Witamina D

Pod pojęciem witamina D (cholekalcyferol, ergokalcyferol, kalcyferol, witamina przeciwkrzywicza)rozumiemy zespół związków chemicznych zwanych witaminami: D1, D2, D3. Witamina D1 znajduje się w tranie, D2 jest wytwarzana w roślinach wystawionych na działanie promieni ultrafioletowych, natomiast witamina D3 powstaje w skórze ludzi i zwierząt i jako jedną z niewielu witamin organizm może wyprodukować sam pod wpływem promieni słonecznych. Jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach. Tłuszcze są niezbędnym składnikiem ułatwiającym jej wchłanianie. Jest odporna na wysokie temperatury i działanie tlenu.

Rola w organizmie:
Reguluje przyswajanie i zużycie fosforu i wapnia, zapobiega ich nadmiernemu wydalaniu, zapewniając stałe stężenie tych pierwiastków we krwi. Bierze udział w formowaniu się kości i zębów, zapewniając ich prawidłową mineralizację, zapobiega powstawaniu krzywicy. Wspomaga prawidłowe działanie systemu immunologicznego, zwiększając odporność organizmu. Reguluje produkcję i wydzielanie insuliny, utrzymując prawidłowe stężenie glukozy we krwi. Poprzez swój wpływ na stężenie wapnia we krwi, który jest niezbędny w procesie przechodzenia impulsu nerwowego i skurczu mięśni, umożliwia prawidłowe działanie układów nerwowego i mięśniowego. Korzystnie wpływa na słuch, gdyż decyduje o dobrym stanie kostek ucha wewnętrznego. Pobudza przemianę materii przez tarczycę, zapobiega przerostowi gruczołów przytarczyc. Ponadto wpływa korzystnie na stan skóry, zapobiega i zmniejsza stany zapalne skóry, m.in. łuszczycę. Większe zapotrzebowanie na witaminę D mają kobiety w ciąży, kobiety karmiące oraz w okresie pokwitania, osoby po 55 roku życia, rzadko przebywające na słońcu, nadużywające alkoholu i narkotyków, po przebytych operacjach, poparzeniach lub zranieniach, po resekcji jelit oraz pacjenci chorujący na przewlekłe, wyniszczające organizm choroby.

Niedobór (awitaminoza):
Stanowi poważny problem na północy, gdzie dociera niewiele światła słonecznego oraz brakuje pożywienia bogatego w witaminę D. Krzywica występuje także dosyć często u ciemnoskórych, niedożywionych dzieci, zamieszkujących obszary Afryki, których dodatkowo ciemna skóra ogranicza produkcję tej witaminy przez organizm. Na niedobór witaminy D narażone są osoby, których organizm nie wchłania tłuszczów, pacjenci po dializoterapii, z niedoczynnością przytarczyc, dzieci poddawane długotrwałej terapii przeciwpadaczkowej oraz wegetarianie.
Awitaminoza prowadzi do:
- zniekształcenia kości u osób dorosłych (osteomalacja),
- osteoporozy (spadek masy i gęstości kości), która prowadzi do nadmiernej łamliwości kości,
- krzywicy i rozmiękczenia kości u dzieci, klatka piersiowa zaczyna przypominać pierś gołębia, powiększają się nadgarstki i kostki, głowa staje się zniekształcona,
- utraty słuchu u osób w podeszłym wieku,
- pocenia się i częstego przekręcania główki z jednej strony na drugą przez niemowlęta,
- opóźnionego wyrastania zębów u dzieci (także przy łagodnym niedoborze),
- osłabienia siły mięśniowej.
Mimo uzupełnienia niedoboru witaminy D, niektóre uszkodzenia tkanki kostnej są nieodwracalne.

Przedawkowanie (hiperwitaminoza):
Nadmiar witaminy D gromadzi się w wątrobie, mózgu, skórze, kościach i innych tkankach. Tylko w niewielkiej ilości wydalana jest z organizmu. Prowadzi do nadmiernego uwalniania wapnia z kości, który odkłada się w tkankach miękkich (np. nerkach, wątrobie), skórze, naczyniach krwionośnych, sercu, płucach, prowadząc do ich zwapnienia. Objawami przedawkowania są:
- biegunka lub zaparcia,
- zapalenie skóry,
- nudności,
- bóle głowy i brzucha,
- utrata apetytu,
- wzmożone pragnienie,
- metaliczny smak w ustach,
- opóźnienie w rozwoju fizycznym i umysłowym,
- niewydolność nerek,
- potrzeba częstego oddawania moczu, który może stać się mętny,
- zmiany w sercu i naczyniach krwionośnych, zwiększa się ryzyko wystąpienia miażdżycy, zawału serca i kamieni w nerkach,
- nieregularna czynność serca,
- może wywołać wystąpienie wad rozwojowych u płodu, dlatego też kobiety w ciąży powinny skontaktować się z lekarzem w celu ustalenia prawidłowej dawki.
Nadmierne opalanie nie wywołuje przedawkowania witaminy D.

Źródła w pożywieniu:
Witamina D jest produkowana przez nasz organizm podczas opalania się. Osoba młoda o jasnej skórze opalająca się w miesiącach letnich 10 min dziennie, produkuje taką ilość witaminy, która wystarcza na cały rok. Należy jednak pamiętać, że u osób starszych i osób o ciemnej karnacji witaminy tej powstaje mniej.
Witamina D dostarczana jest również z pożywieniem, tj.:
- mleko (wzbogacone o witaminę D2),
- tran,
- jajo kurze (białko),
- ser,
- masło,
- śmietana,
- wątroba wołowa,
- świeża makrela, łosoś, sardynki, śledź,
- krewetki,
- drożdże piwne.