Paracetamol skuteczny ale niebezpieczny

Paracetamol jest jednym z grupy leków, które w ostatnich latach w Polsce zrobiły zawrotną karierę stając się dostępne bez recepty i wszechobecne w kioskach, sklepach, hipermarketach czy na stacjach benzynowych. Z jednej strony łatwość dostępu do leku umożliwia nabycie go o każdej porze dnia i nocy, z drugiej strony wiąże się to z ryzykiem szkodliwego dla zdrowia przedawkowania paracetamolu, zwłaszcza w preparatach złożonych.

Paracetamol, czyli inaczej acetaminofen, stosowany jest na świecie od ponad stu lat, a w Polsce od kilkunastu. Pod względem chemicznym jest pochodną fenacetyny i wykazuje działanie przeciwgorączkowe oraz przeciwbólowe, nie ma natomiast działania przeciwzapalnego. Działanie przeciwgorączkowe paracetamolu spowodowane jest hamowaniem syntezy prostaglandyn w centralnym układzie nerwowym, które wpływając na ośrodek termoregulacji w podwzgórzu, podwyższają ciepłotę ciała. Jednorazowa dawka paracetamolu obniża gorączkę na okres 6-8 godzin.
Działanie przeciwbólowe paracetamolu jest również wynikiem działania ośrodkowego, a także zmniejszania przez ten lek wrażliwości receptorów bólowych, co podwyższa tzw. próg bólowy, przy którym odczuwamy ból. Efekt przeciwbólowy paracetamolu utrzymuje się po jednej dawce przez 4-6 godzin.
Paracetamol nie ma działania przeciwzapalnego, ponieważ nie hamuje w tkankach obwodowych syntezy prostaglandyn, które są jednym z istotnych mediatorów zapalenia. Dlatego też nie wywołuje objawów ubocznych typowych dla leków niesteroidowych przeciwzapalnych (hamujących obwodową syntezę prostaglandyn) i jest zalecany dla chorych z przeciw wskazaniami do tych leków. Wskazaniami do podawania paracetamolu są:

  • gorączka,
  • bóle ostre i przewlekłe o słabym lub umiarkowanym nasileniu,
  • a także silniejsze bóle, przy których może być on podawany w skojarzeniu z kodeiną lub morfiną.

Paracetamol zalecany jest przez Światową Organizację Zdrowia jako jeden z podstawowych leków w leczeniu bólów w przebiegu choroby nowotworowej. Poza tym stosowany jest w przypadku: bólów głowy łącznie z migreną, bólów ucha, zębów, miesiączkowych, nerwobólów, bólów reumatycznych, mięśniowo-powięziowych, kostnych, pooperacyjnych i innych. Jako lek przeciw- bólowy i przeciwgorączkowy zdecydowanie wyparł pyralginę, która przez długie lata była w tym zakresie lekiem nr 1.

Czy jest bezpieczny…

Paracetamol w dawkach terapeutycznych uważany jest za lek bezpieczny o czym świadczy fakt, że jest dopuszczony do stosowania u kobiet ciężarnych od 4 miesiąca ciąży i u karmiących oraz u noworodków i niemowląt. Zalecany jest ponadto chorym z chorobą wrzodową, astmą aspirynową, zaburzeniami krzepliwości krwi lub z alergią na kwas acetylosalicylowy albo inne leki niesteroidowe przeciwzapalne.
Bezpieczeństwo paracetamolu jako leku uzależnione jest w dużej mierze od dawki przyjętego farmaceutyku, na co mają wpływ procesy jego metabolizmu wątrobowego. Dla dorosłych bezpieczną dla zdrowia dawką dobową paracetamolu są 4 g, natomiast dawki wyższe mogą wy- wołać objawy zatrucia paracetamolem pod postacią ciężkiego uszkodzenia wątroby. W terapii przewlekłej natomiast nie należy przekraczać dobowej dawki 2,5 g paracetamolu.

… czy niebezpieczny

Miejscem metabolizmu paracetamolu jest wątroba, gdzie 95% przyjętego leku przekształcane jest do nieaktywnych siarczanów i glukuronianów, natomiast pozostałe 5% paracetamolu ulega przemianie do wyjątkowo toksycznej dla wątroby N-acetylo-p-benzochinoiminy, która jest natychmiast przekształcana pod wpływem silnego antyutleniacza wątrobowego, zwanego glutationem, do związków nie- toksycznych. Wydolność glutationu wątrobowego ma swoje ograniczenia, dlatego u osób zdrowych paracetamol może stać się toksyczny już w dawce dobowej przekraczającej 10 g na skutek gromadzenia się wspomnianej już N-acetylo-p-benzochinoiminy. Do syntezy glutationu niezbędny jest aminokwas cysteina pochodzący z pożywienia.
Dlatego na toksyczne działanie paracetamolu szczególnie wrażliwi są ludzie cierpiący z powodu przewlekłych chorób wątroby (m. in. alkoholicy) lub z innych chorób ogólnoustrojowych, a także głodzeni albo wyniszczeni, ponieważ rozwija się u nich niedobór cysteiny, a co za tym idzie spada ilość glutationu w wątrobie. Niedobór glutationu uniemożliwia natychmiastową neutralizację N-ace-tylo-p-benzochinoiminy i u osób tych przyjęcie dobowej dawki paracetamolu w ilości 6 g lub większej może doprowadzić do uszkodzenia wątroby.

„Zawiera paracetamol”

Producenci prześcigają się obecnie w komponowaniu złożonych preparatów przeciwbólowych lub przeciwprzeziębieniowych łagodzących jednocześnie kilka objawów choroby w oparciu o paracetamol i inne składniki np.: kwas acetylosalicylowy, fenylefrynę, pseudoefedrynę, kofeinę, dekstrometorfan, kodeinę, terpinę, fenyraminę czy witaminę C. Tak szeroka oferta środków z paracetamolem, których nazwy w żaden sposób nie kojarzą się z tym lekiem, lecz nasuwają skojarzenia z konkretną chorobą lub objawem powoduje, że chory (np. przeziębiony lub cierpiący z powodu bólu) może zażywać w krótkim czasie kilka kupionych preparatów licząc na szybsze ustąpienie dolegliwości. Nie mając świadomości, że w każdym z nich składnikiem jest paracetamol, może przekroczyć dawkę bezpieczną paracetamolu i narazić się na zatrucie paracetamolem. Dlatego konieczne jest zapoznawanie się ze składami tychże medykamentów. Jest to również na pewno pole do popisu dla farmaceuty, który rozmawiając z pacjentem o jego dolegliwościach i znając działania poszczególnych składników leków złożonych, jest w stanie polecić dla niego najlepszy specyfik, a jednocześnie ostrzec przed samodzielnym zażywaniem kilku różnych preparatów. Farmaceuta powinien również wspomnieć pacjentowi, że paracetamolu bez kontroli lekarskiej nie należy stosować dłużej niż 3 dni u dzieci i 10 dni u dorosłych. Takich informacji klient niestety nie uzyska nabywając preparaty z paracetamolem poza apteką. Wówczas pozostaje tylko uważne czytanie opakowania lub ulotki polekowej. Firmy farmaceutyczne wychodzą naprzeciw oczekiwaniom toksykologów i umieszczają na opakowaniach swoich produktów lub w reklamach informację, że zawierają one paracetamol. Dla nas pacjentów i klientów aptek najlepiej by było, gdyby takie informacje obowiązkowo umieszczał każdy producent leków i to w widocznym miejscu – na przodzie opakowania.

Objawy zatrucia paracetamolem

Objawy przedawkowania paracetamolu zaczynają się po około 4-5 godzinach od przyjęcia leku i są to początkowo nudności i wymioty. Następnie dołączają się bóle brzucha i tkliwość w okolicy prawego podżebrza, gdzie usytuowana jest wątroba. W drugiej dobie od zatrucia występują cechy uszkodzenia wątroby pod postacią żółtaczki i skazy krwotocznej, a w trzeciej dobie rozwija się niewydolność wątroby prowadząca do śpiączki, zaburzeń wielonarządowych i zgonu. Zatrucie paracetamolem wymaga jak najszybszej hospitalizacji i zastosowania specyficznej odtrutki, jaką jest N-acetylocysteina, znana skądinąd z półek aptecznych jako lek mukolityczny stosowany często przy zapaleniu oskrzeli. N-acetylocysteina utrzymuje prawidłowe stężenie glutationu w wątrobie i inaktywuje toksyczne metabolity paracetamolu, dzięki czemu ochrania wątrobę przed uszkodzeniem.

Poprzedni artykuł Psychoterapia
Następny artykuł Problemy ze skórą w okresie dojrzewania


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus