Alergia na pyłki

Każdego roku wiosną, mimo ciepłej i słonecznej pogody, bardzo wiele osób cierpi na uporczywy kaszel, katar i łzawienie oczu. Tradycyjne leki na przeziębienie niewiele tu pomogą. Dlaczego? Bo to nie przeziębienie, lecz alergia. Ale na szczęście i na nią jest sposób.

Jeśli nasz pacjent często kicha, swędzi go nos, łzawią mu oczy, a wcześniej nie przeziębił się, to najprawdopodobniej cierpi na sezonowy alergiczny nieżyt nosa, nazywany też katarem siennym lub pyłkowicą. Oznacza to, że jest uczulony na pyłki roślin.

Skąd się bierze uczulenie 

Wszystkie rośliny, choć każda w innym czasie, wytwarzają ziarenka pyłkowe. U nas najwcześniej zaczynają pylić drzewa (od końca stycznia do lipca), następnie trawy i zboża (od marca do września), a najpóźniej krzewy i chwasty (od lipca do października). Oznacza to, że przez większą część roku w powietrzu unoszą się setki tysięcy różnych pyłków roślinnych. Wraz z powietrzem wdychamy je wszyscy. Najczęściej bez żadnych konsekwencji. Czasem jednak dzieje się inaczej. Za sprawą układu immunologicznego, którego zadaniem jest ochrona organizmu przed chorobotwórczymi drobnoustrojami. Wytwarza w tym celu przeciwciała, m.in. immunoglobuliny (Ig). Są one obecne także we łzach, w wydzielinie gruczołów śluzowych nosa, oczu, gdzie wychwytują bakterie, wirusy i inne szkodliwe dla nas substancje. W efekcie w organizmie wzrasta produkcja histaminy. To właśnie m.in. ta substancja odpowiada za powstanie związanego z alergią stanu zapalnego, który objawia się kichaniem, katarem, łzawieniem. Choć panuje opinia, że alergiczne nieżyty dróg oddechowych występują głównie wczesną wiosną, to jednak aż 75 proc. alergików w czerwcu i lipcu cierpi na pyłkowicę, czyli tzw. katar sienny. Jest to bowiem okres silnego pylenia traw i zbóż.

U niektórych osób układ immunologiczny traktuje niegroźne dla większości ludzi pyłki tak samo jak chorobotwórcze drobnoustroje – w momencie kiedy
wykryje pyłki na błonach śluzowych nosa czy oczu, zaczyna wytwarzać immunoglobuliny IgE, których zadaniem jest zwalczanie obcych ciał zagrażających zdrowiu. 

Większość naukowców uważa, że te nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu immunologicznego, a więc także katar sienny, uwarunkowane są genetycznie, czyli że dziedziczymy je po rodzicach, czasem po dziadkach. Ostatnio jednak zaobserwowano nowe zjawisko. Kiedyś katar sienny nękał głównie dzieci i młodych ludzi. Choroba rozwijała się zwykle między 5. a 25. rokiem życia. W ostatnich latach zaś zgłasza się do lekarzy coraz więcej osób w średnim wieku, które nigdy wcześniej nie cierpiały na alergiczne nieżyty dróg oddechowych. Lekarze przypuszczają, że przyczyną tego jest coraz większe zanieczyszczenie powietrza – duża zawartość w nim m.in. dwutlenku węgla, dymu papierosowego. Uszkadzają one błonę śluzową dróg oddechowych, co ułatwia przenikanie alergenów w głąb układu oddechowego.

Jak rozpoznać alergię

Rozwijającej się w błonie śluzowej dróg oddechowych i oczu alergii towarzyszą różne uciążliwe dolegliwości, które stopniowo narastają.
Na początku przeważnie pojawia się uczucie pieczenia, kłucia w wewnętrznych kącikach oczu, swędzenie podniebienia, nosa i gardła. Niedługo potem zaczynają się napady gwałtownego kichania. Mogą one trwać kilka minut bez przerwy lub występować w seriach po kilka kichnięć. Najdłuższe serie kichnięć zdarzają się rano, wtedy bowiem jest największe stężenie pyłków w powietrzu. Po jakimś czasie zaczyna się wodnisty wyciek z nosa, a potem dochodzi do zatkania przewodów nosowych. Zmusza to do oddychania przez usta, co dodatkowo podrażnia błonę śluzową podniebienia, gardła i krtani, powodując męczący suchy kaszel. 

U większości chorych dolegliwości pojawiają się zawsze o tej samej porze roku, zależnie od tego, na które pyłki są uczuleni, i trwają przeważnie 5-8 tygodni.

Zwykle towarzyszy im złe samopoczucie, osłabienie, utrata apetytu, rozdrażnienie, nieraz także bezsenność.

Przy okazji wiosennego nieżytu dróg oddechowych powstaje często pytanie, jak odróżnić zwykłe przeziębienie, które może się przytrafić także w cieplejszych miesiącach, od alergii. Kichanie, obfita wydzielina z nosa, trudności w oddychaniu, kaszel występują zarówno przy wirusowym, jak i alergicznym nieżycie dróg oddechowych. Są jednak pewne cechy, które je różnią. 

1. Zwykły katar rozwija się stopniowo i trwa krócej, często towarzyszy mu podwyższona temperatura. Katar sienny pojawia się nagle, jest bardziej uporczywy i przebiega bez gorączki.

2. Katar sienny powtarza się zawsze o tej samej porze roku, kiedy w powietrzu unoszą się wywołujące go pyłki. W przypadku zwykłego kataru nie ma takiej prawidłowości.

3. Przy katarze siennym wyciek z nosa zwykle jest wodnisty i klarowny. Przy katarze z przeziębienia – gęściejszy i nieprzejrzysty.

4. Przy pyłkowicy oczy zawsze są zaczerwienione i łzawią. Przy zwykłym katarze zdarza się to raczej rzadko.

5. Objawy kataru siennego ustępują podczas deszczu, bowiem oczyszcza on powietrze z pyłków.

Opieka medyczna i farmaceutyczna

Katar sienny jest chorobą i wymaga leczenia. Nieleczony nie tylko może się nasilać (chory będzie alergicznie reagować na coraz więcej pyłków), ale nawet przejść w astmę. Najlepiej zgłosić się od razu do alergologa. Właśnie on najszybciej, już na podstawie rozmowy z chorym, może stwierdzić, czy opisywane objawy rzeczywiście są związane z pyleniem roślin. Leczenie sezonowego alergicznego nieżytu nosa zależy oczywiście od nasilenia dolegliwości. Czasem, przy niezbyt silnych objawach, wystarczają środki przeciwalergiczne (krople do nosa, syropy, tabletki) dostępne bez recepty.

Niektórym alergikom mogą pomóc tylko leki silniejsze, które musi dobrać lekarz i wypisać na nie receptę. Są to m.in.:

• leki przeciwhistaminowe (tabletki) – skutecznie zwalczają kichanie, swędzenie w nosie i w gardle, łzawienie oczu;

• sterydy donosowe (aerozol) – likwidują większość objawów alergii na pyłki, zwłaszcza katar, często stosuje się je w połączeniu z preparatami antyhistaminowymi, co zwiększa ich skuteczność;

• leki zawierające substancję o nazwie kromoglikan dwusodowy (aerozol do nosa, krople do oczu), które łagodzą łzawienie, katar i kichanie.

Znając terminy kwitnienia (a więc i pylenia) roślin, na które jest się uczulonym, można w tym czasie zaplanować urlop i wyjechać nad morze lub w góry. W tamtejszym powietrzu pyłków jest 
o wiele mniej.

Warto pomyśleć o odczulaniu

Odczulanie ma nauczyć organizm tolerowania alergizujących substancji. Przed rozpoczęciem takiej kuracji najpierw trzeba dokładnie ustalić, jakie pyłki których roślin wywołują reakcję alergiczną. Umożliwiają to dwa rodzaje testów. 

1. Testy skórne, które polegają najczęściej na wstrzykiwaniu roztworu alergenów pod naskórek na plecach lub przedramieniu. Jeśli w nakłutym miejscu wystąpi obrzęk lub zaczerwienienie, oznacza to uczulenie; 

2. Testy serologiczne są o wiele mniej uciążliwe dla pacjenta, bardziej wiarygodne i – co ważne – całkowicie bezpieczne.

Podczas testu serologicznego pacjent nie jest narażony na kontakt z alergenem. Badanie polega na pobraniu próbki krwi i określeniu stężenia w surowicy przeciwciał IgE. Jeśli uda się wykryć, które pyłki wywołują katar sienny, można zastosować  szczepionki odczulające. Są to roztwory różnych alergenów, które podaje się kilkakrotnie w stopniowo zwiększanych dawkach. Taka kuracja odczulająca powinna zakończyć się przed okresem pylenia. Zarówno testy skórne, jak i odczulanie powinien przeprowadzać doświadczony lekarz alergolog. Taki specjalista najlepiej bowiem potrafi dobrać właściwe dawki alergenu i określić odpowiedni czas trwania terapii. Zbyt małe i za krótko podawane dawki szczepionki nie poskutkują, a za duże (dotyczy to również testów) mogą wywołać bardzo silną i niebezpieczną reakcję alergiczną – tzw. wstrząs anafilaktyczny. Dlatego odczulanie może się odbywać tylko pod kontrolą lekarza specjalisty. N