Ospa wietrzna i półpasiec

Podstawowe informacje
Znajdź lekarza Choroby zakaźne i pasożytnicze
Encyklopedia leków Choroby zakaźne i pasożytnicze

Półpasiec i ospa wietrzna wywoływane są przez tego samego wirusa. Pierwotnie daje on u dziecka zakażenie uogólnione w postaci właśnie ospy. Po infekcji, wirus pozostaje w organizmie w tkance nerwowej pod postacią zakażenia utajonego i w czasie spadku odporności powoduje jego  uaktywnienie i wystąpienie półpaśca.

Epidemiologia:
Na ospę wietrzną najczęściej chorują dzieci w wieku 2-6 lat, a 90% osób przechodzi tą chorobę przed 14 rokiem życia. Jednakże ospa wietrzna może wystąpić w każdym wieku, zarazić się mogą dorośli i noworodki.

W Polsce choruje rocznie około 150-200 tysięcy osób. Po przebyciu choroby, pojawiają się przeciwciała, zapewniające trwałą odporność. U około 20% dorosłej populacji (często w zaawansowanym wieku), wirus po latach utajenia, wywołuje ponowne objawy choroby, ale umiejscowione - manifestuje się jako półpasiec.

Przyczyny:
Ospa wietrzna i półpasiec to choroby wywoływane przez ten sam wirus varicella-zoster. Uważa się, że pierwotnie wirus ten powoduje u dziecka zakażenie uogólnione w postaci właśnie ospy. Po infekcji, wirus pozostaje w organizmie w tkance nerwowej pod postacią zakażenia utajonego i w czasie spadku odporności, na przykład wskutek oziębienia, albo przebyciu jakiejś ciężkiej choroby, powoduje jego uaktywnienie i wystąpienie półpaśca.

Ospa wietrzna jest chorobą bardzo zaraźliwą. Do zakażenia dochodzi droga kropelkową, zwłaszcza szybko szerzy się w skupiskach typu żłobki czy przedszkola i szkoły.

Objawy:
Ospa wietrzna rozpoczyna się okresem zwiastunowym, w którym pojawiają się gorączka, złe samopoczucie, bóle głowy i mięśni, oraz biegunka. Następnie pojawiają się plamki, grudki i pęcherzyki wypełnione płynem surowiczym, będące kolejnymi postaciami wysypki. Zmiany skórne pojawiają się rzutami, a więc jednocześnie występują różne stadia zmian ospowych.

Wysypka może obejmować całe ciało, łącznie z błonami śluzowymi jamy ustnej i owłosioną skórą głowy. Przebieg najczęściej jest łagodny, ale u osób z obniżoną odpornością i u niemowląt nie należy bagatelizować tej choroby, gdyż przebieg może być ciężki, a nawet śmiertelny.

Półpasiec charakteryzuje się bolesną wysypką, poprzedzoną uczuciem pieczenia, mrowienia i przeczulicą skóry. Wysypka ta obejmuje obszar skóry unerwiony przez jeden lub więcej dermatomów (obszar skóry unerwiony przez jeden nerw czuciowy). Zazwyczaj występują po jednej stronie ciała i nie przekraczają linii środkowej twarzy lub tułowia. Zmianom skórnym towarzyszy gorączka, złe samopoczucie, bóle głowy.

U części pacjentów (szczególnie w starszym wieku) pomimo wygojenia się zmian skórnych, ból utrzymuje się nadal przechodząc w tzw. neuralgię półpaścową. Neuralgia ta może trwać miesiące, a nawet lata.

Rozpoznanie:
W przypadku obu chorób rozpoznanie ustala się na podstawie obrazu klinicznego choroby i ewentualnych badań laboratoryjnych i serologicznych.

Leczenie:
W przypadkach o łagodnym przebiegu stosuje się leczenie objawowe. U osób z obniżoną odpornością lub o ciężkim przebiegu stosuje się leki przeciwwirusowe.
Leczenie ospy wietrznej polega na odpowiedniej pielęgnacji skóry, przysuszaniu wszystkich wykwitów specjalnymi preparatami, podawaniu środków przeciwgorączkowych i ewentualnie zmniejszających świąd.

Należy pilnować dziecko, aby nie rozdrapywało zmian, gdyż może dojść do wtórnych nadkażeń i w rezultacie powstania głębokich blizn. Dieta powinna być lekkostrawna ze względu na zmiany na śluzówkach Ciężkie postacie wymagają stosowania ogólnie leków przeciwwirusowych.

W przypadku półpaśca od początku choroby ważne jest skuteczne leczenie przeciwbólowe. W terapii stosuje się również witaminy z grupy B oraz miejscowe środki odkażające.