Czucie dotyku i ucisku – jest najlepiej poznanym rodzajem czucia odbieranym przez receptory położone w skórze – eksteroceptory. Receptorami czucia dotyku są przede wszystkim ciałka dotyku (ciałka Meissnera), czucia ucisku zaś łękotki dotykowe Merkla. Receptory te należą do grupy szybko i wolno adaptujących się.

Czucie dotyku wywołane jest odkształceniem skóry. Nie odczuwamy równomiernego ucisku, który nie powoduje odkształcenia skóry. Impulsy powstałe w wyniku pobudzenia receptorów dotyku i ucisku są przesyłane do odpowiednich ośrodków kory mózgowej.

Droga czuciowa składa się z czterech neuronów. I neuron drogi czucia dotyku i ucisku znajduje się w zwojach nerwów czaszkowych lub w zwojach rdzeniowych. Aksony neuronów biegną następnie w korzeniu grzbietowym do II neuronu, który zlokalizowany jest w rogu tylnym rdzenia kręgowego (dla receptorów unerwiających skórę poza okolicą głowy) lub w jądrze smukłym i klinowatym rdzenia przedłużonego (dla nerwów czaszkowych).

Akson II neuronu z rogów tylnych przechodzi na przeciwną stronę rdzenia kręgowego i wstępuje do mózgowia. Neurony jądra smukłego i klinowatego wysyłają natomiast aksony biegnące do wzgórza przez wstęgę przyśrodkową.

III neuron znajduje się w jądrze brzusznym tylno-bocznym wzgórza. III neuron dla receptorów twarzy, jamy ustnej i głowy, unerwianych czuciowo przez nerw trójdzielny, ma lokalizację w jądrze brzusznym tylno-przyśrodkowym wzgórza. IV neuron znajduje się w korze mózgu w polach czuciowych zlokalizowanych w zakręcie zaśrodkowym.

Gęstość, z jaką występują receptory w skórze, jest różna dla poszczególnych okolic ciała. Największe zagęszczenie receptorów występuje w skórze końca nosa, w opuszkach palców i w wargach. Najmniej receptorów jest w skórze grzbietu, ud i ramion.

Okolice o dużej gęstości receptorów wykazują jednocześnie dużą wrażliwość na dotyk i mają dużą reprezentację korową. Przeciwnie, okolice mało wrażliwe na dotyk, są reprezentowane przez małe pola w korze mózgu.