Bezsenność - problem XXI wieku

Sen nieodłącznie towarzyszy naszemu życiu i jest jego naturalną częścią. Dzięki niemu mózg regeneruje się i może prawidłowo funkcjonować w ciągu dnia. Dlatego tak ważne jest, aby trwał on odpowiednio długo.

Średni czas snu dla człowieka wynosi około 8 godzin, ale są osoby, którym wystarcza 4-5 godzin snu na dobę. Są również tacy, którzy muszą spać dłużej 9-10 godzin. Sprawność i  wydajność człowieka w ciągu dnia (w pracy i poza nią) najlepiej odzwierciedla, czy ilość snu jest wystarczająca dla organizmu.
Sen występuje naprzemiennie z  czuwaniem w rytmie dobowym jako tzw. cykl snu i czuwania. W  czasie snu obniża się wrażliwość na bodźce zewnętrzne, ulega zwolnieniu czynność serca oraz oddychania oraz dochodzi do czasowego zaniku świadomości. Czasem jednak zdarzają się zaburzenia tego cyklu i pojawia się wtedy bezsenność, czyli częściowy lub całkowity brak snu.

Bezsenność może polegać na:

  • utrudnionym zasypianiu,
  • budzeniu się po krótkim śnie z  niemożnością dalszego zaśnięcia lub
  • na częstym budzeniu się w nocy z towarzyszącym uczuciem niepokoju.

W takich sytuacjach człowiek wstaje rano niewyspany, a w ciągu dnia jest mu trudniej funkcjonować „na pełnych obrotach” i  w  pracy, i w domu.

RODZAJE BEZSENNOŚCI

Wyróżniamy bezsenność okresową i przewlekłą. Bezsenność okresowa może pojawić się u każdego w następstwie silnych emocji, stresów, hałasu, po dużej ilości kawy lub po innych używkach itp. Trwa od kilku dni do 3-4 tygodni i nie jest kwalifikowana jako stan chorobowy. Problemem jest bezsenność przewlekła, która ciągnie się tygodniami, miesiącami czy nawet latami. Jest ona dla naszego zdrowia bardzo niekorzystna, ponieważ przewlekły niedobór snu wywołuje uczucie zmęczenia, drażliwość, senność w ciągu dnia, upośledzenie uwagi, pamięci i myślenia, a także prowadzi do obniżenia odporności ogólnej organizmu i zwiększonej podatności na infekcje. Zdarza się niekiedy, że bezsenność okresowa przedłuża się i przechodzi w bezsenność przewlekłą.
Badania przeprowadzone w 2000r. na grupie 1000 dorosłych Polaków wykazały, że aż co trzecia osoba badana ma kłopoty ze snem. W  większości są to kobiety. Bezsenność wyraźnie nasila się wraz z  wiekiem i w Polsce jest to szczególnie zauważalne.
Jedynie co trzeci pacjent z bezsennością szuka pomocy u lekarza. Kolejna jedna trzecia pacjentów z  bezsennością nie robi absolutnie nic, aby ulżyć swojemu cierpieniu, a pozostali stosują sposoby poza medyczne np. alkohol. Jak już wspomniano, następstwem bezsenności jest gorsze funkcjonowanie w ciągu dnia, trudności w wypełnianiu dotychczasowych obowiązków, znaczne zwiększenie ryzyka wystąpienia wypadków (drogowych, w pracy oraz w domu) oraz większa absencja chorobowa.

PRZYCZYNY BEZSENNOŚCI

Przyczyny bezsenności są różne np.:

  • ból,
  • przewlekłe choroby,
  • kłopoty osobiste lub w pracy,
  • zmiany godzin pracy,
  • zmiana stref czasowych,
  • nerwica, zaburzenia depresyjne lub lękowe,
  • niektóre leki np. moczopędne, pobudzające, rozszerzające oskrzela czy nagłe odstawienie leków nasennych i uspokajających
  • używki np. kofeina, alkohol, nikotyna, amfetamina i inne środki odurzające.

U około 10% osób z bezsennością nie udaje się ustalić jej przyczyny – jest tzw. bezsenność samoistna.

LECZENIE BEZSENNOŚCI

Ponieważ w 90% przypadków za bezsennością stoi konkretna przyczyna, leczenie powinno ogniskować się na terapii choroby lub stanu wywołującego kłopoty ze spaniem (chorób przewlekłych, trybu życia, zajęć). Niewłaściwe jest wówczas koncentrowanie się tylko na łagodzeniu objawowym, czyli zalecaniu leków nasennych.

Higiena snu

Dla przywrócenia naturalnego rytmu snu konieczna jest tzw. higiena snu obejmująca:

  • przyzwyczajenie się, że łóżko służy tylko do spania, a nie do czytania, oglądania telewizji, jedzenia itp.
  • stałe, regularne godziny snu,
  • wieczorną, ciepłą (ale nie gorącą), relaksującą kąpiel
  • regularną aktywność fizyczną, która korzystnie wpływa na sen pod warunkiem, że ćwiczymy w  ciągu dnia ( rano lub popołudniu), ale nie wieczorem. Bo duży wysiłek wieczorem może wręcz utrudniać zaśnięcie.
  • unikanie drzemek w ciągu dnia,
  • unikanie zasypiania na siłę, gdy senność się nie pojawia. W takiej sytuacji najlepszym rozwiązaniem jest wstanie z łóżka i zajęcie się np. czytaniem. Powtórnie położyć się można, gdy pojawi się uczucie senności,
  • unikanie używek przed snem (nikotyna, kofeina, alkohol). Kofeina utrudnia zaśnięcie wskutek swojego pobudzającego działania, a alkohol poprzez działanie na mózg znacznie pogarsza jakość snu,
  • zwrócenie uwagi na ostatni posiłek przed snem – należy go spożyć co najmniej 3 godziny wcześniej. Kolacja nie powinna być obfita i ciężkostrawna, bo utrudnia wówczas zaśnięcie. Optymalny jest posiłek lekki: kanapka, sałatka, mleko lub owoce. Przed samym snem lepiej już nic nie pić, bo przepełniony pęcherz moczowy w  nocy na pewno spowoduje obudzenie.
  • dbałość o dobre warunki do zasypiania tj. ciszę, ciemność oraz temperaturę w pokoju, która powinna oscylować w granicy 18-22 oC.
  • wstawanie z łóżka natychmiast po przebudzeniu rano, bez wylegiwania się do południa.

Farmakoterapia

Jeśli wdrożenie właściwej higieny snu i leczenie współistniejących zaburzeń nie przynosi upragnionego, krzepiącego snu, należy rozważyć terapię lekami nasennymi, które mają na celu przywrócenie właściwego cyklu snu i czuwania.
W aptekach dostępnych jest bez recepty wiele preparatów ziołowych, których składniki wykazują działanie uspokajające, odprężające i nasenne. Są one pomocne przy bezsenności trwającej krótko (okresowej). Najczęściej stosowane są: szyszki chmielu, ziele dziurawca, liście melisy, ziele męczennicy lekarskiej, koszyczki rumianku, kłącza kozłka lekarskiego. Można kupować je jako pojedyncze zioła i stosować w postaci naparów do picia przed snem lub jako element aromaterapii dodane do wieczornej kąpieli. A można też pokusić się o zakup jednego z wielu złożonych, ziołowych preparatów nasennych (dostępnych bez recepty) zawierających ekstrakty z kilku wspomnianych ziół, który zażywa się wieczorem. Ci, którzy wierzą w homeopatię, znajdą w aptekach preparaty homeopatyczne tak dobrane, aby łagodziły zaburzenia snu. Przy lekach homeopatycznych ważne jest ich regularne zażywanie w ciągu dnia, zgodne z zaleceniami producenta, co warunkuje skuteczność działania preparatu.
O zastosowaniu innych, silnych leków nasennych decyduje zawsze lekarz, który powinien mieć zawsze na uwadze, aby lek był jak najmniej dyskomfortowy dla pacjenta. Nadal jednak są w użyciu leki nasenne starszej generacji (benzodwuazepiny, leki antyhistaminowe, barbiturany), których przyjmowanie przewlekłe wiąże się z ryzykiem uzależnienia fizycznego i psychicznego. O uzależnieniu od leku nasennego świadczyć mogą objawy:

  • niemożność zaśnięcia bez tabletki leku,
  • dawka leku dotychczas stosowana staje się niewystarczająca i  pacjent ją zwiększa,
  • próba odstawienia leku nasennego wywołuje niepokój, napięcie wewnętrzne, kołatanie serca, bezsenność, czasem nawet drgawki.

Leki nasenne, nawet w małych dawkach, mogą wywoływać objawy niepożądane np.:

  • nadmierną senność w ciągu dnia,
  • upośledzenie czynności intelektualnych,
  • zaburzenia koordynacji ruchowej.

Dlatego w czasie stosowania leków nasennych i do 24 godzin od przyjęcia ostatniej dawki nie wolno prowadzić samochodu ani obsługiwać maszyn w ruchu.
Nowoczesne leki nasenne są dobrze tolerowane, rzadziej uzależniają oraz nie dają następnego dnia upośledzenia sprawności umysłowej i pamięci. Kuracja takim nowoczesnym lekiem może „nauczyć” pacjenta ponownie spania.

TEST CZY CIERPISZ NA BEZSENNOŚĆ (Odpowiedz na poniższe pytania TAK lub NIE)

  1. Czy często masz problemy z zaśnięciem?
  2. Czy budzisz się zbyt wcześnie rano?
  3. Jeśli często wybudzasz się w nocy, czy masz kłopoty z ponownym zaśnięciem?
  4. Czy często czujesz się zmęczony, gdy budzisz się rano?
  5. Czy brak snu wpływa na twój nastrój w ciągu dnia (powoduje, że czujesz się przewrażliwiony, podrażniony, przygnębiony)?
  6. Czy brak snu wpływa na twoją pracę w ciągu dnia (upośledza twoją koncentrację, pamięć lub myślenie)?


Jeśli odpowiedziałeś TAK na 2 lub więcej pytań, a  szczególnie na pytanie nr 3 - przedyskutuj ten wynik z lekarzem.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus