Żylaki są to poszerzenia żył powierzchownych. Najczęściej mają workowaty lub walcowaty kształt, a ich przebieg jest wężykowaty.

Epidemiologia: żylaki kończyn dolnych stwierdza się u 20 – 50 % kobiet w krajach Europy Zachodniej. W grupie wiekowej 20 – 34 lat stosunek kobiet do mężczyzn z chorobą żylakową wynosi 6:1.

Przyczyny: wyróżniamy żylaki idiopatyczne, których przyczyna występowania nie jest znana oraz żylaki wtórne, będące chorobą nabytą, wywołaną wytworzeniem krążenia obocznego w następstwie utrudnionego przepływu w żyłach głębokich. Duży wpływa na ich występowanie mają czynniki genetyczne.

Poza tym ryzyko ich pojawienia się zwiększają: wiek, stojący lub siedzący tryb życia i pracy. Przyczyną choroby są niewydolne zastawki żył. Zastawki zapobiegają cofaniu się krwi w naczyniach – otwierają się gdy krew pompowana jest w górę, a następnie zamykają się zapobiegając jej przepływowi wstecznemu.

W momencie gdy naczynie jest zmienione żylakowato (poszerzone) zastawki nie są w stanie funkcjonować właściwie, ponieważ nie mogą się domknąć, co powoduje cofanie się krwi.

Objawy: do najczęściej występujących objawów należą osłabienie siły mięśniowej i uczucie ciężkości chorej kończyny. Objawy te ustępują w pozycji leżącej i w czasie ruchu. Wieczorami mogą występować obrzęki w okolicy kostek, a w nocy kurcze mięśni łydek i stopy. W przypadku zaawansowanej choroby na podudziach mogą pojawić się zmiany skórne w postaci owrzodzeń.

Rozpoznanie: ustala się na podstawie wywiadu, badania chorego oraz ultrasonografii połączonej z badaniem doplerowskim, obrazującym przepływ krwi w naczyniu. Badanie to pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy żyły głębokie są drożne. U osób zdrowych uciśnięcie żyły udowej głowicą powoduje jej całkowite spłaszczenie (zamknięcie). Gdy spłaszczenie naczynia jest niemożliwe świadczy to o obecności w jego świetle zakrzepu.

Leczenie: nie istnieje żadna skuteczna farmakoterapia żylaków. Stosuje się leczenie zachowawcze i chirurgiczne. Leczenie zachowawcze polega na stosowaniu elastycznych pończoch uciskowych, odpowiednim stylu życia oraz unikaniu pozycji siedzącej i stojącej. W przypadkach żylaków dających objawy kliniczne stosuje się chirurgiczne ich usuwanie.