Żółtaczka choroba, czy objaw?

Żółtaczka jest objawem chorobowym, polegającym na żółtym zabarwieniu skóry, twardówek i błon śluzowych spowodowanym odkładaniem się bilirubiny w tkankach w wyniku jej zwiększonego stężenia we krwi.

Bilirubina powstaje w wyniku rozpadu hemu, związku wchodzącego w skład hemoglobiny. Bilirubina w organizmie ludzkim występuje w dwóch postaciach: wolnej i sprzężonej. Bilirubina wolna we krwi związana jest z albuminami – ta forma bilirubiny nie jest rozpuszczalna w wodzie i nie przechodzi do moczu. Bilirubina tzw. sprzężona związana jest w komórce wątrobowej z kwasem glukuronowym, rozpuszczalnym w wodzie, a więc z łatwością przechodzącego do moczu.

Prawidłowe stężenie bilirubiny całkowitej wynosi około 1 – 1,2 mg%, z czego bilirubina wolna (czyli niezwiązana z kwasem glukuronowym) stanowi około 0,8 – 1,0 mg%.

Żółte zabarwienie najwcześniej widoczne jest na twardówkach i błonach śluzowych. Wyraźne zażółcenie skóry pojawia się przy stężeniu bilirubiny całkowitej powyżej 2,5 mg%.

Z punktu widzenia diagnostycznego żółtaczki dzielimy na przedwątrobowe, wewnątrzwątrobowe (tzw. miąższowe) i pozawątrobowe (tzw. mechaniczne, zaporowe, zastoinowe). W przypadku żółtaczek przedwątrobowych obserwuje się ciemne stolce oraz prawidłową barwę moczu. Przeciwnie jest w żółtaczkach miąższowych i szczególnie w zaporowych, kiedy to stolce są jasne i odbarwione, a mocz ma ciemną barwę. Chorzy skarżą się również na uporczywy świąd skóry, nasilający się w nocy oraz po rozgrzaniu skóry.

Co zrobić z żółtym kolorem skóry?

Osoba, która zauważyła u siebie objawy żółtaczki powinna niezwłocznie udać się do lekarza, ponieważ może to być sygnałem poważnej choroby. Badania, które należałoby wykonać we wstępnym etapie diagnostyki to: usg jamy brzusznej, próby wątrobowe, morfologię krwi, stężenie bilirubiny z frakcjami, badania wirusologiczne, układ krzepnięcia, badanie ogólne moczu. Wyniki tych badań oraz dokładnie przeprowadzony wywiad lekarski powinny w dużej mierze ustalić kierunek dalszej diagnostyki i ewentualnego leczenia.

„Pierwsza żółtaczka” - fizjologiczna

Z problemem żółtaczki możemy zetknąć się już od pierwszych dni po narodzinach. Noworodki przychodzące na świat muszą przejść wiele procesów adaptacyjnych do otaczającego świata - jednym z nich jest przystosowanie wątroby do przemiany bilirubiny, która w warunkach płodowych była wspomagana przez łożysko.

W związku z tymi przemianami w drugiej dobie życia noworodków fizjologicznie dochodzi do przejściowego wzrostu stężenia bilirubiny wolnej w surowicy krwi, co u ponad połowy noworodków powoduje widoczne zażółcenie skóry, które osiąga swój szczyt w 4–5 dobie życia, a ustępuje po 7–10 dniach. U wcześniaków proces ten jest bardziej nasilony i trwa dłużej – nawet do 3 tygodni. W żółtaczce fizjologicznej za górną granicę bilirubiny u noworodków donoszonych uważa się stężenie 12 mg%, a u wcześniaków 15 mg%. Warto podkreślić, że żółtaczka fizjologiczna nie wymaga leczenia. Niebezpieczne stężenie bilirubiny to poziom 20 mg% (wg niektórych źródeł 25 mg%), które może wywoływać uszkodzenie mózgu tzw. kernicterus.

Przedłużająca się żółtaczka u noworodków sugeruje podłoże patologiczne objawu. Wczesne rozpoczęcie karmienia piersią dziecka zmniejsza nasilenie żółtaczki. Natomiast w przypadkach wymagających leczenia stosuje się najczęściej tzw. fototerapię oraz, rzadziej, leki przyspieszające aktywację enzymów wątrobowych tj. luminal.

Za dużo – żółtaczka hemolityczna

Do żółtaczek przedwątrobowych zalicza się min. żółtaczkę hemolityczną. Dochodzi wówczas do wzrostu stężenia bilirubiny wolnej w wyniku nadmiernego rozpadu czerwonych ciałek krwi (erytrocytów) lub, rzadziej, wskutek wchłaniania olbrzymich krwiaków. Żółtaczkom hemolitycznym towarzyszy często niedokrwistość, podwyższone stężenie żelaza, podwyższone stężenie LDH (dehydrogenazy mleczanowej). Tzw. próby wątrobowe (Ast, Alat, GGTP, fosfataza alkaliczna) są prawidłowe. Ten rodzaj żółtaczki najczęściej wymaga diagnostyki i leczenia u specjalisty hematologa.

Kiedy chora jest wątroba…

W przypadku uszkodzenia komórek wątrobowych może dochodzić do podwyższenia stężenia bilirubiny zarówno sprzężonej jak i wolnej – wówczas mamy do czynienia z żółtaczkami miąższowymi (wewnątrzwątrobowymi). Najczęściej myślimy wówczas o tzw. żółtaczce zakaźnej, czyli o wirusowym zapaleniu wątroby, powodowanym przez wirusy typu A, B i C (istnieją jeszcze typy D i E). Ale wśród przyczyn powodujących podobne uszkodzenia są również: odczyny polekowe, obecność przerzutów w wątrobie, autoimmunologiczne zapalenia wątroby, wrodzone defekty enzymatyczne. Choroby te wymagają rozszerzonych badań z krwi, badań obrazowych np. tomografii komputerowej, a czasami nawet biopsji wątroby.

Groźne wirusy

Ostre wirusowe zapalenia wątroby (WZW) wywołane są najczęściej przez wirusy zapalenia wątroby typu A, B i C, których jedynym rezerwuarem jest człowiek.

Wirus typu A powoduje prawie połowę wszystkich WZW, zakażenie występuje najczęściej drogą pokarmową – dlatego ten rodzaj WZW często nazywa się „żółtaczką pokarmową”, ale możliwe jest również drogą seksualną lub przez skażone igły narkomanów. Najczęściej chorują dzieci i młodzież, a częstość zachorowań jest znacznie większa w regionach z gorszymi warunkami sanitarnymi. Choroba objawia się bólami brzucha, nudnościami, wymiotami, osłabieniem, czasami żółtaczką i świądem skóry, czasami przebiega bezobjawowo. Zwykle po kilku dniach dolegliwości ustępują, a poważne powikłania występują niezmiernie rzadko zwykle u osób starszych lub z przewlekłą chorobą wątroby. Nie stosuje się leczenia przeciwwirusowego. Pacjentom zaleca się odpoczynek, odpowiednią dietę oraz utrzymywanie higieny. Aktualnie w Polsce zarejestrowanych jest kilka szczepionek zapobiegających zakażeniu wirusem WZW typu A. W Polsce szczepienie to należy do szczepień zalecanych, a nie obowiązkowych. Preparat podaje się domięśniowo w dwóch dawkach. Skuteczność tej szczepionki wynosi od 94 do 100%.

Z kolei WZW typu B, wywołane przez wirusa HBV, przenoszone jest poprzez kontakt z zainfekowaną krwią, drogą płciową oraz w trakcie porodu. Dawniej nazywane było „żółtaczką wszczepienną”. Zakażenie ma najczęściej przebieg bezobjawowy. Jedynie około 10% zakażonych osób zgłasza osłabienie, objawy nieżytu żołądkowo – jelitowego, żółtaczkę, czasami wysypkę skórną – te osoby wymagają hospitalizacji. W tym przypadku również nie stosuje się leków przeciwwirusowych, a jedynie odpowiednią dietę oraz preparaty wspomagające czynność wątroby. U około 5 – 10% ostre zapalenie wątroby przechodzi w przewlekłe, które w określonych przypadkach jest wskazaniem do leczenia przeciwwirusowego. W Polsce dostępnych jest kilka szczepionek przeciwko WZW typu B. Szczepienie to jest obowiązkowe u noworodków i niemowląt oraz u osób narażonych na zwiększone ryzyko infekcji tj. pracownicy służby zdrowia, domów opieki, studenci i uczniowie szkół medycznych, osoby z bliskiego otoczenia osób chorych na WZW typu B lub będących nosicielami choroby. Szczepienia bezpłatne, ale nie obowiązkowe dotyczą osób przygotowywanych do zabiegów operacyjnych lub z przewlekłymi chorobami np. osób dializowanych. Szczepionkę podaje się domięśniowo w schemacie 0 – 1 – 6 miesięcy. Osoby dializowane mają podawaną podwójną dawkę szczepionki. Istnieją również szczepionki skojarzone przeciwko WZW A i B w dwóch dawkach dla dorosłych i dla dzieci.

Ostre WZW typu C wywoływane jest przez wirusa HCV, którego również jedynym rezerwuarem jest człowiek. Do zakażenia dochodzi przez skażoną krew, co często ma miejsce u narkomanów i osób dializowanych. Większość zakażeń przebiega bezobjawowo lub ma łagodny przebieg podobnie jak WZW typu A i B. Natomiast nawet w ponad 50% przypadków WZW przechodzi w zapalenie przewlekłe, które jest wskazaniem do leczenia przeciwwirusowego przy pomocy leków stosowanych w leczeniu przewlekłego WZW typu B. Dotychczas nie istnieje szczepionka przeciw wirusowi HCV, w związku z tym jedynym sposobem zapobiegania jest stosowanie ogólnych zasad zapobiegania zakażeniom przenoszonym przez krew.

W przypadkach długotrwałego przewlekłego zapalenia wątroby typu B i C może dochodzić do powikłań takich jak marskość wątroby, rak wątrobowokomórkowy.

Nie zawsze wirusy

Nie zawsze przyczyna chorób wątroby, objawiających się min. żółtaczką jest znana. Źródłem tych chorób jest również zapalenie, ale nie o podłożu infekcyjnym, a np. autoimmunologicznym. Do takich chorób należą: autoimmunologiczne zapalenie wątroby, pierwotna marskość żółciowa lub pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych. Chorobom tym, oprócz żółtaczki, towarzyszy osłabienie czy uporczywy świąd skóry. Długotrwała choroba prowadzi do marskości wątroby. Leczenie tych chorób jest trudne i często nieskuteczne. W ostatnich latach alternatywą dla chorych są przeszczepy wątroby, które z powodzeniem wykonuje się w kilku wyspecjalizowanych ośrodkach w Polsce.

Trudno również nie wspomnieć o uszkodzeniu poalkoholowym wątroby, które również może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia narządu tj. do marskości.

Żółtaczki mechaniczne

Tego typu żółtaczki przebiegają z podwyższonym stężeniem bilirubiny związanej i wywołane są przez różne czynniki utrudniające odpływ żółci z wątroby. Przyczyna może być zlokalizowana w wątrobie np. kamica przewodu żółciowego wspólnego, rak przewodów żółciowych, zapalenie dróg żółciowych. Ucisk na drogi żółciowe może wynikać również ze zmian umiejscowionych w okolicznych narządach np. w obrębie trzustki lub w obrębie dwunastnicy tzw. guz brodawki Vatera. Nasilonej żółtaczce towarzyszą wówczas odbarwione stolce, świąd skóry z tzw. przeczosami (zadrapaniami). Leczenie jest zależne od przyczyny, może wymagać dodatkowych zabiegów endoskopowych mających za zadanie udrożnienie dróg żółciowych.



Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus