Upośledzenie umysłowe

Upośledzenie umysłowe nie jest chorobą lecz objawem towarzyszącym wielu chorobom. Jest to stan niższego niż przeciętny poziomu intelektualnego, któremu towarzyszą różnego stopnia zaburzenia przystosowania społecznego.

Epidemiologia:
Upośledzenie umysłowe dotyczy około 1-2% populacji ogólnej, częściej dotyka mężczyzn.

  • UU lekkie - IQ 50 - 69 (85%)
  • UU umiarkowane - IQ 35 - 49 (10%)
  • UU znaczne - IQ 20 – 34 (3-4%)
  • UU głębokie - IQ < 20 (1-2%)

    Przyczyny:
    Genetyczne
  • translokacje chromosomów (Zespół Downa), nieprawidłowości liczby chromosomów (Zespół Turnera, Klinefeltera), aberracje chromosomalne (Zespół kruchego X, 5Q delecja)
  • genetycznie uwarunkowane zaburzenia metaboliczne: Fenyloketonuria, Galaktozemia, choroby spichrzeniowe (choroba Taya-Sachsa)
  • genetycznie uwarunkowane schorzenia.
    Biologiczne
  • zaburzenia rozwoju OUN
  • niedożywienie matki w okresie ciąży, niedotlenienie płodu, niewydolność łożyska, cukrzyca, nadużywania alkoholu (płodowy zespół alkoholowy) i innych używek,
  • przedwczesny lub traumatyczny poród,
  • infekcje (w okresie płodowym lub wczesnodziecięcym): opryszka, HIV, zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych, malaria, różyczka, toxoplasmoza.
  • urazy głowy,
  • zatrucia (np. ołowiem)
    Społeczne
  • brak podstawowej opieki,
  • zaniedbanie stymulacji rozwoju społecznego, rozwoju mowy,
  • zaburzenia psychiczne (np. autyzm dziecięcy).

    Objawy:
    Objawy mogą być różne w zależności od skali upośledzenia.

    W przypadku upośledzenia lekkiego wiek umysłowy dziecka zatrzymuje się na poziomie 9-12 lat. Umiejętności szkolne opanowuje do poziomu 6 klasy. W okresie przedszkolnym dzieci te nabywają zdolność adekwatnego porozumiewania się (mowa) i podstawowe umiejętności społeczne. Osoby dorosłe są zazwyczaj zdolne samodzielnie funkcjonować i podejmować pracę, mogą wymagać wsparcia i nadzoru.

    Upośledzenie umiarkowane - w tym przypadku umiejętności szkolne sięgają do poziomu II klasy. Wiek umysłowy 6-9 lat. Większość dzieci nabywa zdolności porozumiewania się w okresie przedszkolnym (z opóźnieniem). Większość osiąga pewien stopień niezależności w zakresie samoobsługi (może wymagać nadzoru). Osoby dorosłe zdolne do podejmowania niewykwalifikowanej pracy w warunkach pomocy i nadzoru. Dobre funkcjonowanie w chroniącym środowisku.

    Upośledzenie znaczne, w tej sytuacji często występuje towarzysząca niesprawność fizyczna. Dzieci nie nabywają umiejętności adekwatnego porozumiewania się (lub w niewielkim stopniu) w okresie przedszkolnym. Mogą nauczyć się mówić i osiągnąć zdolność samoobsługi w elementarnym zakresie w okresie wieku szkolnego. Mogą nauczyć się najprostszych czynności matematycznych (liczenie) i wzrokowego rozpoznawania niektórych słów. Osoby dorosłe mogą wykonywać proste zadania w warunkach ścisłego nadzoru.

    Upośledzenie głębokie - wiek umysłowy dzieci z tym rodzajem upośledzenia nie przekracza 3 lat. Upośledzeniu zazwyczaj towarzyszące inwalidztwo fizykalne. Poważne ograniczenia w zakresie komunikowania się, poruszania, samoobsługi, kontroli zwieraczy. Osoby niezdolne do samodzielnego funkcjonowania.

    Rozpoznanie:
    Dziecko, u którego podejrzewa się upośledzenia umysłowe powinno być poddane ogólnym badaniom lekarskim i specjalistycznym, badaniom psychologicznym, dotyczącym rozwoju intelektualnego, motoryki, funkcjonowania analizatorów, dojrzałości społecznej i niektórych cech osobowości, badaniom pedagogicznymi, określającym poziom wiadomości i umiejętności oraz trudności w procesie uczenia się, badaniom socjalnym, ustalającym aktualną sytuację rodzinną, status rodziny oraz jej wpływ na rozwój dziecka.

    W ocenie funkcji intelektualnych u dzieci stosuje się różne testy. Przy badaniu pacjentów z różnych grup wiekowych wykorzystywane są odmienne metody badań. Powszechnie stosowanym, mającym liczne narodowe wersje testem do badania funkcjonowania intelektualnego, jest Skala Inteligencji Dawida Wechslera.

    Istnieje ich jednak znacznie więcej, np.: Psyche Cattell Infant Inteligence Scale, Skala Stanford – Bineta, Skala Grace Arthur, Skala Leitera.
    Aby przeprowadzone badania rzetelnie pokazywały poznawczy potencjał dziecka, konieczne jest dobranie właściwego testu, uwzględniającego wiek, ewentualne ograniczenia w zakresie sprawności ruchowej lub narządów zmysłów. Nie zawsze jednak jest to możliwe.

    Wszystkie skale mają standardową procedurę przeprowadzania badań, której przestrzeganie ma zapewnić obiektywizm i wyrównanie warunków dla poszczególnych osób badanych.

    Leczenie:
    W procesie leczenia bardzo ważne są:

  • wsparcie i pomoc w rozwoju i codziennym funkcjonowaniu,
  • adekwatne możliwości kształcenia (zindywidualizowane programy i metody nauczania, wspieranie rozwoju mowy),
  • modyfikacja niepożądanych zachowań,
  • leczenie farmakologiczne w uzasadnionych sytuacjach (leczenie zaburzeń współistniejących, poważne problemy behawioralne),
  • wsparcie społeczne dla rodziny chorego dziecka.