Pisząc o ciśnieniu krwi, najwięcej miejsca poświęca się nadciśnieniu tętniczemu, które jest jednym z najczęstszych schorzeń układu krążenia, prowadzącym do stopniowego uszkodzenia serca, nerek i samych tętnic.

Ale oprócz nadciśnienia tętniczego u człowieka może dochodzić do obniżenia ciśnienia krwi, czyli tzw. niedociśnienia lub hipotonii.

Pomiar ciśnienia krwi, kiedyś zaniedbywany, dziś jest standardem podczas każdej wizyty u lekarza pierwszego kontaktu. Można je również mierzyć w automatach dostępnych w aptekach oraz samodzielnie w domu. Ta powszechność pomiarów ciśnienia ma uzasadnienie, gdyż jest  to bardzo ważny parametr, który określa stan układu krążenia.

Zgodnie z obowiązującą obecnie klasyfikacją ciśnienia krwi za prawidłowe uznaje się ciśnienie niższe od 130/85 mmHg. Oprócz tego wyróżnia się również tzw. wysokie prawidłowe ciśnienie krwi, gdy ciśnienie skurczowe krwi jest w zakresie 130-139 mmHg, a rozkurczowe w przedziale 85-89 mmHg. Nadciśnienie rozpoznaje się od wartości ciśnienia 140/90.

Co to jest niedociśnienie?

Niedociśnienie możemy podzielić na samoistne i ortostatyczne. Hipotonia samoistna jest to stan obniżonego ciśnienia skurczowego, które nie przekracza wysokości ok. 90-100 mmHg i ciśnienia rozkurczowego poniżej 60 mmHg. Jest to rzadka postać niedociśnienia, która dotyka głównie osoby szczupłe i utrzymuje się przewlekle. Nazywana jest samoistną, ponieważ do tej pory nie wyjaśniono jej przyczyny. Prawdopodobnie jest jednak związana z predyspozycją osobniczą.

Niedociśnienie ortostatyczne jest to nadmierne obniżenie wartości ciśnienia krwi po przyjęciu pozycji stojącej – skurczowego o co najmniej 20 mmHg lub rozkurczowego o co najmniej 10 mmHg.

W warunkach prawidłowych przyjęcie przez człowieka pozycji pionowej wywołuje bardzo szybkie odruchy nerwowe, które mają na celu utrzymanie właściwego ciśnienia i odpowiedniego przepływu krwi przez ważne dla życia narządy (mózg, serce, nerki). Upośledzenie adaptacji ciśnienia krwi do pozycji pionowej wyraża się objawami hipotonii ortostatycznej. Dlatego często pierwszym skutkiem niedociśnienia ortostatycznego jest upośledzony przepływ mózgowy i jego objawy.

Przyczyny niedociśnienia ortostatycznego

1. Hipowolemia

W praktyce jest to najczęstsza przyczyna niedociśnienia ortostatycznego, a jej tłem jest nadużycie leków prowadzące do zmniejszenia objętości krwi krążącej. Hipowolemia może być:

  •     bezwzględna w następstwie stosowania leków moczopędnych takich, jak: furosemid, kwas etakrynowy, hydrochlorotiazyd, amiloryd,
  •     względna w następstwie stosowania leków rozszerzających naczynia krwio-nośne, np. azotany, blokery kanału wapniowego, inhibitory angiotensyny, alfa-blokery, wzodilatatory.

2. Upośledzenie autonomicznych mechanizmów odruchowych

Jest skutkiem działania poniższych grup leków:

  • rzadko obecnie stosowanych leków hipotensyjnych: metyldopa, klonidyna, rezerpina i leki blokujące zwoje. Również alfa-blokery (zwłaszcza prazosyna) mogą wywoływać na początku leczenia niedociśnienie (jest tzw. efekt pierwszej dawki) i dlatego powinny być włączane do terapii w małych i stopniowo zwiększanych dawkach początkowych,
  • leki stosowane w psychiatrii, jak np. inhibitory monoaminooksydazy (izokarboksazyd, fenelzyna, trancylcypromina), trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (nortryptylina, amitryptylina, dezypramina, imipramina, protryptylina), czwórpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, pochodne fenotiazyny (chlorpromazyna, promazyna, tiorydazyna),
  • barbituranów,
  • leków przeciwparkinsonowskich,
  • przeciwnowotworowej winkrystyny.

3. Zaburzenia kardiologiczne

Prowadzą do niemożności zwiększenia rzutu serca, np. zawał serca, zaburzenia rytmu serca, zaawansowana niewydolność krążenia, ciężka kardiomiopatia, wady serca, zaciskające zapalenie osierdzia.

4. Alkohol

Nadużycie alkoholu może prowadzić do nadmiernego spadku ciśnienia krwi na skutek odwodnienia prowadzącego do hipowolemii.

5. Długotrwałe leżenie w łóżku

W czasie leżenia w łóżku dochodzi do obniżenia napięcia naczyń krwionośnych, co upośledza ich reaktywność przy zmianie pozycji ciała na pionową.

6. Obfite wymioty, biegunka, krwawienia, nadmierne pocenie się lub wzmożona diureza w przebiegu niewyrównanej cukrzycy.

Stany te niewyrównane dodatkową podażą płynów i elektrolitów prowadzą do hipowolemii.

7. Starszy wiek

Niedociśnienie pojawia się dość często u osób w podeszłym wieku z uwagi na osłabienie wrażliwości receptorów reagujących na zmiany ciśnienia krwi oraz stwardnienie tętnic. Czynnikami predysponującymi do hipotonii w starszym wieku są także choroby, np. nadciśnienie tętnicze, cukrzyca czy choroba Parkinsona, a także przyjmowanie leków oddziałujących na układ krążenia (np. leki hipotensyjne, wazodilatatory, leki przeciwcukrzycowe, neuroleptyki).

Objawy niedociśnienia ortostatycznego

Dominującym objawem hipotonii jest znaczny spadek ciśnienia tętniczego krwi w pozycji stojącej bez reakcji adaptacyjnej układu nerwowego, co prowadzi do upośledzenia przepływu mózgowego. Niedociśnienie ortostatyczne odbija się więc niekorzystnie na mózgowym przepływie krwi. Objawy te mogą nasilać się pod wpływem wysiłku fizycznego lub obfitego posiłku, ponieważ wtedy dochodzi do redystrybucji krwi do pracujących mięśni lub zajętego trawieniem przewodu pokarmowego. Mogą także nasilać się podczas upałów lub spadków ciśnienia atmosferycznego.

Rozpoznanie hipotonii ortostatycznej

Hipotonię ortostatyczną można rozpoznać, jeśli przyjęcie pozycji stojącej wywołuje opisane powyżej objawy, a przyjęcie pozycji leżącej niweluje je oraz pomiary ciśnienia krwi w pozycji leżącej oraz stojącej wykazują duże różnice w jego wartości (>20/10 mmHg). Jest to tzw. próba pionizacji i przeprowadza ją lekarz.

O niewielkim lub umiarkowanym zmniejszeniu dopływu krwi do mózgu świadczą takie objawy, jak: uczucie osłabienia lub znużenia, pustka w głowie, zawroty głowy, dezorientacja, nieostre widzenie, mroczki przed oczami, zaburzenia mowy. Przy większym niedokrwieniu mózgu może dojść do utraty przytomności lub wystąpienia drgawek.

Leczenie niedociśnienia uzależnione jest od jego przyczyny

W części przypadków są to proste i oczywiste sposoby:

  1. Niedociśnienie spowodowane przedawkowaniem leków łatwo opanować, korygując pod kontrolą lekarza dawki leków.
  2. U osób w podeszłym wieku należy pilnować, aby wypijały odpowiednią dla nich ilość płynów.
  3. Hipotonię spowodowaną wymiotami, biegunką, krwawieniem czy potami wyrównuje się, uzupełniając utracone płyny.
  4. Aby uniknąć niedociśnienia związanego z leżeniem w łóżku, warto układać głowę wysoko i stopniowo po obudzeniu pionizować się. Dodatkowo wskazane jest wykonanie serii zgięć stóp i kolan dla pobudzenia krążenia w obrębie kończyn dolnych.
  5. W ciągu dnia należy unikać skłonów i zastąpić je kucaniem, jeśli jest to konieczne. Niewskazane jest także dłuższe stanie.
  6. Osobom z hipotonią ortostatyczną poleca się wykonywanie systematyczne ćwiczeń fizycznych, lecz bez gwałtownych zmian pozycji ciała, ponieważ korzystnie działają na mechanizmy regulujące ciśnienie krwi.
  7. Osobom z hipotonią ortostatyczną zaleca się też niekiedy noszenie pończoch lub rajstop o kontrolowanym ucisku, które zwiększają dopływ krwi żylnej do serca.
  8. Dla hipotoników korzystna jest dieta bogata w sól kuchenną, gdyż zawarty w niej sód zwiększa objętość krwi krążącej.
  9. Gdy objawy hipotonii bardzo dokuczają, korzystne jest przyjęcie pozycji leżącej, a także wypicie chłodnego płynu.
  10.  W leczeniu hipotonii ortostatycznej stosuje się również leki, np. fludrokortyzon lub midodrynę, ale tylko i wyłącznie z przepisu lekarza.
Poprzedni artykuł Leki z importu równoległego
Następny artykuł Oczyszczająca moc stokrotek


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus