Jesień – czas kataru

Katar - któż z nas go nie zna? Zaczerwieniony nos, liczne kichnięcia, ból głowy i do tego jeszcze poczucie stałego osłabienia. Co zrobić, aby katar nie utrudniał nam życia?

Nadchodząca jesień niesie ze sobą deszczową pogodę i ochłodzenie, a to z kolei może prowadzić do chorób przeziębieniowych.

Najczęściej występującym objawem przeziębienia jest katar. Katar to choroba wyjątkowo męcząca i utrudniająca nam prawidłowe funkcjonowanie. Trwający długo może poważnie uprzykrzyć życie.

 Najgorzej jest wtedy, gdy katar przybiera formę przewlekłego i trwa nawet wiele dni. Naszym nieodłącznym kompanem są w tym okresie chusteczki oraz podrażniony nos, a często także bóle głowy. Stajemy się rozbici, osłabieni. Kichając rozsiewamy wokół siebie masę wirusów zarażając innych.

CZYM JEST?

Katar to inaczej zapalenie błony śluzowej nosa. Wywołuje je ponad setka różnych wirusów. Czasem są to bakterie, lecz jest to już rzadsza forma zakażenia. Najczęściej zarażamy się przez kontakt z innymi osobami. Rozmowa, przebywanie w tym samym pomieszczeniu, a nawet krótkie i przelotne spotkanie może doprowadzić do tego, iż wrócimy do domów zainfekowani. Katar jest więc chorobą zakaźną, którą najlepiej omijać z daleka. Zarażenie przeważnie nie trwa długo. Zazwyczaj pierwsze objawy pojawiają się już po dobie lub dwóch. Zaczynamy kichać, odczuwamy drapanie w nosie i gardle. Błona śluzowa staje się obrzęknięta i przekrwiona. Często czujemy ucisk w okolicy zatok szczękowych i nosowych. W nosie pojawia się rozwodniona, jasna wydzielina, która po kilku dniach gęstnieje. Staje się ona stopniowo żółta lub żółtozielona, czasem brązowa przybierając formę ropnej. Z czasem pojawiają się ogólne objawy jak ból głowy, osłabienie organizmu. Zdarza się, że występują również bóle w okolicach stawów oraz kości. Trudno jest nam oddychać, mamy zatkany nos, łzawią i pieką oczy. Przestajemy czuć zapachy i smaki, odchodzi ochota na przyjmowanie posiłków. Ostateczną formą są: kaszel, stany podgorączkowe i chrypa.

TYPY KATARU

Wyróżniamy trzy podstawowe rodzaje kataru. Najczęściej występuje przeziębienie spowodowane przez wirusy. Jest to infekcja górnych dróg oddechowych, która zazwyczaj mija po 5–7 dniach. Kolejne to infekcja bakteryjna. Zalicza się do nich m. in. nadkażenie błony śluzowej nosa zaatakowanej wcześniej przez wirusy. Ostatni to katar alergiczny. Powoduje go uczulenie na pyłki roślin, czyli tzw. katar sienny. To choroba dziedziczna, która objawia się swędzeniem w nosie, wielokrotnymi kichnięciami i zaczerwienieniem oczu oraz bólami głowy. Na katar sienny cierpią alergicy w okresach wzmożonego pylenia roślin.

Oprócz popularnego kataru czyli nieżytu nosa wyróżniamy inne rodzaje tej choroby, które mają inne przyczyny i inny przebieg. Leczenie w tych pozostałych przypadkach również przebiega inaczej. Są to:

• Nieżyt nosa alergiczny. Nasila się okresowo w przypadku pylicy, czy kataru siennego u osób uczulonych na niektóre substancje. Może również występować całorocznie. Leczenie polega na odnalezieniu czynnika uczulającego, potem zlikwidowaniu go, następnie zaś na terapii odczulającej oraz podawaniu leków histaminowych.
• Objawowy ostry nieżyt nosa. Występuje łącznie z chorobami zakaźnymi jak grypa, płonica, odra, koklusz, czy ospa wietrzna. Występować może również łącznie z przewlekłymi chorobami ogólnymi jak cukrzyca, niewydolność krążenia i chorobą nerek. Katar jest wówczas leczony w ramach leczenia choroby podstawowej.
• Nieżyt nosa przewlekły. Jest to spowodowana różnymi przyczynami długotrwała choroba błony śluzowej. Jednym z czynników mogą być często nawracające nieżyty nosa spowodowane m.in. drażnieniem błony śluzowej substancjami chemicznymi jak np. dym tytoniowy. Przewlekły nieżyt nosa mogą również powodować często powtarzające się zapalenia zatok przynosowych. Zaburzenia hormonalne, braki niektórych witamin jak np. witaminy A, nieodpowiednio funkcjonujące krążenie krwi mogą doprowadzać do nieżytu nosa. Nie tylko chemiczne, biologiczne i hormonalne zmiany mogą prowadzić do nieżytów przewlekłych. Często rozwój choroby powoduje nieprawidłowa budowa samego nosa. Skrzywienie przegrody nosowej, czy wadliwa budowa ograniczająca drożność powietrza również przyczynia się do rozwoju choroby. Przewlekłe nieżyty nosa dzielimy na kilka poniższych kategorii:
• Nieżyt nosa zanikowy – powodowany przez zmiany błony śluzowej, która stopniowo staje się coraz cieńsza. Osoba dotknięta nieżytem zanikowym odczuwa nadmierną suchość w nosie i gardle. Chory ma skłonność do krwawienia z nosa, czasem tworzą się w nosie strupy o niemiłej woni. Może również dojść do upośledzenia węchu.
• Nieżyt nosa przerostowy – polega na znacznym ograniczeniu drożności nosa, która nie cofa się nawet przed środkami obkurczającymi. Powstają tzw. polipy, które należy usuwać chirurgicznie, a spowodowane są zmianami zapalnymi. Nieżytowi przerostowemu towarzyszy wydzielanie substancji śluzowej lub ropno-śluzowej.
• Tzw. ozena – przypadek wyjątkowy nieżytu zanikowego. Towarzyszą jej nieprzyjemnie pachnąca wydzielina z nosa oraz tworzące się wewnątrz nosa strupy. Występuje niezwykle rzadko zazwyczaj u kobiet tuż po okresie pokwitania.

JAK POWSTAJE KATAR?

Wnętrze jamy nosowej pokryte jest ochronnym śluzem, gdzie neutralizowane są wirusy i bakterie. Gruczoły znajdujące się w jamie nosowej produkują płyn, który za zadanie ma nawilżać i ogrzewać dostarczane do płuc powietrze. Gdy organizm jest zdrowy, śluzu produkowanego przez błony śluzowe jest ok. 2 litry. Zapewnia to stałą wilgotność zatok, nosa, jamy ustnej i gardła. Powietrze jest ogrzewane do ok. 34oC i ulega zwilgotnieniu do ok. 75%. Oczyszczane jest także z pyłków i drobnych drobin kurzu. Większość płynów osiada jednak na śluzówce.

Podczas zakażenia wirusowego błona śluzowa obrzmiewa, staje się przekrwiona, zaś nabłonek migawkowy, który jest naturalnym narzędziem obronnym ulega uszkodzeniu, a w niektórych przypadkach zniszczeniu. Nabłonek ten nie pełni już swej funkcji, co prowadzi do dalszego rozprzestrzeniania się zakażenia. Stan zapalny powoli atakuje jamę nosową. Może się również przenosić i atakować oskrzela oraz tchawicę.

Wytwarzana przez śluzówkę nosową wydzielina zazwyczaj spływa przez tylne nozdrza do gardła, a wszystkie nadmiernie wytworzone ilości usuwane są przez rzęski umieszczone w błonie śluzowej. Rzęski poruszają się najpierw szybko w dół, a potem powoli ku górze. Ruch taki wymiata nadmiary wydzielinowe i cząsteczki jak kurz, czy podobne zanieczyszczenia. Zakażenie ma w ten sposób mniej możliwości na zaatakowanie naszego organizmu. W przypadku, gdy wydzielina nosowa jest zbyt gęsta, lub jest jej zbyt mało, rzęski stają się mniej sprawne, a wtedy wirusów oraz bakterii ginie zdecydowanie mniej. Szczególnie porą jesienno-zimową śluz zasycha, staje się gęstszy i lepki, przez co ruchy rzęsek są powolniejsze i mniej skuteczne. Rzęski mogą zostać spowolnione nie tylko przez pogodę. Powodują to również niektóre leki, stany zapalne oraz inne czynniki. Spowolnione rzęski doprowadzają do zalegania nadmiernych ilości wydzieliny w nosie, co jest środowiskiem idealnym do rozwijania się drobnoustrojów. Samoczynnie wyciekająca wydzielina jest już wyłącznie kwestią czasu. Dzieje się tak przeważnie w momentach, kiedy nasz organizm jest osłabiony. Gdy jesteśmy przemęczeni, przegrzani, przemoczeni, gdy zmienia się nagle temperatura jesteśmy szczególnie narażeni na infekcje. Najbardziej podatne są dzieci, ale również ludzie starsi, przemęczeni i pracujący w stresie.

LECZYĆ CZY CZEKAĆ?

Gdy już dopadnie nas infekcja zastanawiamy się czasem, czy się leczyć czy poczekać, aż choroba sama minie. Zapalenie błony śluzowej nosa, które powoduje katar zwykle trwa w granicach od pięciu do siedmiu dni. Jednak infekcja, którą już przebyliśmy nie jest gwarancją na to, że nie zostaniemy zarażeni ponownie. Wiele osób jest zdania, że walka z katarem to mityczna syzyfowa praca i najlepiej jest przeczekać chorobę bez leczenia. Rzeczywistość jest jednak inna. Katar należy zwalczać zaraz przy pojawieniu się pierwszych objawów. Nie możemy kataru lekceważyć, ponieważ może on prowadzić do wielu powikłań układu oddechowego i odpornościowego. Zazwyczaj przebiegający łagodnie, może jednak dla noworodków i dzieci do drugiego roku życia być niebezpieczny. Utrudnia oddychanie, połykanie, jak również ssanie. Łatwo przerzuca się na uszy przez trąbki słuchowe. U dzieci starszych oraz dorosłych również nie możemy lekceważyć tej potencjalnie mało szkodliwej dolegliwości. Katar nieleczony może przechodzić w stan przewlekły, spowodować zapalenie zatok przynosowych, zapalenie uszu, jak również powodować poważniejsze powikłania jak zapalenie oskrzeli, czy zapalenie płuc. Zakażeniu wirusowemu może towarzyszyć zakażenie bakteryjne.

Najczęstszą przyczyną zakażenia są wirusy, wiec większość antybiotyków nie jest w tym przypadku skuteczna. Lekarze najczęściej sugerują, aby pozostawać w domach i jak najrzadziej pojawiać się na zewnątrz, aby nie zarażać innych. Dobrą kuracją leczącą katar jest tzw. kuracja napotna. Polega ona na przyjmowaniu możliwie dużej ilości ciepłych płynów, czy gorącej kąpieli. Bardzo ważne jest namaczanie stóp w gorącej wodzie.

Najlepszym lekarstwem przy ostrym stanie zapalnym jest kwas acetylosalicylowy. Rozpuszczony w wodzie powinno się podawać w odpowiednich dawkach (najlepiej poleconych przez lekarza, bądź stosując się do ulotek dołączonych do leków zawierających kwas acetylosalicylowy) jeden do dwóch razy dziennie. Najlepiej po południu i przed snem. Kwas powoduje rozgrzanie organizmu, wypacanie, działa przeciwzapalnie, przeciwgorączkowo i przeciwbólowo.

W mocniejszych stanach zapalnych stosuje się również zwiększone dawkowanie witaminy C. Co prawda, nie zapobiega ona przeziębieniom i katarowi, jednak skraca czas trwania choroby, łagodzi objawy przez uszczelnianie i wzmacnianie osłabionych ścianek naczyń krwionośnych. Utrudnia to wirusom i bakteriom przedostawanie się do organizmu. Sugerowane jest również przyjmowanie preparatów wapiennych, choć te mogą powodować dodatkowe wysuszanie śluzówki nosa.

W aptekach znaleźć możemy również przynoszące ulgę krople. Zmniejszają one obrzęk oraz ukrwienie błony śluzowej nosa poprzez jej rozszerzanie. Czasem mają działanie natłuszczające i antybakteryjne. Niestety krople kurczące błony śluzowe działają krótkotrwale. Efektem ubocznym zbyt częstego stosowania może być nadmierne wysuszanie błony śluzowej. Dlatego powinniśmy unikać stosowania ich dłużej niż trzy dni. Innym efektem ubocznym może być uzależnienie od tych środków lub tzw. efekt odbicia, czyli ponowne zatkanie nosa. Wysuszony nos można smarować maściami witaminowymi, wazeliną lub witaminą E mającą oleistą konsystencję.

 WYDMUCHIWANIE NOSA

Ważną kwestią podczas kataru jest odpowiednie wydmuchiwanie nosa. Należy to robić możliwie często stosując jednorazowe chusteczki higieniczne. Najodpowiedniejszym sposobem jest wydmuchiwanie najpierw jednej, a potem drugiej dziurki. Jednoczesne wydmuchiwanie obu dziurek może powodować cofanie się wydzieliny do ucha środkowego przez trąbkę słuchową.

DŁUGOTRWAŁY KATAR

Co robić, gdy choroba trwa dłużej? Jeżeli pojawi się stan podgorączkowy, bóle głowy i w  końcowej fazie gorączka, warto skierować się do specjalisty, czyli lekarza laryngologa. Lekarz może zastosować silniejsze niż najczęściej stosowane metody leczenia i skuteczniej rozprawić się z dolegliwościami. Katar możemy także leczyć w domu, jednak osoby często chorujące na zapalenie zatok przynosowych oraz zapalenie ucha środkowego powinny zgłaszać się do gabinetów lekarskich już po zauważeniu pierwszych oznak kataru. Zlekceważony może prowadzić do dalszego rozprzestrzeniania zakażenia. U osób cierpiących na choroby przewlekłe (choroby serca, oskrzeli, nerek, płuc lub u diabetyków) katar może stanowić potencjalne zagrożenie. Lekarz może wtedy przepisać odpowiednie antybiotyki.

 NAJLEPIEJ ZAPOBIEGAĆ

Wszyscy zdajemy sobie sprawę, że lepiej jest zapobiegać niż leczyć. Dlatego należy kierować się kilkoma podstawowymi zasadami:

• Należy unikać zgromadzeń ludzkich, w których występują czynniki zarażające, czyli już zarażeni.
• Unikajmy nagłych zmian temperaturowych. Zarówno przegrzania jak i przechłodzenia organizmu.
• Przyjmujmy dużo płynów. Organizm dobrze nawodniony, to organizm dobrze nawilżony. Drogi oddechowe nie wysychają nie narażając całego organizmu na zarażenie.
• Często przemywajmy dłonie.
• Gdy poczujemy się źle i zauważymy pierwsze objawy choroby, wygrzejmy się.
• Nie zapominajmy o wypoczynku i relaksie.
• Już zakatarzeni jedzmy posiłki lekkie i lekkostrawne. Przyjmujmy dużo witaminy C zawartej w sokach, warzywach i owocach. Najwięcej witaminy C zawarte jest w cytrynach, porzeczkach, truskawkach, natce pietruszki.
• Dbajmy o odpowiednie nawilżenie pomieszczeń, w których przebywamy. Wilgotniejsze powietrze pomaga nawilżać błonę śluzową i pozbywać się skuteczniej nieczystości z nosa. Najlepiej do tego celu wykorzystać nawilżacze elektryczne rozpylające zimną parę wodną.
• Wietrzmy co jakiś czas mieszkania. Ułatwia to oddychanie, zmniejsza ilość bakterii i wirusów w pomieszczeniu.

Na koniec zapamiętajmy, że trwające długo wycieki z nosa mogą oznajmiać dużo poważniejsze schorzenie niż zwykły katar. Każde takie podejrzane schorzenie należy możliwie pilnie skonsultować ze specjalistą. Dlatego stosujmy się do kilku prostych wyżej wymienionych zasad, a cieszyć się będziemy drożnym nosem i odpowiednio funkcjonującym organizmem.