Bawić czy uczyć?

W trosce o przyszłość swojej pociechy rodzice bardzo często starają się zorganizować mu czas wolny. Nierzadko dzieje się to kosztem zabawy. Czy słusznie?

Gra na fortepianie, tenis, jazda konna czy nauka języków obcych, traktowane są jako inwestycja w przyszłą karierę dziecka. Duża konkurencja na rynku pracy sprawia, że przezorni rodzice zapisują na rozmaite zajęcia już kilkumiesięczne maluchy.

Tymczasem ograniczenie możliwości spontanicznej zabawy bardzo odbija się na rozwoju dziecka. Jak muzyk, który zanim zacznie pięknie grać (o ile nie urodził się geniuszem) rozpoczyna od nauki gam, tak dziecko nie rodzi się z umiejętnościami współżycia w społeczeństwie. Posiada ono jedynie predyspozycję do ich nabywania. Uczy się zaś poprzez obserwację i zabawę.

Czym jest zabawa?

Zabawą nazywamy każdą aktywność, którą dziecko wykonuje w sposób spontaniczny i, która sprawia mu przyjemność. Nie jest przy tym ważne osiągnięcie określonego rezultatu. To właśnie różnicuje zabawę od pracy, gdzie skupiamy się przede wszystkim na końcowym efekcie naszych działań. Bawimy się zaś dla samej zabawy.

Psychika dziecka jest niezwykle delikatną strukturą, która rozwija się dynamiczne, aczkolwiek stopniowo. Zabawa daje niemal nieograniczone możliwości wypróbowywania swoich sił w różnych dziedzinach, bez obaw o ocenę osiągniętych efektów.

Zabawa jest niezbędna do wytworzenia się odpowiednich umiejętności, rozwoju procesów myślowych, wreszcie socjalizacji malucha.

Etapy rozwoju zabawy

W trakcie rozwoju dziecko przechodzi przez różne etapy. Aktywność zabawowa, która pojawia się przed trzecim rokiem życia, z początku koncentruje się na przedmiotach. Maluch zafascynowany jest wówczas kolorami, dźwiękami czy fakturą rozmaitych zabawek. Dopiero około 4 r.ż. zaczyna przejawiać zainteresowanie innymi osobami. Zabawa staje się wówczas narzędziem do tworzenia relacji społecznych. Początkowo interakcje z rówieśnikami są sporadyczne i dość sztywne. Po pewnym czasie pojawia się jednak współpraca. Obecność innych dzieci staje się wówczas kilkulatkowi niezbędna, rozszerza bowiem wachlarz możliwości zabawy. Jeśli zatem nasza pociecha nie uczęszcza do przedszkola, powinniśmy zadbać, by oprócz babci czy niani, miała częsty kontakt z rówieśnikami.

Rozwój przez zabawę

Zabawa pozwala nie tylko na rozwój w płaszczyźnie społecznej (nauka współpracy, dzielenia się z innymi, przyswajanie norm) ale też fizycznej. Bawiąc się dzieci rozwijają sprawność manualną, aktywują mięśnie czy wreszcie rozładowują skumulowaną energię. Poza tym doskonalą sferę poznawczą: poprzez stymulowanie zmysłów kolorami, dźwiękami, czy różnoraką strukturą przedmiotów.

Zabawa pozwala dziecku na rozszerzenie zainteresowań, sprawdzenie się w różnych rolach, wreszcie - rozwój wyobraźni.

Dodatkowe zajęcia – przyjaciel czy wróg?

Należy pamiętać, że dodatkowe zajęcia muszą być dostosowane do możliwości i zainteresowań pociechy. Chorobliwie nieśmiały malec, zapisany na zajęcia aktorskie może jeszcze bardziej się wycofać.

Znajomość własnego dziecka pomoże nie tylko dopasować indywidualnie do jego potrzeb, ewentualne dodatkowe zajęcie, ale pozwoli również na nawiązanie silnej więzi emocjonalnej, która zagwarantuje mu poczucie bezpieczeństwa i świadomość wsparcia ze strony rodziców.

Rola rodzica/ opiekuna w zabawie

Pozwolenie dziecku na spontaniczną zabawę nie jest w żadnym razie stratą czasu. Podobnie jak pożywienie, sen, czy oddychanie są niezbędne do życia, tak zabawa jest nieodłącznym elementem prawidłowego rozwoju dziecka.

Powinniśmy czuć się odpowiedzialni za rozwój swojego dziecka i rozwijać w nim ciekawość świata. Wycieczka do lasu, zoo, na basen – może łączyć przyjemne z pożytecznym. Suszenie kwiatów zebranych na łące, a następnie tworzenie z nich zielnika, może zafascynować dziecko światem przyrody.

Rodzice czy dziadkowie nie powinni na siłę przyspieszać rozwoju dziecka, a podążać za nim. Warto znaleźć złoty środek pomiędzy nadskakiwaniem dziecku, a mądrą gotowością na odpowiadanie na jego potrzeby. Istotne jest zapewnienie maluchowi swobody w eksperymentowaniu i aktywności ruchowej.