Osteoporoza - podstępna choroba

Wydłużający się średni czas życia ludzi stawia przed medycyną nowe wyznania jakimi są przewlekłe choroby ujawniające się w wieku starszym i podeszłym. Jedną z nich jest osteoporoza.

Osteoporoza atakuje nasze kości prowadząc do stopniowego ubywania wapnia kostnego i zaburzenia mikroarchitektury kości, co w konsekwencji osłabia znacznie kościec i zwiększa ryzyko złamań. Ilość tkanki kostnej i jej gęstość zmieniają się w zależności od wieku i stanu zdrowia.
Od urodzenia aż do około 30-35 roku życia przeważają procesy budowy kości prowadzące do osiągnięcia w wieku 35 lat tzw. szczytowej masy kostnej, której miarą jest najwyższa gęstość mineralna kości. W ciągu kolejnych lat życia stopniowo ulega ona zmniejszaniu się w tempie ok. 1% rocznie. U mężczyzn spadek gęstości mineralnej kości utrzymuje się na stałym poziomie aż do siedemdziesiątki i nasila się dopiero później, natomiast u kobiet do jego przyspieszenia dochodzi w okresie pierwszych 10 lat po menopauzie.

Czynniki ryzyka osteoporozy 

Istnieje oczywiście wiele czynników zwiększających ryzyko osteoporozy takich, jak:

  1. Wspomniany już wyżej wiek powyżej 40 lat.
  2. Szczupła budowa ciała.
  3. U kobiet - menopauza (zwłaszcza wczesna tj. przed 45 rokiem życia).
  4. U mężczyzn – niedobór testosteronu, który działa ochronnie na kości.
  5. Przebyte w ostatnich latach złamania kości.
  6. Niedobór wapnia w diecie.
  7. Unikanie słońca, które pobudza wytwarzanie witaminy D3 w organizmie niezbędnej do dobrego wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego.
  8. Siedzący tryb życia, w którym brak jest ruchu i gimnastyki.
  9. Bardzo duży, regularny wysiłek fizyczny np. uprawianie sportu, ponieważ może zaburzać cykle miesiączkowe u kobiety.
  10. Stwierdzone zachorowania na osteoporozę wśród najbliższej rodziny.
  11. Palenie papierosów.
  12. Picie dużej ilości kawy, herbaty lub coca-coli (więcej niż dwie filiżanki dziennie).
  13. Nadużywanie alkoholu.
  14. Choroby takie, jak: nadczynność tarczycy, niedoczynność przytarczyc, nadczynność kory nadnerczy.
  15. Zażywanie długotrwałe (w przeszłości lub obecnie) doustnych leków kortykosteroidowych, leków przeciwpadaczkowych, hormonów tarczycy, leków zobojętniających na zgagę.

Uwaga! Jeśli stwierdzasz u siebie obecność co najmniej połowy z powyższych czynników ryzyka to uważaj. Jesteś zagrożona(y) osteoporozą.

Podstępna choroba

Osteoporoza rozwija się przez wiele lat bezobjawowo. Zwykle pierwsze dolegliwości pojawiają się wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana.
Objawy, które mogą sugerować osteoporozę to:

  • obniżenie wysokości ciała, któremu towarzyszy zmiana kształtu pleców na tzw. zgarbione z głową wysuniętą do przodu. Jest to spowodowane zapadaniem się odwapnionych trzonów kręgów
  •  złamanie kości,
  • bóle kręgosłupa lub stawów.

Złamania kości związane z osteoporozą częściej występują u kobiet i dotyczą głównie kości udowej, trzonów kręgów i kości promieniowej w okolicy nadgarstka. Najbardziej zagrożone są kobiety w okresie przekwitania tj. menopauzy, ponieważ na skutek długotrwałego niedoboru hormonów żeńskich dochodzi u nich do przyspieszonego odwapniania kości tak, że w grupie kobiet po 80 roku życia powikłanie to dotyczy około 60% z nich. Najgroźniejsze są złamania szyjki kości udowej, które prowadzą do inwalidztwa, unieruchomienia w łóżku i w konsekwencji nierzadko do zgonu na skutek powikłań związanych z długotrwałym leżeniem.

Rozpoznanie osteoporozy 

Współczesne metody diagnostyczne pozwalają bardzo precyzyjnie określić gęstość i strukturę kości. Do najczęściej stosowanych z nich należy densytometria DEXA (dwufotonowa absorpcjomeria rentgenowska), która ocenia gęstość mineralną kości tzw. BMD (Bone Mineral Density) w obrębie kręgosłupa i kości udowej. Gęstość mineralną kości wyraża się w odchyleniach standardowych tzw. SD (Standard Deviation) w odniesieniu do opracowanej wcześniej szczytowej masy kostnej populacji ludzi młodych i zdrowych. Wartości te określa się jako wskaźnik T, tzw. T-score.

Osteoporozę rozpoznajemy w przypadku wskaźnika T mniejszego niż 2,5 SD od wartości średniej dla młodych zdrowych osób. Rozpoznanie ciężkiej osteoporozy dotyczy osób z tą chorobą, u których stwierdza się ponadto złamania kości na tle osteoporozy.
Jeśli natomiast wartość T-score znajduje się między 1 a 2,5 SD poniżej średniej dla młodych zdrowych osób to rozpoznajemy osteopenię czyli tzw. małą masę kostną, która w przyszłości może przekształcić się w osteoporozę. Za normę traktujemy T-score obniżony o nie więcej niż 1 SD w stosunku do szczytowej masy kostnej u młodych, zdrowych ludzi.

Badanie densytometryczne wykorzystujemy nie tylko do rozpoznania osteoporozy, ale i do oceny efektów leczenia. Do innych metod diagnostycznych, które umożliwiają dokładną ocenę struktury kości zaliczamy np.: ilościową ultrasonografię, absorpcjometrię radiograficzną, ilościową tomografię komputerową.

Leczenie osteoporozy

Najważniejszym celem tak zapobiegania, jak i leczenia osteoporozy jest ograniczenie częstości złamań kości. Do działań profilaktycznych zalicza się więc:

  • zmianę nawyków żywieniowych z uwzględnieniem w codziennej diecie produktów bogatych w wapń i witaminę D3,
  • wprowadzenie regularnej aktywności fizycznej,
  • ograniczenie palenia tytoniu i spożywania alkoholu,
  • podawanie preparatów wapnia i witaminy D3,
  • ważne jest również zmniejszenie częstości upadków u osób w starszym wieku, np. przez usunięcie z otoczenia przedmiotów stwarzających ryzyko upadku (chodniki, dywaniki, stołki, progi itp.) oraz unikanie leków nasennych i uspokajających.

Leczenie osteoporozy jest wielokierunkowe i obejmuje:

  1. Hormonalną terapię zastępczą, dla której jednym ze wskazań do zastosowania jest zapobieganie i leczenie osteopenii oraz osteoporozy dzięki korzystnemu wpływowi podawanych estrogenów na gęstość kości oraz zmniejszenie liczby złamań szyjki kości udowej. Ponieważ jednak terapia ta ma wpływ na wystąpienie raka sutka, raka błony śluzowej trzonu macicy i żylną chorobę zakrzepowo-zatorową, włączenie jej do leczenia wymaga zawsze przez lekarza rozważenia korzyści i ryzyka z niej płynących u kobiet po menopauzie.
  2. Terapię bifosfonianami – lekami, które hamują proces zmniejszania się gęstości kości. Obecnie najczęściej stosuje się bifosfonian III generacji – alendronian sodowy, który jest zdecydowanie bezpieczniejszy od innych, wcześniej stosowanych bifosfonianów. Alendronian należy przyjmować rano na czczo popijając czystą wodą, po czym przez 30 minut nie wolno kłaść się, aby nie podrażnił przełyku. Według obserwacji już w czasie pierwszego roku terapii alendronianem zmniejsza się częstość złamań kości, a po upływie trzech lat stosowania ryzyko złamania szyjki kości udowej spada o 51%.
  3. Kalcytoninę - hormon hamujący działanie osteoklastów. W wyniku tego następuje przejściowe zwiększenie gęstości kości. Kalcytonina podawana w iniekcjach wywołuje różne objawy uboczne: nudności, zaczerwienie twarzy, dreszcze, objawy grypopodobne. Istnieje również postać donosowa tego leku. Korzystny wpływ kalcytoniny na kościec wymaga jeszcze obserwacji. Kalcytonina podawana w iniekcjach działa również przeciwbólowo, stosuje się ją w złamaniach trzonów kręgów lub przy zmianach nowotworowych kości.
  4. Suplementację wapniem - U kobiet po menopauzie wskazane jest dodatkowe podawanie ok. 1000 mg wapnia najlepiej w połączeniu z witaminą D i ćwiczeniami fizycznymi, co spowalnia tempo ubytku masy kostnej.
  5. Suplementację witaminą D3, ponieważ u osób starszych przebywających w mieszkaniach stwierdza się często niedobór witaminy D3, który stymuluje resorpcję wapnia z kości. Dlatego zaleca się podawanie preparatów tej witaminy w dawkach fizjologicznych tj. do 1000 j.m./dobę. Witamina ta zwiększa wchłanianie wapnia w jelitach. Witaminę D3 należy podawać wraz z wapniem.

Oczywiście omówione powyżej leczenie należy łączyć z regularnymi ćwiczeniami fizycznymi.

Obciążenie mechaniczne kośćca podczas ćwiczeń fizycznych zwiększa aktywność osteoblastów (komórek kościotwórczych) i masę kostną oraz zwalnia proces ubytku kości w każdym wieku. Efekt ten jest jednak bardziej widoczny w młodym wieku, natomiast słabiej jest wyrażony – w wieku zaawansowanym. Tym niemniej, nawet jeśli u osób starszych wpływ ćwiczeń na gęstość kości jest niewielki, niezaprzeczalne są korzyści związane z pobudzeniem układu krążenia. Najefektywniejsze dla kości są ćwiczenia z obciążeniem i ćwiczenia kombinowane, ponieważ wtedy na kościec działają siły o dużej zmienności. Pożyteczne są również marsze i spacery. Korzystnie wpływają również ćwiczenia wzmacniające mięśnie grzbietu.

Aby móc skutecznie zapobiegać lub leczyć osteoporozę należy uświadomić sobie konieczność poddania się badaniu densytometrycznemu kości, dzięki któremu chorobę tę się wykrywa. Na badanie takie powinna zgłosić się każda kobieta po 50 roku życia. Jednocześnie należy pamiętać, że leczenie osteoporozy musi trwać długo, aby przyniosło oczekiwane korzyści.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus