Przeszczep szpiku. Jak zostać dawcą?

Nadal jedyną metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie z przewlekłej białaczki szpikowej jest przeszczep szpiku od dawcy obcego (rodzinnego lub niespokrewnionego). Ze względu na znaczne ryzyko zabiegu stosuje się ją tylko u pacjentów w fazie przewlekłej choroby, posiadających rodzinnego dawcę szpiku do 45. roku życia, a u osób, dla których udaje się znaleźć niespokrewnionego dawcę szpiku do 35. roku życia.

Przeszczepienie stosuje się na początku choroby u nielicznych pacjentów, najczęściej wtedy, gdy stosunkowo szybko inne leczenie u młodych osób okazuje się nieskuteczne. Wyleczenie, dzięki tej metodzie uzyskuje się u 50-70% chorych.

Przeszczepienie szpiku wiąże się z 10-20% ryzykiem wcześniejszej śmierci. Ryzyko to wraz z wiekiem zwiększa się do kilkudziesięciu procent. Z tego powodu obecnie obserwuje się znaczący spadek liczby zabiegów wśród osób starszych, osiągających dobre wyniki terapeutyczne.

Allogeniczny przeszczep szpiku (alloprzeszczep) to jeden z rodzajów przeszczepów, polegający na podaniu pacjentowi preparatu zawierającego komórki macierzyste krwiotworzenia, które są w stanie zastąpić szpikiem osoby zdrowej patologiczne krwiotworzenie chorego.
 

• w zależności od źródła komórek: na przeszczepienie szpiku kostnego i przeszczepienie komórek macierzystych izolowanych z krwi obwodowej lub pępowinowej;
• w zależności od dawcy materiału: na przeszczepienie autologiczne („od siebie samego”); przeszczepienie syngeniczne (od bliźniaka jednojajowego); przeszczepienie allogeniczne od dawcy rodzinnego (praktycznie tylko od zgodnego antygenowo rodzeństwa, skrajnie rzadko od rodziców lub dzieci); przeszczepienie allogeniczne od dawcy niespokrewnionego (od zgodnej antygenowo osoby obcej);
• w zależności od zastosowanego leczenia (kondycjonowania) przed przeszczepieniem: na przeszczepienie mieloablacyjne i  przeszczepienie niemieloablacyjne (o zredukowanym reżimie kondycjonowania, często nazywane błędnie mini-alloprzeszczepem).

Prawną regulacją dotyczącą przeszczepiania szpiku jest Ustawa transplantacyjna – Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów z dnia 1 lipca 2005.

Jak zostać dawcą?

 Aby zostać dawcą szpiku należy:

1. Oddać próbkę krwi na typowanie antygenów układu HLA w wyznaczonych placówkach służby zdrowia (adresy oraz telefony dostępne na stronie: szpik.info) oraz odbyć badanie lekarskie.
2. Wypełnić kartę ewidencyjną.
3. Należy wybrać ośrodek najbliższy miejscu zamieszkania i umówić się telefonicznie na konkretny termin badania kwalifikacyjnego. 

Ważne:  Potencjalny dawca szpiku może zgłosić się tylko do jednej bazy. W poszukiwaniu dawcy niespokrewnionego dla konkretnego chorego przeszukiwana jest baza światowa, obejmująca wszystkie istniejące rejestry.
 
Kryteria dyskwalifikujące dawcę:

• zakażenie wirusem HIV (lub przynależność do grupy zwiększonego ryzyka zakażenia tym wirusem);
• obecność antygenu HBs, przeciwciał anty HCV przy obecności HCV RNA (obecność przeciwciał HBc oraz przebyte zakażenie wirusem typu A są akceptowalne);
• aktywna gruźlica w okresie minionych 5 lat;
• cukrzyca – jeśli wymaga podawania leków przeciwcukrzycowych;
• aktywna astma, wymagająca podawania leków (jeśli kandydat nie miał napadu astmy przez ostatnie 5 lat i nie pobiera leków, to może być zakwalifikowany);
• przebyty zawał serca, zabiegi naczyniowe na sercu (pomostowanie)
• i inne schorzenia, wymagające ciągłego podawania leków (wypadanie płatka zastawki dwudzielnej, zaburzenia rytmu niewymagające leczenia są akceptowalne);
• epilepsja (jeżeli pacjent pobiera leki przeciwpadaczkowe i w ciągu minionego roku nie wystąpił więcej niż jeden napad, to dawca może być zakwalifikowany);
• nadciśnienie – jeżeli jest utrzymywane na prawidłowym poziomie przez leki, to kandydat może być zaakceptowany);
• stosowanie leków hormonalnych (konsultacja z lekarzem Poradni Przeszczepowej);
• ciąża – ciąża i laktacja bezwzględnie dyskwalifikuje dawcę (czasowo);
• łuszczyca;
• tatuaż (jeżeli upłynął co najmniej rok od jego wykonania, tatuaż nie jest przeciwwskazaniem).

Po zakończeniu wszystkich badań, co może trwać do kilku tygodniu, wynik tych badań i dane osobowe zostają zapisane w bazie kandydatów na dawcę szpiku kostnego. Jeżeli dawca jest wstępnie zgodny z pacjentem, rozpoczyna się kolejny etap, tj. procedura doboru. Procedura doborowa polega na potwierdzeniu lub wykluczeniu zgodności antygenowej dawcy z chorym, co wiąże się z:

• ponownym kontaktem z dawcą,
• ustaleniem jego stanu zdrowia,
• potwierdzeniem chęci oddania szpiku kostnego,
• przeprowadzeniem szczegółowych badań. 

Jeżeli potwierdzi się zgodność między dawcą a chorym, rozpoczyna się ostateczna kwalifikacja medyczna, odbywająca się w jednym z ośrodków transplantacyjnych najbliżej miejsca zamieszkania dawcy, po której następuje pobranie szpiku lub komórek macierzystych z krwi obwodowej.

<sub>BIBLIOGRAFIA:
1.  W. Kostowski, Z. Herman, Farmakologia. Podstawy farmakoterapii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.
2.  K. Warzocha, Optymalizacja strategii leczenia pierwszej linii przewlekłej białaczki limfocytowej. „Onkologia w Praktyce Klinicznej”, Tom 3, nr 2, s. 78–86.
3.  J. Meder, P. Siedlecki, Ziarnica złośliwa. Zasady postępowania onkologicznego w praktyce ogólno-lekarskiej, Centrum Onkologii – Instytut, Warszawa 1999.
4.  J. Meder, Standardy postępowania diagnostyczno--terapeutycznego w ziarnicy złośliwej, w: M. Krzakowski, P. Siedlecki (red.), Standardy leczenia systemowego nowotworów złośliwych u chorych w Polsce, Grupa Multimedialna Sp. z o.o., Warszawa 1999, s. 25–34.
5.  A. Hellmann, W. Prajzner, Białaczki – rozpoznawanie i leczenie, „Przewodnik lekarza”, s. 14–21.
6. D. Dale, Leczenie neutropenii wywołanej chemioterapią przy użyciu czynników stymulujących wzrost kolonii, „Onkologia w Praktyce Klinicznej”, Tom 1, nr 1, s. 49–53.
7. H. P. Rang, M. M. Dale, J. M. Ritter, Farmakologia kliniczna, redakcja naukowa wydania polskiego – prof. M. Wielgosz, Lublin 2001.
8. M. Ząbek. Nowoczesne leki onkologiczne, „Laboratorium. Przegląd ogólnopolski” 2007, s. 10, 38–40.
9. http://www.cancerquest.org/drugs/</sub>