Proteinogram jest badaniem elektroforetycznym dzielącym białka surowicy na frakcje na podstawie ich różnej prędkości przemieszczania się w polu elektrycznym. Wyróżniamy pięć grup białek: albuminy, alfa1-globuliny, alfa2-globuliny, beta-globuliny, gamma-globuliny.

Materiał: krew.

Norma: białko osocza - całkowite 66-83 g/l.

Poszczególne frakcje:
- albuminy 35-30 g/l, stanowią 56-65% białka całkowitego,
- alfa1-globuliny 2-5%,
- alfa2-globuliny 7-13%,
- beta-globuliny 8-15%,
- gamma-globuliny 11-22%.

Charakterystyka poszczególnych grup białek osocza:

1. Albuminy są białkami produkowanymi przez wątrobę. Odpowiadają za utrzymywanie ciśnienia onkotycznego osocza i objętość krwi. Są również czynnikiem transportowym niektórych hormonów, leków, bilirubiny, kwasów tłuszczowych. Stanowią także źródło aminokwasów służących do syntezy innych białek.

Wzrost stężenia albumin w osoczu zwykle spowodowany jest odwodnieniem.

Spadek stężenia albumin poniżej normy może być spowodowany:
- wrodzonymi defektami syntezy białek,
- stanem niedożywienia, głodzeniem,
- chorobami wątroby (spadek syntezy),
- wzmożoną utratą z moczem (choroby nerek), płynami wysiękowymi do jam ciała, krwią, w przebiegu oparzeń,
- zaburzeniami wchłaniania i trawienia (stany zapalne jelit),
- wzmożonym katabolizmem; nowotwory, nadczynność tarczycy, posocznica.

2. Wśród alfa1-globulin znajdują się:

- alfa1-antytrypsyna jest białkiem neutralizującym enzymy proteolityczne uwalnianie podczas fagocytozy oraz enzymy trzustkowe. Niedobór tego białka wynikający z jego utraty lub niewystarczającej produkcji może spowodować; przedłużającą się żółtaczkę noworodków oraz może prowadzić do rozwoju rozedmy płuc. Wzrost stężenia białka może być spowodowany: ciążą, stanami zapalnymi, zażywaniem estrogenów, niedokrwistością z niedoboru żelaza.

- alfa1-kwaśna glikoproteina, której wzrost stężenia występuje w przebiegu: przewlekłych stanów zapalnych, chorób stawów, zawału mięśnia sercowego. Natomiast spadek towarzyszy: utracie białka, ciąży, uszkodzeniu wątroby, wyniszczeniu i niedożywieniu.
- alfa-lipoproteina (HDL),
- TBG - białko wiążące tyroksynę: spadek stężenia białka może być przyczyną nadczynności tarczycy.

3. Do alfa2-globulin należą:

- alfa2-makroglobulina będąca markerem ostrego zapalenia trzustki,
- haptoglobina odpowiadająca za wiązanie hemoglobiny uwolnionej podczas hemolizy erytrocytów. Zabezpiecza nerki przed uszkadzającym działaniem hemoglobiny. Ilość białka wzrasta głównie w stanach zapalnych i przy uszkodzeniu tkanek, maleje natomiast w przypadku masywnej hemolizy, chorobach wątroby oraz po krwawieniach,
- cerulozplazmina jest białkiem transportującym miedź. Powoduje również zmianę stopnia utlenienia żelaza umożliwiając jego przyłączenie do transferyny.

4. Wśród beta-globulin wyróżniamy:

- transferynę pełniącą rolę transportera żelaza do szpiku kostnego. Spadek stężenia występuje w przebiegu; niedożywienia, uszkodzenia wątroby, zespołu nerczycowego, stanów zapalnych, chorób nowotworowych, chorób zapalnych jelit. Wzrost stężenia transferyny towarzyszy przyjmowaniu estrogenów oraz niedoborowi żelaza,
- beta-lipoproteinę (LDL),
- hemopeksynę wiążącą hem powstający w trakcie rozpadu hemoglobiny,
- frakcję C3 dopełniacza oraz IgM i IgA.

5. Do gamma-globulina należą wszystkie klasy przeciwciał: IgA, IgM, IgG, IgE, IgD.

Wzrost stężenia gamma-globulin występuje w:

- przewlekłych bakteryjnych stanach zapalnych,
- przewlekłych pasożytniczych stanach zapalnych,
- kolagenozach, reumatoidalnym zapaleniu stawów, marskości wątroby, przewlekłym zapaleniu wątroby,
- szpiczaku mnogim, makroglobulinemi Waldenstroma,
- sarkoidozie,
- rozstrzeniach oskrzeli.

Obniżenie wartości tych białek w surowicy może być spowodowane:

- wrodzonymi defektami syntezy,
- chorobami nowotworowymi,
- przerzutami nowotworowymi do kości,
- stosowaniem leków immunosupresyjnych tj. glikokortykosteroidy, cyklofosfamid
- zespołem nerczycowym,
- chorobami zapalnymi jelit.