Zespoły mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej (MEN)

Zespoły te są dziedzicznymi chorobami rodzinnymi, charakteryzującymi się przerostem, gruczolakami lub nowotworami złośliwymi umiejscowionymi w różnych gruczołach wydzielania wewnętrznego.

Epidemiologia:
Zespół MEN2a jest najczęstszą postacią zespołów mnogiej gruczolakowatości, stanowiąc około 70 % wszystkich przypadków. Zespół MEN2b, z kolei występuje najrzadziej. Stanowi około 10 % chorych z mnogą gruczolakowatością.

Przyczyny:
Choroba ta jest dziedziczona autosomalnie dominująco i występuje rodzinnie. Wyróżnia się 4 typy choroby: MEN 1, MEN2a, MEN2b oraz FMTC. FMTC jest rodzinną postacią raka rdzeniastego tarczycy, któremu nie towarzyszą zmiany w innych gruczołach wydzielania zewnętrznego.

Postaci te różnią się przebiegiem klinicznym i przyczynowym zaburzeniem genetycznym. W zespole MEN1 mutacji ulega gen MEN1, w obu typach zespołu M2 i w zespole FMTC mutację dotyczą protoonkogenu RET.

Zespół MEN1 charakteryzuje się występowaniem guzów przytarczyc, trzustki, przysadki, kory nadnerczy oraz zmiany skórne.

Zespół MEN2a cechują rak rdzeniasty tarczycy, gruczolak przytarczyc, guz chromochłonny.

Zespół MEN2b u wszystkich chorych występują nerwiaki błon śluzowych, u dużej części spotyka się także raka rdzeniastego tarczycy, guz chromochłonny.

Objawy:
Objawy zespołów wynikają z obecności poszczególnych guzów.

W typie MEN1 pierwsze objawy pojawiają się około 5 roku życia. Najczęściej są to objawy nadczynności przytarczyc. Występujące wyspiaku trzustki wywołują charakterystyczne dla siebie dolegliwości: gastrinoma - objawy wrzodów trawiennych i insulinoma objawami niskiego poziomu glikemii (osłabienie, poty, drżenia, drgawki, senność). Najczęstszym guzem przysadki jest guz wydzielający prolaktynę – prolactinoma wywołujący opóźnione dojrzewanie płciowe. Jednak w części przypadków guzem przysadki może być gruczolak wydzielający hormon wzrostu.

Typ MEN2a charakteryzuje się łagodnie przebiegającą postacią nadczynności przytarczyc. W MEN-2B stwierdza się również zwiększoną skłonność do powstawania nerwiaków śluzakowych warg i języka, nerwiaków zwojowych przewodu pokarmowego oraz marfoidalnej budowy ciała(wysoki wzrost, szczupła, pociągła twarz, długie kończyny górne). Chorzy charakteryzują się nieprawidłową budową kręgosłupa, obecnością stopy wydrążonej i stopy końsko-szpotawej.

Rozpoznanie:
Wczesnym sposobem wykrycia zespołu MEN 1 są badania diagnostyczne - oznaczenie stężenia we krwi parathormonu (PTH), wapnia, fosforanów, badanie wydalania wapnia w moczu oraz badania wizualizacyjne: USG, KT, NMR, scyntygrafia MIBI przytarczyc.

W rodzinach chorych z MEN 2A konieczne jest badanie genetyczne u krewnych I i II stopnia. Badania członków rodzin powinny obejmować przeprowadzenie wywiadu w kierunku objawów guza chromochłonnego (napadowe bóle głowy, pocenie się, kołatania serca, bóle brzucha), nadczynności przytarczyc (kolka nerkowa, wzmożone pragnienie, wzmożone oddawanie moczu, bóle brzucha), kontrolę ciśnienia krwi, badanie palpacyjne tarczycy, USG tarczycy, oznaczenie stężenia kalcytoniny w warunkach podstawowych i po stymulacji, PTH, wapnia i fosforanów we krwi oraz badanie ogólne moczu, wydalanie wapnia i fosforanów w moczu, wydalanie katecholamin w moczu, a także badania wizualizacyjne.

Chociaż zarówno nerwiaki, jaki i zmiany twarzy oraz zaburzenia przewodu pokarmowego występują już we wczesnym okresie życia, rozpoznanie zespołu MEN 2B następuje zwykle znacznie później, dopiero po stwierdzeniu raka rdzeniastego lub guza chromochłonnego.

Leczenie:
Leczenie obejmuje zarówno zabiegi chirurgiczne jak i działanie objawowe. Uważa się, że u członka rodziny osoby chorej, u którego stwierdzono typową mutację protoonkogenu RET, należy przeprowadzić profilaktyczną operację usunięcia tarczycy, nawet w wieku 2-4 lat.