Cyklofosfamid, Cyclophosphamidum - Zastosowanie, działanie, opis

Podstawowe informacje o cyklofosfamidzie

Rok wprowadzenia na rynek
1959
Substancje aktywne
cyklofosfamid
Działanie cyklofosfamidu
immunosupresyjne (zmniejsza odporność), przeciwnowotworowe (cytostatyczne, cytotoksyczne)
Postacie cyklofosfamidu
roztwór do infuzji, roztwór do wstrzykiwań, tabletki drażowane
Układy narządowe
układ immunologiczny (odpornościowy), układ krwiotwórczy i krew, układ pokarmowy (trawienny), układ krwionośny (sercowo-naczyniowy)
Specjalności medyczne
Onkologia i hematologia dziecięca, Onkologia kliniczna
Rys historyczny cyklofosfamidu

Cyklofosfamid został zatwierdzony do lecznictwa w 1959 roku przez United States FDA (Food and Drug Administration, Agencja Żywności i Leków). Podmiotem odpowiedzialnym została firma Baxter Healthcare. W 1960 roku substancja została zaaprobowana przez Swissmedic (Swiss Agency for Therapeutic Products, Szwajcarska Agencja Produktów Leczniczych) i wprowadzona na rynek przez firmę Baxter.

Wzór sumaryczny cyklofosfamidu

C7H15Cl2N2O2P

Spis treści

Wybrane produkty lecznicze dopuszczone do obrotu w RP zawierające cyklofosfamid

Wskazania do stosowania cyklofosfamidu

Wskazaniami do terapii cyklofosfamidem są guzy złośliwe, zarówno z istniejącymi przerzutami jak i bez przerzutów. Zalicza się do nich rak jajnika i piersi, drobnokomórkowy rak płuc, neuroblastoma, mięsak Ewinga, rhabdomyosarcoma u dzieci, osteosarcoma oraz ziarniniak Wegenera. Ponad to cyklofosfamidem leczy się chłoniaki złośliwe oraz białaczki (białaczka szpikowa, białaczka limfoblastyczna).

Cyklofosfamid jest lekiem o działaniu immunosupresyjnym. Podaje się go przed planowanym zabiegiem przeszczepu szpiku kostnego u pacjentów cierpiących na białaczkę szpikową (postać ostra i przewlekła) lub białaczkę limfoblastyczną (postać ostra) oraz anemię aplastyczną (aplazja szpiku).

Cyklofosfamid stosuje się w leczeniu dzieci z zespołem nerczycowym (z minimalną zmianą, potwierdzonego biopsją).

Dawkowanie cyklofosfamidu

Cyklofosfamid może być podawany pozajelitowo w postaci wstrzyknięć lub wlewu dożylnego oraz doustnie w postaci tabletek drażowanych. Powolne tempo infuzji/wstrzyknięć dożylnych minimalizuje ryzyko wystąpienia niektórych działań niepożądanych leku. 

Cyklofosfamid jest podawany w godzinach porannych, ponieważ pacjenci leczeni tą substancją są zobligowani do wypijania dużej ilości płynów w celu zmniejszenia szkodliwego działania leku na drogi moczowe. 

Dawka cyklofosfamidu stosowana w leczeniu zależna jest od jednostki chorobowej, wieku, masy ciała oraz chorób towarzyszących (zaburzona praca nerek może zwiększyć stężenie leku we krwi i nasilić działania niepożądane, natomiast niewydolność wątroby zmniejsza aktywność leku). Cyklofosfamid może być stosowany w terapii skojarzonej z innymi lekami, co również wpływa na ordynowane dawki. Według ogólnych wytycznych dotyczących leczenia cyklofosfamidem lek można podawać w sposób ciągły lub przerywany, zachowując kilka (kilkanaście dni przerwy). W leczeniu ciągłym guzów litych i nowotworów krwi zwykle stosowane dawki cyklofosfamidu to 3-6 mg/ kilogram masy ciała pacjenta. W przypadku leczenia przerywanego stosuje się ilości od 10-40 mg/ kilogram masy ciała pacjenta. 

W celu działania immunosupresyjnego cyklofosfamidu przed zabiegiem przeszczepu szpiku kostnego zwykle stosowana dawka wynosi 60 mg/kg masy ciała przez 2 dni lub 50 mg/kg masy ciała przez 4 dni. Cyklofosfamid podaje się wówczas w bolusie dożylnym. 

 

Przeciwskazania do stosowania cyklofosfamidu

Cyklofosfamidu nie mogą stosować pacjenci wykazujący reakcje nadwrażliwości na lek i jego produkty metaboliczne, pacjenci z obturacją odpływu moczu, osoby przechodzące zakażenia o charakterze ostrym, pacjenci z zakażeniami dróg moczowych, osoby z aplazją szpiku i zahamowaną czynnością szpiku, pacjenci u których stwierdzono zmiany w obrębie nabłonka przejściowego na skutek chemioterapii bądź naświetlania. Cyklofosfamid jest przeciwwskazany dla kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Leku nie można podawać pacjentom, jeśli od wcześniejszego zabiegu chirurgicznego minęło mniej niż 10 dni.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania cyklofofamidu

Cyklofosfamid ma działanie immunosupresyjne, czyli hamujące na układ odpornościowy. Z tego względu, może dojść do reaktywacji (wznowienia) zakażeń utajonych u pacjentów. Dodatkowo należy zachować ostrożność w kontaktach z innymi ludźmi, ponieważ terapia cyklofosfamidem predysponuje do nowych zakażeń, których przebieg może być ciężki (choroba może prowadzić do rozwoju posocznicy). Cyklofosfamid osłabia reakcje obronne organizmu na szczepienie żywymi szczepionkami i może powodować rozwój zakażenia poszczepiennego. 

Podczas leczenia cyklofosfamidem należy regularnie kontrolować parametry hematologiczne. Lek wykazuje działanie mielosupresyjne, prowadzi do zmniejszenia liczby płytek krwi, krwinek białych i czerwonych. Jeżeli zachodzi taka konieczność terapia lekiem może być przerwana lub podawane są mniejsze dawki cyklofosfamidu.

Cyklofosfamid wykazuje działanie urotoksyczne i nefrotoksyczne. Podczas leczenia pacjenci muszą wypijać duże ilości płynów (2-3 litry dziennie) i regularnie opróżniać pęcherz. Przed rozpoczęciem terapii konieczna jest ocena pracy układu moczowego pacjenta. W trakcie leczenia należy regularnie wykonywać badania osadu moczu. Szczególną ostrożność należy zachować u osób jednocześnie leczonych cyklofosfamidem i poddawanych radioterapii, oraz przy terapii łączonej cyklofosfamidem i busulfanem. 

Cyklofosfamid podawany pacjentom z wcześniej notowanymi zaburzeniami czynności wątroby oraz naświetlaniami okolic brzucha może stać się przyczyną rozwoju choroby wenookluzyjnej wątroby (VOLD, Veno-occlusive disease of the liver). Należy zwrócić szczególną uwagę na rozwijające się objawy u pacjentów takie jak zwiększenie masy ciała o charakterze nagłym, wodobrzusze, bolesne powiększenie wątroby, żółtaczka. 

Osoby cierpiące na choroby serca oraz pacjenci u których przeprowadzano radioterapię w okolicy mięśnia sercowego są szczególnie narażone na wywołanie przez cyklofosfamid zastoinowej niewydolności serca, która może prowadzić do zgonu. 

Osoby z ostrą postacią porfirii muszą zachować szczególną  ostrożność podczas terapii cyklofosfamidem który wykazuje działanie porfirogenne.

Pacjenci cierpiaący na cukrzycę muszą zachować szczególną ostrozność w trakcie terapii cyklofosfamidem. Lek może zmieniać siłę działania leków przeciwcukrzycowych oraz insuliny.

Interakcje cyklofosfamidu z innymi substancjami czynnymi

zwiększenie metabolizmu cyklofosfamidu
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Abatacept (Abatacept) przeciwciała monoklonalne - immunosupresyjne
Adalimumab (Adalimumab) przeciwciała monoklonalne - immunosupresyjne
Betametazon (Betamethasone) glikokortykosteroidy
Bosentan (Bosentan) antagoniści receptora endoteliny ETA
Budezonid (Budesonide) glikokortykosteroidy
Dekstrometorfan (Dextromethorphan) substancje przeciwkaszlowe działające ośrodkowo
Fenobarbital (Luminal) (Phenobarbital) inne leki przeciwpadaczkowe
Infliksymab (Infliximab) inhibitory czynnika martwicy nowotworów alfa - TNF-alfa
Klobazam (Clobazam) BZD - benzodiazepiny
Klomipramina (Clomipramine) TLPD - trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Kolchicyna (Colchicine) substancje niewpływające na metabolizm kwasu moczowego (przeciw dnie moczanowej)
Orlistat (Orlistat) inhibitory lipazy
Ryfampicyna (Rifampicin (rifampin)) antybiotyki - INNE
wzrost ryzyka krwawień
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Abcyksymab (Abciximab) leki przeciwzakrzepowe - inhibitory agregacji płytek
Alteplaza (Alteplase) leki przeciwzakrzepowe - enzymy
Dalteparyna (Dalteparin) leki przeciwzakrzepowe - heparyna, heparynoidy i pochodne
Dekstran (Dextran) substytuty osocza
Heparyna (Heparin) leki przeciwzakrzepowe - heparyna, heparynoidy i pochodne
Nadroparyna (Nadroparin calcium) leki przeciwzakrzepowe - heparyna, heparynoidy i pochodne
Pentoksyfilina (Pentoxifylline) antagoniści receptorów beta 1 oraz rozszerzające naczynia obwodowe
nasilenie działań leku podczas terapii łączonej z cyklofosfamidem
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Acenokumarol (Acenocoumarol) leki przeciwzakrzepowe - antagoniści witaminy K
zmniejszenie tempa metabolizmu cyklofosfamidu
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Acetazolamid (Acetazolamide) inhibitory anhydrazy węglanowej
Alprazolam (Alprazolam) BZD - benzodiazepiny
Amfoterycyna B (Amphotericin b) antybiotyki przeciwgrzybicze
Amitryptylina (Amitriptyline) TLPD - trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Aprepitant (Aprepitant) antagoniści receptorów neurokiniowych 1 - NK1
Azelastyna (Azelastine) antagoniści receptorów histaminowych H1 bez działania ośrodkowego
Azytromycyna (Azithromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Buprenorfina (Buprenorphine) substancje o działaniu agonistyczno-antagonistycznym na receptory opioidowe
Buspiron (Buspirone) leki przeciwlękowe wpływające na przekaźnictwo serotoninergiczne
Detreomycyna (Chloramfenikol) (Chloramphenicol) antybiotyki - INNE
Ciprofloksacyna (Ciprofloxacin) fluorochinolony
Cisplatyna (Cisplatin) inne leki przeciwnowotworowe
Citalopram (Citalopram) SSRI - selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny
Dekslanzoprazol (Dexlansoprazole) IPP - inhibitory pompy protonowej
Diazepam (Diazepam) BZD - benzodiazepiny
Diltiazem (Diltiazem) leki blokujące kanały wapniowe - działające na mięsień sercowy
Doksycyklina (Doxycycline) antybiotyki tetracyklinowe - tetracykliny
Esomeprazol (Esomeprazole) IPP - inhibitory pompy protonowej
Felodypina (Felodipine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Flukonazol (Fluconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Fluoksetyna (Fluoxetine) SSRI - selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny
Flutamid (Flutamide) inne leki przeciwnowotworowe
Fluwastatyna (Fluvastatin) statyny - inhibitory reduktazy HMG-CoA
Glimepiryd (Glimepiride) doustne leki przeciwcukrzycowe - pochodne sulfonylomocznika
Indometacyna (Indomethacin) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
Irbesartan (Irbesartan) ARB, sartany - blokery receptora angiotensyny II
Itrakonazol (Itraconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Kandesartan (Candesartan) ARB, sartany - blokery receptora angiotensyny II
Ketokonazol (Ketoconazole) przeciwgrzybicze pochodne imidazolu
Ketoprofen (Ketoprofen) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
Klarytromycyna (Clarithromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Klopidogrel (Clopidogrel) leki przeciwzakrzepowe - inhibitory agregacji płytek
Letrozol (Letrozole) leki przeciwestrogenowe hamujące aktowność aromatazy
Lewotyroksyna (Levothyroxine (sodium)) hormony tarczycy
Losartan (Losartan) ARB, sartany - blokery receptora angiotensyny II
Lowastatyna (Lovastatin (monacolin k, mevinolin)) statyny - inhibitory reduktazy HMG-CoA
Memantyna (Memantine) antagoniści receptora NMDA
Mikonazol (Miconazole) przeciwgrzybicze pochodne imidazolu
Mirtazapina (Mirtazapine) substancje przeciwdepresyjne o innym mechanizmie działania
Montelukast (Montelukast) antagoniści receptorów leukotrienowych
Oksybutynina (Oxybutynin) leki stosowane w częstomoczu i w nietrzymaniu moczu
Oksykodon (Oxycodone) agoniści receptora opioidowego
Pantoprazol (Pantoprazole) IPP - inhibitory pompy protonowej
Werapamil (Verapamil) leki blokujące kanały wapniowe - działające na mięsień sercowy
Zopiklon (Zopiclone) niebenzodiazepinowe leki nasenne
Diklofenak (Diclofenac) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
obniżenie tempa metabolizmu leków podczas terapii łączonej z cyklofosfamidem
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Atorwastatyna (Atorvastatin) statyny - inhibitory reduktazy HMG-CoA
Celekoksyb (Celecoxibum) NLPZ hamujące wybiórczo COX-2 - koksyby
Cilostazol (Cilostazol) leki przeciwzakrzepowe - inhibitory agregacji płytek
Deksibuprofen (Dexibuprofen) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
Dezogestrel (Desogestrel) progestageny
Dihydroergokrystyna (Dihydroergocristine) alkaloidy sporyszu
Disulfiram (Disulfiram) substancje stosowane w leczeniu alkoholizmu
Doksazosyna (Doxazosin) antagoniści receptorów alfa-1 adrenergicznych
Doksepina (Doxepin) TLPD - trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Donepezil (Donepezil) inhibitory AChE - inhibitory acetylocholinoesterazy
Drospirenon (Drospirenone) progestageny
Duloksetyna (Duloxetine) SNRI - inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny, bez działania na receptory
Finasteryd (Finasteride) substancje hamujące aktywność reduktazy testosteronu
Flunaryzyna (Flunarizine) inne substancje działające na układ nerwowy
Flurbiprofen (Flurbiprofen) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
Formoterol (Formoterol) agoniści receptorów beta-2 adrenergicznych
Gliklazyd (Gliclazide) doustne leki przeciwcukrzycowe - pochodne sulfonylomocznika
Glipizyd (Glipizide) doustne leki przeciwcukrzycowe - pochodne sulfonylomocznika
Ibuprofen (Ibuprofen) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
Kwas acetylosalicylowy (Acetylsalicylic acid) leki przeciwzakrzepowe - inhibitory agregacji płytek
Lewonorgestrel (Levonorgestrel) progestageny
Loperamid (Loperamide) leki przeciwbiegunkowe
Lorazepam (Lorazepam) BZD - benzodiazepiny
Lornoksykam (Lornoxicam) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
Metoprolol (Metoprolol) antagoniści receptorów beta-1 i beta-2 adrenergicznych
Mianseryna (Mianserin) substancje przeciwdepresyjne o innym mechanizmie działania
Ondansetron (Ondansetron) setrony - antagoniści receptora serotoninowego 5-HT3
Propranolol (Propranolol) antagoniści receptorów beta-1 i beta-2 adrenergicznych
Rosuwastatyna (Rosuvastatin) statyny - inhibitory reduktazy HMG-CoA
nasilenie działań niepożądanych
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Allopurynol (Allopurinol) substancje hamujące syntezę kwasu moczowego - inhibitory oksydazy ksantynowej
Atazanawir (Atazanavir) inne substancje przeciwwirusowe działające bezpośrednio na wirusy
Azatiopryna (Azathioprine) inne leki immunosupresyjne
Bleomycyna (Bleomycin) antybiotyki cytostatyczne
Daklizumab (Daclizumab) inhibitory interleukiny
Fludrokortyzon (Fludrocortisone) mineralokortykosteroidy
Leflunomid (Leflunomide) selektywne leki immunosupresyjne
Linezolid (Linezolid) inne leki przeciwbakteryjne
Mitomycyna (Mitomycin) antybiotyki cytostatyczne
nasilenie tempa metabolizmu leków przy terapii z cyklofosfamidem
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Almotryptan (Almotriptan) tryptany - selektywni agoniści receptora serotoninowego 5-HT1
Amlodypina (Amlodipine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Chlorpromazyna (Chlorpromazine) neuroleptyki klasyczne - pochodne fenotiazyny
Deksametazon (Dexamethasone) glikokortykosteroidy
Flutikazon (Fluticasone) glikokortykosteroidy
Golimumab (Golimumab) przeciwciała monoklonalne - przeciwreumatyczne
Hydrokortyzon (Hydrocortisone) glikokortykosteroidy
Kabergolina (Cabergoline) agoniści receptorów dopaminowych
Karbamazepina (Carbamazepine) leki przeciwpadaczkowe - blokujące kanały sodowe
Ketamina (Ketamine) substancje do znieczulenia ogólnego, anestetyki - INNE
Klindamycyna (Clindamycin) antybiotyki linkozamidowe - linkozamidy
Klobetazol (Clobetasol) glikokortykosteroidy
Klonazepam (Clonazepam) leki przeciwpadaczkowe - analogi GABA
Klonidyna (Clonidine) agoniści receptora imidazolowego
Mometazon (Mometasone) glikokortykosteroidy
Omeprazol (Omeprazole) IPP - inhibitory pompy protonowej
Prednizolon (Prednisolone) glikokortykosteroidy
Zaleplon (Zaleplon) niebenzodiazepinowe leki nasenne
Zolpidem (Zolpidem) niebenzodiazepinowe leki nasenne
wzrost ryzyka działania toksycznego na płuca
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Amiodaron (Amiodarone) leki przeciwarytmiczne - klasa III
nasilenie kardiotoksyczności
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Anastrozol (Anastrozole) inne leki przeciwnowotworowe
Digoksyna (Digoxin) glikozydy nasercowe
nasilona leukopenia
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Belimumab (Belimumab) selektywne leki immunosupresyjne
wzrost ryzyka methemoglobinemii
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Metoklopramid (Metoclopramide) prokinetyki o zróżnicowanym mechanizmie działania
Benzokaina (Anestezyna) (Benzocaine) substancje znieczulające miejscowo - INNE
nasilenie neurotoksyczności przy połączeniu z cyklofosfamidem
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Zasadowy galusan bizmutawy (Dermatol) (Bismuth subgallate) substancje czynne stosowane w dermatologii
Linkomycyna (Lincomycin) antybiotyki linkozamidowe - linkozamidy
Neomycyna (Neomycin) aminoglikozydy
wzrost ryzyka neutropenii
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Klozapina (Clozapine) neuroleptyki atypowe
zmniejszenie skuteczności przy połączeniu z cyklofosfamidem
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Witamina B12 (Cyjanokobalamina) (Cyanocobalamin) witaminy z grupy B
wzrost ryzyka mielosupresji
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Metamizol (Metamizole) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
wzrost stężenia metabolitów cyklofosfamidu we krwi
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Rytonawir (Ritonavir) inhibitory proteazy HIV

Interakcje cyklofofamidu z pożywieniem

Cyklofosfamid w postaci tabletek drażowanych należy przyjmować podczas posiłku, aby ograniczyć drażniące działanie leku na błonę przewodu pokarmowego.

Podczas terapii cyklofosfamidem zalecane jest picie dużej ilości płynów (minimum 2 -3 litry dziennie). 

Interakcje cyklofosfamidu z alkoholem

Alkohol nasila działanie niepożądane cyklofosfamidu ze strony przewodu pokarmowego takie jak nudności i wymioty. Badania z wykorzystaniem zwierząt laboratoryjnych wykazały zmniejszenie skuteczności cyklofosfamidu w połączeniu z alkoholem (przy niskich dawkach leku).

Wpływ cyklofosfamidu na prowadzenie pojazdów

Cyklofosfamid może wywoływać liczne reakcje niepożądane utrudniające prowadzenie pojazdów mechanicznych. Są to między innymi zawroty głowy czy niewyraźne widzenie. Należy zachować ostrożność prowadząc samochód. 

Inne rodzaje interakcji

Terapia cyklofosfamidem wpływa na wyniki licznych badań diagnostycznych. Cyklofosfamid działa na układ sercowo-naczyniowy wpływając na obraz EKG mięśnia sercowego (obniżenie frakcji wyrzutowej lewej komory serca) i pomiar ciśnienia krwi.

W badaniu krwi pacjentów leczonych cyklofosfamidem obserwowano podwyższone stężenie dehydrogenazy mleczanowej oraz  CRP (białko C-reaktywne, wskaźnik stanu zapalnego).

Lek powoduje zwiększenie wartości enzymów wątrobowych - aminotransferazy alaninowej, aminotransferazy asparaginianowej, gamma-glutamylotranspeptydazy oraz fosfatazy alkalicznej i bilirubiny. 

Cyklofosfamid obniża stężenie żeńskich hormonów płciowych we krwi (estrogenów), jednocześnie powodując zwiększone stężenie gonadotropiny w surowicy krwi.

Jeżówka purpurowa przyspiesza metabolizm cyclofosfamidu przez co może powodować zmniejszenie skuteczności terapii natomiast miłorząb japoński Ginko biloba i olejek z mięty polnej spowalnia jego przemiany metaboliczne.

Wpływ cyklofosfamidu na ciążę

Cyklofosfamid zaliczany jest do grupy D według klasyfikacji FDA (Food and Drug Administration, Agencja Żywności i Leków) określającej ryzyko stosowania substancji leczniczych przez kobiety ciężarne i wpływ na płód. Cyklofosfamid może powodować ciężkie wady wrodzone u dziecka, szczególnie gdy jest podawany podczas pierwszych 12 tygodni ciąży, jest przyczyną częstych śmierci wewnątrzmacicznych płodu oraz może powodować opóźnienie wzrostu płodu. W trakcie terapii cyklofosfamidem należy stosować skuteczne metody antykoncepcji, także u partnerek seksualnych pacjentów leczonych lekiem. Pacjentki po zakończeniu leczenia muszą odczekać co najmniej rok aby zajść w ciążę, natomiast pacjenci leczeni cyklofosfamidem mogą starać się o potomstwo pół roku po zakończeniu terapii. 

Udowodniono występowanie nowotworów wtórnych, jako następstwo po narażeniu na cyklofosfamid w tracie życia płodowego. 

Wpływ cyklofosfamidu na laktację

Cyklofosfamid należy do kategorii L5 według klasyfikacji prof. Hale'a. Jest to lek przeciwwskazany podczas karmienia piersią. Lek przenika do mleka kobiecego i może wywoływać u dziecka zmiany w morfologii krwi (zmniejszenie ilości neutrofilii, płytek krwi i hemoglobiny) a także biegunkę. 

Wpływ cyklofosfamidu na płodność

Cyklofosfamid może powodować bezpłodność u kobiet i mężczyzn. Wiadomo że lek wpływa na proces powstawania i dojrzewania komórek jajowych oraz plemników (oogeneza i spermatogeneza). Badania z wykorzystaniem zwierząt laboratoryjnych wykazały zmniejszenie implantacji zapłodnionych komórek jajowych i spadek liczby żywych ciąż.

Cyklofosfamid może zaburzać cykl owulacyjny i powodować brak miesiączki. U mężczyzn odnotowano przypadki braku plemników w nasieniu (azoospermia) lub obniżoną poniżej normy liczbę plemników (oligospermia).

Jednym z działań niepożądanych cyklofosfamidu jest wystąpienie przedwczesnej menopauzy. 

Skutki uboczne

leukopenia
łysienie
nudności
wymioty
zapalenie pęcherza
neutropenia
gorączka
immunosupresja
astenia
krwiomocz
złe samopoczucie
zmęczenie
krew w moczu
dreszcze
osłabienie
zapalenie błony śluzowej przewodu pokarmowego
reakcje nadwrażliwości
tachykardia
trombocytopenia
zaburzenia wydzielania hormonów płciowych
niewydolność serca
kardiomiopatia
zapalenie płuc
niedokrwistość
posocznica
Anoreksja
reakcje rzekomoanafilaktyczne
utrzymujący siębrak miesiączki
biegunka
ból w klatce piersiowej
niewyraźne widzenie
odwodnienie
wysypka
zaburzenia czynności wątroby
zapalenie jamy ustnej
zapalenie skóry
zawroty głowy
ból brzucha
oligospermia / azoospermia
niemiarowe bicie serca
nowotwory złośliwe
mielodysplazja
zaparcie
rak pęcherza moczowego
ból głowy
drgawki
dusznica bolesna
duszność
kaszel
migotanie komór
migotanie przedsionków
owrzodzenia przewodu pokarmowego (wraz z krwawieniem)
parestezje
rumień
skurcz oskrzeli
splątanie
świąd
zaburzenia smaku
zapalenie spojówek
zapalenie trzustki
zespół Stevensa-Johnsona
zmiany ciśnienia krwi
zwiększenie masy ciała
zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi
żółtaczka
wstrząs anafilaktyczny
zaburzenia czynności nerek
zwłóknienie płuc
niewydolność nerek
zapalenie okrężnicy
obrzęk płuc
powiększenie wątroby
zapalenie mięśnia sercowego
niewydolność oddechowa
śródmiąższowe zapalenie płuc
zespół SIADH
rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe
zapalenie osierdzia
kurcze mięśni
encefalopatia wątrobowa
zespół hemolityczno-mocznicowy
żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
odbarwienia skóry
obrzęk oka
zawał mięśnia sercowego
rozpad mięśni prążkowanych
zaburzenia wzroku
martwica naskórka
zapalenie i owrzodzenie błony śluzowej pęcherza moczowego
zatrzymanie serca
agranulocytoza
bóle mięśniowe
limfopenia
nasilone łzawienie
palpitacje
wydłużenie odstępu QT
zapalenie naczyń
zaburzenia węchu
nadmierne pocenie się
ból gardła
drżenia mięśniowe
szumy uszne
częstoskurcz
neuropatia
wstrząs kardiogenny
toksyczna nefropatia
bóle stawów
zatorowość płucna
Zmniejszenie stężenia hemoglobiny
polineuropatia
Niedrożność nosa
zaburzenia stężenia glukozy we krwi
zaczerwienienie skóry twarzy
głuchota
zakrzepica żylna
mięsaki (Kaposiego i inne)
wysięk osierdziowy
Kichanie
poród przedwczesny
wyciek wodnisty z nosa
leukoencefalopatia

Działania niepożądane zostały podzielone ze względu na częstotliwość występowania u pacjentów. (Klasyfikacja MdDRA)

Bardzo często
(≥1/10)
Często
(≥1/100 do <1/10)
Niezbyt często
(≥1/1000 do <1/100)
Rzadko
(≥1/10 000 do < 1/1000)
Bardzo rzadko
(<1/10 000)
Częstość nieznana
Nie można ocenić na podstawie dostępnych danych

Inne możliwe skutki uboczne

Cyklofosfamid po podaniu dożylnym wywołuje takie same działania niepożądane jak lek podany drogą doustną. Dodatkowo mogą pojawić się ból i reakcje w miejscu podania: stan zapalny żyły, obrzęk, rumień, zakrzep i martwica. 

Objawy przedawkowania cyklofosfamidu

Przedawkowanie cyklofosfamidu powoduje liczne działania toksyczne na organizm. Dotyczą one głównie układu sercowo-naczyniowego (kardiotoksyczność), układu moczowego (urotoksyczność, nefrotoksyczność), może pojawić się zahamowanie czynności szpiku kostnego (mielosupresja) oraz choroba wenookluzyjna wątroby i zapalenie błony śluzowej w obrębie jamy ustnej. 

Hemodializa jest skuteczną metodą eliminacji cyklofosfamidu i jego metabolitów. W celu ochrony układu moczowego po przedawkowaniu leku podaje się mesnę do pęcherza moczowego. 

Mechanizm działania cyklofosfamidu

Cyklofosfamid jest lekiem przeciwnowotworowym. Należy do grupy środków alkilujących. Działanie cyklofosfamidu prowadzi do zaburzenia funkcji DNA komórek co skutkuje apoptozą (śmiercią) komórki. Cyklofosfamid posiada zdolność przyłączania grup alkilowych do grup elektroujemnych na poziomie komórkowym. Mechanizm działania leku polega na przyłączeniu tych grup alkilowych do zasad kwasu deoksyrybonukleinowego co prowadzi do jego fragmentacji, zapobiega syntezie DNA i hamuje transkrypcję RNA. Dodatkowo cyklofosfamid blokuje proces rozdziału nici kwasu deoksyrybonukleinowego i powoduje niewłaściwe parowanie nukleotydów co w ostateczności prowadzi do mutacji. Cyklofosfamid działa hamująco na układ odpornościowy poprzez hamowanie limfocytów B, CD4+, CD8+ oraz T (działanie immunosupresyjne). 

Wchłanianie cyklofosfamidu

Biodostępność leku po podaniu doustnym wynosi niemal 100%. Stężenie maksymalne leku pojawia się po 60 minutach po podaniu per os.

Dystrybucja cyklofosfamidu

Objętość dystrybucji dla cyklofosfamidu wynosi 30-50 l. Około 20% podanej dawki leku ulega wiązaniu z białkami osocza. Cyklofosfamid przenika przez barierę krew-mózg oraz przez łożysko kobiet ciężarnych. 

Metabolizm cyklofosfamidu

Cyklofosfamid ulega przemianom metabolicznym w wątrobie, tu także zachodzi aktywacja leku do czynnych metabolitów- iperytu fosforamidowego i akroleiny. Maksymalne stężenia metabolitów osiągane są po 2-4 godzinach od podania cyklofosfamidu. Wiadomo że powstająca akroleina wykazuje działanie urotoksyczne. Około 3/4 podanej dawki leku ulega aktywacji poprzez reakcje zachodzące za pośrednictwem cytochromu P450 ( enzymy układu CYP2A6, 2B6, 3A4, 3A5, 2C9, 2C18 i 2C19). 

Wydalanie cyklofosfamidu

Okres półtrwania cyklofosfamidu dla osób dorosłych wynosi 7 godzin, natomiast dla dzieci 4 godziny. Lek jest wydalany głównie przez nerki, zaś niewielka ilość z kałem (około 4%). Cyklofosfamid w moczu występuje głównie w postaci metabolitów. Całkowity klirens cyklofosfamidu wynosi 63 ± 7,6 l / kg. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij