Błonica

Podstawowe informacje
Znajdź lekarza Choroby zakaźne i pasożytnicze
Encyklopedia leków Choroby zakaźne i pasożytnicze

Błonica to choroba zakaźna wieku dziecięcego wywołana przez maczugowca błonicy związana z powstawaniem na śluzówkach dróg oddechowych zmian martwiczych.

Epidemiologia:
Zakażeniu najczęściej ulegają niemowlęta, którym nie podano jeszcze szczepionki, dzieci, u których cykl szczepienia był niekompletny, osoby, u których wygasła odporność poszczepienna: dzieci w wieku szkolnym, młodzież, dorośli.

Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową lub w następstwie bezpośredniej styczności z chorym, ozdrowieńcem (osobą, która nie ma już objawów choroby, ale może być ciągle nosicielem zarazków) lub zdrowym nosicielem. Rzadziej przez przedmioty lub produkty spożywcze (mleko) zakażone wydzieliną zawierającą maczugowce błonicy. Błonicą można zakazić się przebywając na terenach, gdzie ta choroba panuje endemicznie lub kontaktując się z osobami, które powróciły z takich terenów.

Przyczyny:
Choroba wywoływana jest przez bakterie (maczugowiec błonicy), które wydzielają toksynę błoniczą, odpowiedzialną za występowanie wielu niepokojących objawów. Działanie tego zarazka jest zarówno miejscowe, jak i odległe. Bakteria i jej toksyna powodują występowanie objawów dwojakiego rodzaju:
1. bakterie rozmnażając się na błonie śluzowej i skórze mogą powodować tworzenie się zmian miejscowych, tzw. błon rzekomych — typowych dla błonicy, 2.toksyna wydzielana przez bakterie powoduje odległe zmiany w wielu narządach.

Objawy:
Objawy można podzielić na miejscowe (zależne od miejsca zakażenie) i ogólne, (zależne od uwalniania toksyn do krwi). Miejscowe zmiany najczęściej obejmują naloty, głównie migdałków podniebiennych, nosogardła, krtani, tchawicy, oskrzeli, uszu, skóry. Naloty te są błoniaste, brudnoszare, włóknikowe, mocno przylegają do podłoża. Próba ich usunięcia powoduje krwawienie. Pojawia się przy tym ból gardła.

Pobliskie węzły chłonne robią się większe i coraz bardziej bolesne przy dotykaniu. Przez to szyja robi się większa. Objawy ogólne spowodowane toksynami to uczucie zmęczenia, gorączka, zapalenie mięśnia sercowego, zaburzenia przewodnictwa, porażenie nerwów obwodowych.

Rozpoznanie:
Ustalane jest na podstawie obrazu klinicznego chorego oraz badania bakteriologicznego (wykrycie obecności bakterii).

Leczenie:
Pacjent z objawami błonicy (osłabienie, ból gardła, narastająca gorączka) musi być natychmiast hospitalizowany. W szpitalu, jako leczenie, otrzymuje antybiotyk i antytoksynę błoniczą (po próbie uczuleniowej). W czasie trwania choroby pacjent musi bezwzględnie być izolowany od otoczenia.

Zapobieganie rozprzestrzenianiu się choroby polega na izolacji chorych i nosicieli. Poza tym przeprowadzane są w Polsce obowiązkowe szczepienia przeciw błonicy w 1 (trzykrotnie), 2, 6, 14 i 19 roku życia.