewydolność wątroby
Rzadko
fotoalergiczne zapalenie skóry
Rzadko

Działa niepożądane zostały podzielone ze względu na częstotliwość występowania u pacjentów. (Klasyfikacja MdDRA)

Bardzo często
(≥1/10)
Często
(≥1/100 do <1/10)
Niezbyt często
(≥1/1000 do <1/100)
Rzadko
(≥1/10 000 do < 1/1000)
Bardzo rzadko
(<1/10 000)
Częstość nieznana
Nie można ocenić na podstawie dostępnych danych

Objawy przedawkowania efawirenzu

Nie ma swoistego antidotum na efawirenz, u osób, które go przedawkowały obserwowano zaburzenia ze strony układu nerwowego.

Mechanizm działania efawirenzu

Efawirenz należy do niekompetycyjnych nienukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy wirusa HIV-1 (NNRTI). Nie oddziałuje znacząco odwrotną transkryptazę wirusa HIV-2 ani komórkowe polimerazy DNA. Poprzez ograniczanie ilości wirionów ogranicza postęp zakażenia HIV-1.

Substancje czynne o tym samym mechanizmie działania

  • Etrawiryna
  • Newirapina
  • Rylpiwiryna

Wchłanianie efawirenzu

Po doustnym podaniu stężenie maksymalne we krwi jest osiagane po 3-5 godzinach. Do 1600 mg obserwuje się liniową zależność stężenia od dawki. Powyżej tego progu wchłanianie ulega zmniejszeniu. Stan stacjonarny występuje po 6-7 dobach.

Dystrybucja efawirenzu

Efawirenz niemal całkowicie wiąże się białkami osocza. Stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym wynosi średnio 0,7% stężenia we krwi.

Metabolizm efawirenzu

Efawirenz jest metabolizowany z udziałem cytochromu P450 do hydroksylowanych metabolitów, które następnie są glukuronizowane. Metabolity nie wykazują aktywności farmakologicznej przeciwko HIV-1.

Wydalanie efawirenzu

1/3 dawki efawirenzu usuwana jest z moczem, przy czym tylko około 1% eliminowany jest w postaci niezmienionej.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij