Reumatyzm - jak ulżyć cierpieniu?

Coraz więcej pacjentów skarży się na "łamanie, strzykanie czy rwanie w kościach", na artretyzm, bólereumatyczne. Tymczasem wszystkie te określenia dotyczą reumatyzmu; pod tym pojęciem kryje sięwiele schorzeń. Ich cechą wspólną są przewlekłe dolegliwości stawów: ból, sztywność, ograniczenieruchomości i obrzęki.

Choroby reumatyczne są trudnym wyzwaniem dla medycyny. Z jednej strony nie znamy jeszcze przyczyn powstawania większości z nich, a z drugiej - wymagają one aktywnego leczenia zmierzającego do utrzymania jak najlepszej sprawności chorych. Dotyczą ludzi nie tylko starszych, ale również osób młodych. Najczęstszymi chorobami reumatycznymi w Polsce są: choroba zwyrodnieniowa stawów, którą leczy się aż u około 5 milionów chorych oraz reumatoidalne zapalenie stawów występujące u ponad 400 tysięcy chorych.

Choroba zwyrodnieniowa stawów, czyli osteoartroza rozwija się po 50 roku życia w następstwie postępującego z wiekiem niszczenia, zniekształcenia i upośledzenia funkcji stawów. Zniszczeniu ulega chrzęstna warstwa kości, któremu towarzyszą wyrośla kostne na granicy chrzęstno-kostnej, tzw. osteofity. Obejmuje jeden lub więcej stawów. Są to z reguły stawy duże. Najczęstszą postacią jest choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych i biodrowych, ale może dotyczyć również kręgosłupa, stawów rąk i stóp lub innych. Głównym objawem choroby zwyrodnieniowej jest ból. We wczesnym okresie pojawia się w czasie ruchu. Gdy choroba postępuje, chory odczuwa ból przy najmniejszym ruchu lub podczas spoczynku. Chorobie tej może towarzyszyć sztywność poranna stawów trwająca do 30 minut. Gdy zwyrodnienia dotyczą kręgosłupa, to mogą pojawić się objawy neurologiczne związane z niszczeniem i przesuwaniem się krążków międzykręgowych. Ucisk na nerwy wychodzące z odcinka lędźwiowego kręgosłupa prowadzi do przewlekłych bólów kręgosłupa lub rwy kulszowej (ostry ból promieniujący wzdłuż nogi). Jeśli proces dotyczy odcinka szyjnego kręgosłupa - dochodzi do ucisku na naczynia krwionośne, co może wywoływać zawroty głowy, zaburzenia świadomości, przewlekłe bóle barku lub ostre bóle pod postacią rwy ramiennej.

Do rozpoznania choroby zwyrodnieniowej konieczne jest wykonanie zdjęć radiologicznych stawów.

Reumatoidalne zapalenie stawów ma przebieg przewlekły i postępujący. Pojawia się u osób z predyspozycją genetyczną. Choroba zaczyna się najczęściej między 30 a 50 rokiem życia. Początkowo odczuwamy bóle i obrzęki symetrycznych drobnych stawów rąk, nadgarstków, stawów skokowych, wyjątkowo - dużych stawów. Z czasem dochodzi do niszczenia tkanek okołostawowych, zniekształceń i usztywnienia stawów, zaników mięśni, zmian na skórze, w narządzie wzroku, w sercu, anemii, uszkodzenia nerwów oraz inwalidztwa. Rozpoznaje się ją na podstawie objawów, zdjęć radiologicznych stawów i badań laboratoryjnych.

Istnieje również tzw. reumatyzm pozastawowy, czyli tkanek miękkich otaczających stawy. Bóle nasilają się wówczas pod wpływem zimna lub wilgoci.
Leczenie chorób reumatycznych ma na celu usunięcie lub zmniejszenie bólu, optymalne utrzymanie funkcji stawu oraz powstrzymanie postępu zmian stawowych. Leczenie zawsze należy dobierać indywidualnie dla każdego chorego ze zwróceniem uwagi na wiek, czynniki ryzyka i współistniejące schorzenia. W pierwszej kolejności stosuje się popularne leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, dostępne w aptece bez recepty. Leki te, w zalecanych dawkach, są bezpieczne w użyciu, jeśli pacjent nie cierpi na choroby przewodu pokarmowego lub nerek.

Przy bardzo silnych bólach należy skonsultować się z lekarzem reumatologiem, który może przepisać na receptę silniejszy lek przeciwbólowy albo zastosować inną terapię, na przykład zastrzyki w staw lub w jego okolicę.

Najlepsze wyniki leczenia osiąga się wówczas, kiedy chory uczestniczy w planowaniu i wdrażaniu leczenia. Niezmiernie ważną częścią tego procesu - obok farmakoterapii - jest rehabilitacja, dzięki której pacjent utrzymuje lub odzyskuje sprawność ruchową.

W ostateczności, gdy terapia zachowawcza nie skutkuje lub pojawiają się duże zniekształcenia stawów uniemożliwiające samodzielne funkcjonowanie, ratunkiem dla chorego może być leczenie chirurgiczne, które może doprowadzić do poprawy stanu pacjenta.