Kamica pęcherzyka żółciowego to tworzenie się lub obecność kamieni w pęcherzyku żółciowym. Jest bardzo powszechną chorobą i najczęstszym ze schorzeń jamy brzusznej.

Według badań epidemiologicznych kamica występuje u 14-20% całej populacji, a w grupie osób powyżej 65 roku życia dotyczy nawet 30%. Kamica występuje około 3-8 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. U większości osób jest ona bezobjawowa. Dolegliwości pojawiają się jedynie u 3-12% populacji.

Do czego służy pęcherzyk żółciowy?

Żółć jest tworzona w wątrobie jako roztwór kwasów żółciowych, elektrolitów, bilirubiny, cholesterolu i fosfolipidów. Spływa z wątroby przewodem wątrobowym wspólnym - 50% żółci wydzielonej na czczo gromadzi się w pęcherzyku żółciowym, gdzie jest około 10-krotnie zagęszczona, zaś drugie 50% spływa do przewodu żółciowego wspólnego, a nim do przewodu pokarmowego (tj. do dwunastnicy znajdującej się zaraz za żołądkiem). Podczas przechodzenia pokarmu przez przewód pokarmowy różne mechanizmy hormonalne powodują uwalnianie żółci z pęcherzyka żółciowego.

Skąd się biorą kamienie?

Istotą kamicy żółciowej jest tworzenie się złogów (kamieni) w zewnątrzwątrobowych drogach żółciowych, tj. pęcherzyku żółciowym i przewodach żółciowych (przewodzie wątrobowym wspólnym, pęcherzykowym i żółciowym wspólnym). Kamienie składają się w różnych proporcjach z cholesterolu, barwników żółciowych, jonów nieorganicznych i białek. Mogą być jednorodne, tj. zbudowane tylko z cholesterolu lub barwników żółciowych, jednak najczęściej występują mieszane - cholesterolowo-barwnikowe. Ich liczba, wielkość i zabarwienie mogą być bardzo różne. Obecność cholesterolu stwierdza się w ponad 75% złogów żółciowych. Przesycenie cholesterolem roztworu prawidłowej żółci jest warunkiem koniecznym, ale nie jedynym, tworzenia się złogów cholesterolowych. Innym istotnym czynnikiem jest skłonność do powstawania jednowodnych kryształów cholesterolu. W rzeczywistości prawie wszystkie kamienie żółciowe tworzą się w pęcherzyku, ale mogą także powstawać za zwężeniami dróg żółciowych - w wyniku zastoju żółci, jak również w przewodach żółciowych po usunięciu pęcherzyka żółciowego (ponieważ przejmują one wtedy funkcję zagęszczania żółci).

U kogo może wystąpić kamica żółciowa?

Czynniki predysponujące to:

  • średni i starszy wiek,
  • płeć żeńska,
  • czynniki hormonalne, np. liczne przebyte ciąże,
  • zaburzenia metaboliczne (hipercholesterolemia, otyłość),
  • czynniki genetyczne (choroba często występuje rodzinnie),
  • czynniki jatrogenne, zaburzające prawidłowy cykl krążenia kwasów żółciowych (stany po resekcji żołądka i jelita cienkiego, zespół krótkiego jelita, sztuczny odbyt na jelicie cienkim),
  • leki (np. klofibrat, doustne środki antykoncepcyjne),
  • zastój i zakażenie żółci.

Najlepiej charakteryzują skłonność do kamicy żółciowej lekarze angielscy, określając ją jako cztery F (ang. female, fertile, fourty, fatty) - czyli otyła, płodna, czterdziestoletnia kobieta.

Objawy kamicy pęcherzyka żółciowego

Należy podkreślić, że większość pacjentów nie ma objawów przez całe lata, a niektórzy przez całe życie. Najbardziej typowym objawem są bóle o charakterze kolki, pojawiające się nieregularnie, zwykle po błędach dietetycznych (tłuste, ciężkostrawne posiłki), po silnych przeżyciach psychicznych i niekiedy po dużym wysiłku fizycznym. Ból pojawia się najczęściej w 2-4 godziny po posiłku, często w nocy lub nad ranem. Najsilniejszy jest w poniżej mostka lub prawego żebra, a typową jego cechą jest promieniowanie do pleców i prawej łopatki. Atakowi kolki często towarzyszą nudności i wymioty z domieszką żółci oraz wzdęcie brzucha.
Przyczyną powstawania bólu w kolce żółciowej jest rozciąganie ściany pęcherzyka w wyniku zastoju żółci. Zastój jest spowodowany zaklinowaniem szyjki lub przewodu pęcherzyka kamieniem lub skurczem mięśni zwieraczy dróg żółciowych. Napad bólu trwa zazwyczaj kilka godzin i można go przerwać lub złagodzić lekami przeciwbólowymi i rozkurczowymi. Kolka żółciowa nawraca z przerwami bezbólowymi o bardzo zmiennej długości - od kilku dni do miesięcy. Często nie ma skłonności do narastania objawów pod względem ich częstości czy intensywności, lecz nie dochodzi też do ich wyciszenia.

Jak rozpoznać i leczyć kamicę żółciową?

Badaniem z wyboru w rozpoznawaniu kamicy żółciowej jest badanie ultrasonograficzne. Jest to badania dostępne i nieinwazyjne, czyli nieszkodliwe dla zdrowia. Niepowikłana kamica pęcherzyka żółciowego nie wymaga w zasadzie hospitalizacji i leczenia chirurgicznego w trybie nagłym.
Wskazania do leczenia operacyjnego są względne, a główne to powtarzające się ataki kolki żółciowej, z czasem zwiększające ryzyko wystąpienia powikłań. Operacja polega na wycięciu pęcherzyka żółciowego (cholecystektomia). Można ją wykonać metodą tradycyjną - z cięcia pod prawym łukiem żebrowym lub coraz bardziej popularną - laparoskopową. Cholecystektomia laparoskopowa polega na wprowadzeniu do jamy brzusznej - po jej wypełnieniu dwutlenkiem węgla - przez 3 lub 4 cięcia o długości 0,5-1 cm specjalnych narzędzi i wycięciu pęcherzyka żółciowego pod kontrolą kamery i jego usunięciu przez cięcie poniżej lub powyżej pępka. Zaletą tej metody jest mniejszy uraz, a tym samym mniejsze dolegliwości bólowe w okresie pooperacyjnym i szybszy powrót do zdrowia (około dwudniowa hospitalizacja) i aktywności życiowej, a także lepszy efekt kosmetyczny.
Istnieją jednak przeciwwskazania do tej techniki operacyjnej, jak przebyte operacje w górnej części jamy brzusznej czy choroby układu oddechowego, gdy chorzy nie tolerują zwiększonego ciśnienia (dwutlenku węgla) wewnątrz jamy brzusznej.

Pęcherzyk żółciowy wycina się nie dlatego, że zawiera kamienie, lecz dlatego, że je tworzy. Stwierdził to już w 1882 roku Karl Langenbuch, który wykonał pierwszą na świecie cholecystektomię u człowieka.

U osób niewyrażających zgody na zabieg operacyjnych lub niekwalifikujących się do niego, kamienie w pęcherzyku żółciowym można poddać próbie rozpuszczenia przez kwasy żółciowe, podając je doustnie przez parę miesięcy. Działanie tych kwasów polega na zmniejszaniu wydzielania cholesterolu z żółcią i obniżaniu wysycenia żółci cholesterolem. Kamienie zawierające cholesterol ulegają całkowitemu rozpuszczeniu u 30-40% pacjentów. Wadą tej metody są częste nawroty kamicy po odstawieniu leku.
Alternatywne metody rozpuszczania kamieni żółciowych eterem metylo-tert-butylowym (MTBE) oraz rozdrabniania kamieni przez litotrypsję falami uderzeniowymi (dźwiękowymi) są obecnie rzadko stosowane ze względu na szerokie rozpowszechnienie cholecystektomii laparoskopowej.

Różny przebieg kamicy

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego
Przemieszczenie się kamienia do szyi pęcherzyka lub przewodu pęcherzykowego powoduje zastój żółci, a następnie rozciągnięcie ściany pęcherzyka, a przez to jej niedokrwienie. Zastoinowa żółć ulega zakażeniu przez bakterie, które mogą przeniknąć do pęcherzyka drogą chłonną, krwionośną i z dróg żółciowych. W wyniku tych procesów dochodzi do zmian zapalnych w ścianie pęcherzyka. Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego objawia się:

  • bólem brzucha, najsilniejszym poniżej prawego żebra, najpierw o typie kolki, a potem przechodzącym w stały,
  • gorączką - zwykle 38-39oC,
  • podwyższoną liczbą białych krwinek we krwi.

Choroba ta wymaga hospitalizacji i w większości przypadków cholecystektomii (najczęściej tradycyjnej) w trybie pilnym. W przypadku braku leczenia operacyjnego drogi zejścia ostrego zapalenia pęcherzyka operacyjnego mogą być następujące:

  • objawy mogą ustąpić (w początkowym etapie choroby), gdy kamień przesunie się i pęcherzyk się opróżni - ostre zapalenie przechodzi wówczas w fazę przewlekłą,
  • gdy kamień nadal tkwi w przewodzie pęcherzykowym, a zakażenie uległo opanowaniu, tworzy się wodniak pęcherzyka żółciowego,
  • gdy zakażeniu się utrzymuje, powstaje ropniak pęcherzyka żółciowego,
  • w przypadku dużego nasilenia zmian zapalnych w ścianie pęcherzyka (zgorzel) może dojść do przedziurawienia ściany i ograniczonego lub rozlanego zaplenia otrzewnej.


Czasami ( 2-4% przypadków) ostre zapalenia pęcherzyka żółciowego może wystąpić bez obecności kamieni w pęcherzyku. Przyczyną takiej postaci choroby jest zakażeniem przez bakterie, które dostają się do pęcherzyka drogą krwi z innych układów bądź narządów. Niekiedy bezkamicze zapalenie jest wywołane przez operacje narządów znajdujących się w sąsiedztwie pęcherzyka.

Wodniak pęcherzyka żółciowego

Wodniak może być zejściem ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego, gdy przy zatkanym przewodzie pęcherzykowym nie dochodzi do zakażenia żółci ani martwicy ściany pęcherzyka. Gromadzący się w pęcherzyku płyn nosi nazwę "białej żółci" i powoduje znaczne rozciągnięcie ściany i powiększenie pęcherzyka żółciowego. Bóle są słabsze niż w ostrym zapaleniu, nie występuje także gorączka i zwiększona liczba białych krwinek. Wodniak wymaga leczenia operacyjnego, gdyż jego cienkie ściany łatwo mogą ulec przedziurawieniu, a ponadto przy dołączeniu się zakażenia może dojść do powstania ropniaka pęcherzyka żółciowego.

Ropniak pęcherzyka żółciowego

Ropniak powstaje wówczas, gdy z zastojem żółci współistnieje zakażenie. Są dwie drogi powstania ropniaka: jako powikłanie wodniaka lub częściej jako zejście ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Objawy są bardziej zaostrzone niż w ostrym zapaleniu - wyższa temperatura (39-40oC) z dreszczami, większa liczba białych krwinek we krwi, ciężki stan chorego. Rozpoznanie przez lekarza ropniaka pęcherzyka żółciowego jest bezwzględnym wskazaniem do hospitalizacji i leczenia operacyjnego w trybie pilnym. W większości przypadków pęcherzyk żółciowy jest wycinany metodą tradycyjną.

Przedziurawienie pęcherzyka żółciowego

Kiedy w trakcie ostrego zapalenia lub ropniaka pęcherzyka żółciowego stan chorego bardzo się pogorszy, a bóle dotyczą całego brzucha i są bardzo silne (brzuch jest twardy i chory nie pozwala go dotknąć), należy podejrzewać, że doszło do przedziurawienia zmienionej zapalnie ściany pęcherzyka i chory ma zapalenie otrzewnej. Chirurg przeprowadza wtedy operację otwarcia brzucha (czyli laparotomię), w czasie której wycina pęcherzyk żółciowy i wykonuje dokładną toaletę jamy brzusznej, tzn. usuwa ropę i żółć, płucze jamę brzuszną i pozostawia w niej dreny wyprowadzające.
Zapalenie otrzewnej może też wystąpić bez wyraźnego przedziurawienia ściany pęcherzyka - żółć przesiąka przez ścianę - objawy choroby są wtedy łagodniejsze. Powikłanie to nosi nazwę żółciowego zapalenia otrzewnej.
Przedziurawienie do ograniczonej przestrzeni jamy brzusznej wokół pęcherzyka żółciowego prowadzi do powstania ropnia podwątrobowego i charakteryzuje się objawami zapalenia otrzewnej ograniczonymi do prawej okolicy podżebrowej. Konieczne jest wtedy wykonanie cholecystektomii.
Czasami zapalenie ściany pęcherzyka prowadzi do zlepienia się ze ścianą dwunastnicy lub dalszym odcinkiem jelita i powstania nieprawidłowego połączenia, tzw. przetoki. Zawartość pęcherzyka wraz z kamieniami opróżnia się do przewodu pokarmowego, a objawy choroby ustępują i stan chorego się poprawia. Może się jednak zdarzyć, że za jakiś czas kamień zatka jelito i chory musi być operowany z powodu niedrożności przewodu pokarmowego.
Przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego
Przewlekłe zapalenie pęcherzyka jest najczęstszą postacią kamicy żółciowej. Przyczyną zapalenia jest mechaniczne drażnienie ściany pęcherzyka przez złogi oraz nakładające się na zakażenie bakteryjne. Z czasem ściana pęcherzyka ulega pogrubieniu i zwłóknieniu, a on sam kurczy się i traci swoją funkcję. Chorzy skarżą się na niestrawność, wzdęcia brzucha, tępe pobolewanie pod prawym żebrem i okresowe napady kolki żółciowej. Leczenie operacyjne (cholecystektomia, częściej laparoskopowa) nie jest bezwzględnie konieczne i przeprowadza się je w trybie przewlekłym. Należy jednak pamiętać, że w przebiegu przewlekłego zapalenia może dojść do zaostrzenia zapalenia i opisanych wcześniej powikłań, a także do przemieszczenia się kamieni do przewodów żółciowych, czyli wystąpienia kamicy przewodowej.



Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus