Zespół jelita drażliwego to jedna z najczęstszych dolegliwości układu pokarmowego. Szacuje się, że jest on diagnozowany u około 20% ludzi. Ten zespół zaburzeń funkcji jelit polega na występowaniu przez okres co najmniej 12 tygodni zmian rytmu wypróżnień, z towarzyszącymi wzdęciami oraz uczuciem niepełnego wypróżnienia.

Przyczyny występowania tej choroby są nieznane. Przed rozpoznanie tego zespołu przez specjalistę konieczne jest wykluczenie schorzenia organicznego (chorób nowotworowych, zapalnych i innych), stąd istotną rolę odgrywa tutaj diagnostyka. W leczeniu podstawowe znaczenie ma wyjaśnienie pacjentowi natury dolegliwości, psychoterapia oraz modyfikacje codziennej diety.

Zespół jelita drażliwego - co to za choroba?

Pierwsze opisy dolegliwości, które odpowiadają dzisiejszej definicji zespołu jelita drażliwego pochodzą z 1830 roku. Jednak dopiero w roku 1962 powstał usystematyzowany opis tej jednostki chorobowej. Definicję zespołu jelita drażliwego (angielski skrót IBS - Irritable Bowel Syndrom) sprecyzowano zaś na międzynarodowym zjeździe ekspertów w Rzymie w 1999 r.

Zespół jelita drażliwego jest wywołany przez zaburzenia pracy jelit, nie ma związku z wadami budowy anatomicznej, obecnością guzów lub innych zmian chorobowych jelita, czy też nieprawidłowości biochemicznych.

Kto choruje?

Szacuje się, że na zespół jelita drażliwego cierpi ponad 100 milionów ludzi w Ameryce Północnej i Europie, co stanowi to ok. 20-30% populacji ludzi dorosłych. Nie jest to jednak choroba dotykająca tylko mieszkańców krajów wysokorozwiniętych - np. w Chinach zapadalność na zespół jelita drażliwego jest porównywalna do krajów zachodnich. Około 75-80% pacjentów z tym zespołem stanowią kobiety.
Zespół jelita drażliwego stanowi jedną z podstawowych przyczyn nieobecności w pracy, bowiem często choroba ta wywołuje złe samopoczucie: od ogólnego osłabienia, aż do depresji. Ludzie cierpiący na zespół jelita drażliwego boją się odwiedzać miejsca publiczne i podróżować.

Objawy

Pacjenci cierpiący na zespół jelita drażliwego z reguły skarżą się na kurczowe bóle brzucha, trudności w wypróżnieniu oraz zmiany rytmu wypróżnień. Częstym objawem zespołu jelita drażliwego jest także obecność śluzu w kale i wzdęcia. Najbardziej charakterystyczną cechą tej choroby jest występowanie powyższych objawów w różnych kombinacjach i nasileniu.

  • Bóle brzucha

Typowe dla IBS bóle brzucha są bardzo zróżnicowane pod względem intensywności i częstotliwości występowania. U niektórych pacjentów mają one charakter przewlekły lub często nawracający, podczas gdy inni odczuwają jedynie niewielki dyskomfort. Czasami chorzy opisują swoje dolegliwości jako ciągłe, tępe pobolewanie, na które nakładają się ataki ostrej kolki. Najbardziej typowo ból lokalizuje się w lewym dole biodrowym, jego umiejscowienie może być jednak zmienne. Częste skargi dotyczą bólu po posiłku,  a ulgę w dolegliwościach bólowych przynosi zwykle wypróżnienie.

  • Objawy związane z wypróżnieniami

Za prawidłową ilość wypróżnień uważa się wypróżnienia od trzech razy dziennie do trzech razy na tydzień. Nie powinny im towarzyszyć silne skurcze, ani ból, a stolec nie powinien zawierać krwi i śluzu. Zaburzenia rytmu wypróżnień w przebiegu IBS obejmują biegunki, zaparcia lub naprzemienne występowanie jednych i drugich. Biegunkę charakteryzuje oddawanie licznych stolców o niewielkiej objętości, często z domieszką śluzu, niedługo po posiłku. Oprócz tego pacjenci często skarżą się na uczucie niepełnego wypróżnienia i nagłe parcie na stolec. Liczba wypróżnień zwiększa się w czasie trwania miesiączki i podczas bólu brzucha.

  • Wzdęcia brzucha

U większości chorych występują dokuczliwe wzdęcia i częstsze oddawanie gazów - dolegliwości te mają tendencję do nasilania się w ciągu dnia. Wielu chorych skarży się na uczucie pełności, wzdęcia i dyskomfort do tego stopnia, że zaczyna uwierać ich ubranie. Często dokucza im również burczenie w brzuchu lub nadmierne oddawanie gazów.

  • Objawy pozajelitowe

Chorzy na IBS mogą też zgłaszać szereg dolegliwości nie związanych z czynnością jelit, takich jak uczucie senności, bóle głowy i pleców, częstsze oddawanie moczu oraz nieprzyjemny smak w ustach. Zespołowi mogą także towarzyszyć objawy nie związane z przewodem pokarmowym takie jak choroba lokomocyjna czy zaburzenia miesiączkowania.

  • Inne objawy

Ważnymi cechami charakterystycznymi zespołu drażliwości jelita są: brak krwi w stolcu oraz ustępowanie objawów choroby podczas snu. Ponadto u chorych nie obserwuje się utraty wagi mimo przewlekłego procesu chorobowego.

Gorączka, dreszcze, zmiana koloru stolca, utrata masy ciała, domieszka krwi w stolcu i stały, trwający przez długi okres ból brzucha nie są objawami zespołu jelita drażliwego, mogą być spowodowane przez inne, poważne schorzenia!

Diagnostyka

Objawy podobne do zespołu jelita drażliwego mogą występować w wielu chorobach organicznych, z których najgroźniejszy jest nowotwór złośliwy jelita, dlatego bardzo ważne jest przeprowadzenie badań diagnostycznych w celu wykluczenia innych, poważniejszych przyczyn. Jeżeli u chorego z rozpoznanym zespołem dodatkowo pojawi się krwawienie, gorączka, chudnięcie, występowanie dolegliwości w nocy czy pogorszenie stanu ogólnego, wymaga to szybkiego stwierdzenia przyczyny i odpowiedniego leczenia. Również każda zmiana charakteru zgłaszanych objawów wymaga dokładnej diagnostyki i sugeruje inną niż zespół przyczynę.

Główne objawy zespołu jelita drażliwego to:

  • bóle brzucha

  • biegunka i/ lub zaparcia

  • uczucie niecałkowitego wypróżnienia

  • wzdęcie brzucha

  • śluz w stolcu

  • zgaga, nudności

  • nadmierne odbijanie

Objawy towarzyszące:

  • ulga w dolegliwościach bólowych po defekacji

  • częstsze wypróżnienia podczas ataku bólowego

  • luźniejsze stolce podczas ataku bólowego

Przyczyny

Czynniki wywołujące chorobę jak dotąd nie zostały poznane. Bierze się pod uwagę zaburzenia motoryki jelita, wpływ diety oraz czynników psychospołecznych. Stanowią one przedmiot wielu prac naukowych. W niedawno przeprowadzonych badaniach wykazano, że ludzie cierpiący na zespół jelita drażliwego mają bardziej wrażliwe i ruchliwe jelita niż inni, a mięśnie ich jelit odpowiadają silnymi skurczami nawet na niewielką ich stymulację.

Udowodniono istotną rolę czynników psychicznych w powstawaniu zespołu drażliwego jelita. Wystąpienie choroby bądź zaostrzenie jej objawów bardzo często ma związek ze stresującymi przeżyciami w życiu pacjenta. U wielu chorych stwierdza się objawy depresji, niepokoju oraz nieumiejętność radzenia sobie ze stresem. Trudno jednak stwierdzić, czy zmiany psychiczne są przyczyną, objawem czy też skutkiem choroby.

Rozważane są również inne przyczyny, które mogą powodować rozwój zespołu jelita drażliwego, takie jak bakteryjne infekcje przewodu pokarmowego, antybiotykoterapia, przebyte zabiegi operacyjne w obrębie jamy brzusznej, dieta (tłuste potrawy, nadmiar kofeiny, nadużywanie alkoholu, brak w jadłospisie produktów zawierających włókna roślinne oraz przejadanie się).

Zasady leczenia

Jeżeli podejrzewamy u siebie występowanie tego zespołu, konieczna jest konsultacja z lekarzem. W oparciu o przeprowadzony wywiad i badanie fizykalne oraz badania dodatkowe lekarz postawi odpowiednią diagnozę oraz zaleci najlepsze w konkretnym przypadku leczenie. Terapię może prowadzić lekarz rodzinny, kierowanie chorego do gastrologa najczęściej nie jest konieczne. Konsultacja u specjalisty jest niezbędna tylko w przypadku wątpliwości diagnostycznych czy komplikacji.

Zespół jelita drażliwego jest chorobą, którą możemy leczyć tylko objawowo, ponieważ nie znamy jej przyczyn. Terapia jest trudna i nie zawsze skuteczna. Jednym z najważniejszych elementów jest zaufanie, że mimo złego samopoczucia i długotrwałych, często bardzo uciążliwych dolegliwości, choroba ma charakter łagodny.

Zrozumienie istoty choroby

W leczeniu bardzo ważna jest edukacja chorego. Istotne jest zrozumienie istoty choroby, wiedza na temat jej objawów oraz efektów leczenia. Należy szczegółowo przeanalizować wszystkie czynniki, których wyeliminowanie może przynieść poprawę stanu chorego: warunki panujące w domu, w pracy, czy współistniejące choroby. Stałym elementem leczenia, szczególnie u chorych z objawami depresji i stanami lękowymi, jest psychoterapia. Pomaga ona wyjaśnić wpływ warunków życia i pracy na przebieg tej choroby, a także jak unikać lub eliminować sytuacje stresogenne. Osobnym zagadnieniem jest właściwy dobór diety, pozwalający zminimalizować objawy choroby.

Dieta w zespole jelita nadwrażliwego

Dotychczas nie potwierdzono związku przyczynowego między stosowaną dietą, a wystąpieniem zespołu. Prawidłowe odżywianie jest jednak ważnym elementem skutecznego leczenia zespołu jelita drażliwego. Spożywanie produktów zawierających błonnik (warzywa, owoce, kasze) zapewnia dobre wypełnienie jelit, zmniejsza skurcze i pomaga zatrzymywać wodę. Skutkiem tego jest bardziej miękki stolec oraz łatwiejsze wypróżnianie.

Przy wzdęciach wykluczone są: bób, kapusta oraz produkty zawierające węglowodany, które łatwo ulegają fermentacji, czyli piwo, sok jabłkowy i winogronowy, banany, orzechy, rodzynki. Wzdęciom sprzyja również sorbitol dodawany do produktów dietetycznych oraz niektóre przyjmowane leki. Należy przy tym wspomnieć, że brak włókien roślinnych w pożywieniu prowadzi do zwiększonego powstawania gazów.
U ludzi cierpiących na zespół jelita nadwrażliwego przejadanie się sprzyja powstawaniu biegunki. Objawy takie zmniejszają się przy ograniczeniu ilości pokarmu lub dzielenie go na kilka mniejszych posiłków.

Leczenie farmakologiczne

Preparaty farmakologiczne stosowane w leczeniu zespołu jelita drażliwego mają jedynie działanie objawowe. Stosuje się leki przeciwbiegunkowe lub leki przeciw zaparciom (najlepsze efekty daje laktuloza), które regulują częstość wypróżnień oraz ruchową czynność jelit. Do łagodzenia bólu u chorych na IBS stosuje się leki rozkurczowe i przeciwbólowe.Czasem zalecane są również leki uspokajające lub przeciwdepresyjne.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Zespół jelita drażliwego to schorzenie przewlekłe. Co prawda nie zagraża ono życiu, ale dezorganizuje życie prywatne i zawodowe chorego. U większości pacjentów choroba przebiega z okresami poprawy oraz zaostrzeń, a długość tych okresów jest różna i zależy od wielu czynników. Znane dziś sposoby leczenia polegające na korzystaniu z psychoterapii, uregulowaniu trybu życia, przestrzeganiu właściwej diety i przyjmowaniu leków pozwalają na zmniejszenie objawów i uzyskanie mniej lub bardziej trwałej poprawy stanu zdrowia.

Zespół jelita drażliwego to zespół przewlekłych (trwających przez co najmniej trzy miesiące) zaburzeń czynnościowych jelit, których najbardziej stałymi objawami są bóle brzucha, towarzyszące im zaburzenia w oddawaniu stolca oraz wzdęcia.



Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus