Dieta eliminacyjna a Święta. Jak komponować świąteczne potrawy dla osób, które muszą wykluczyć popularne produkty?

Diety eliminacyjne są powszechnie stosowane w leczeniu celiakii oraz alergii i nadwrażliwości na pokarmy, w których stwierdza się ogólnoustrojową reakcję na określone składniki pokarmowe. Eliminacja alergenów z diety powinna być stosowana tak długo, jak jest to konieczne, co może być szczególnie kłopotliwe w okresie świątecznym. Jak komponować świąteczne potrawy dla osób, które muszą eliminować popularne produkty?

1. Czym jest dieta eliminacyjna i kiedy się ją stosuje?
2. Jakie produkty są najczęściej eliminowane ze względów zdrowotnych?
3. Potrawy wigilijne na diecie eliminacyjnej
4. Dieta eliminacyjna w Święta – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest dieta eliminacyjna i jakie produkty są najczęściej wykluczane ze względów zdrowotnych,
• jak komponować potrawy wigilijne w trakcie stosowania diety eliminacyjnej,
• czym zastąpić eliminowane produkty w potrawach świątecznych.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, na czym polega dieta eliminacyjna i jakie daje korzyści u osób z rozpoznaną alergią lub nadwrażliwością na pokarmy. Nauczysz się także świadomie wybierać produkty, które mogą zastąpić wykluczone składniki.

Czym jest dieta eliminacyjna i kiedy się ją stosuje?

Dieta eliminacyjna jest sposobem odżywiania, który polega na całkowitym wykluczeniu z codziennego jadłospisu określonego produktu lub grupy produktów spożywczych podejrzanych o wywoływanie reakcji nadwrażliwości oraz uważnej i wnikliwej obserwacji objawów klinicznych. Całkowita eliminacja danego produktu lub grupy produktów powinna trwać przynajmniej dwa tygodnie, aby móc stwierdzić jej rzeczywisty wpływ na częstość występowania i nasilenie dolegliwości. Po zidentyfikowaniu pokarmu lub składnika pożywienia wyzwalającego objawy kliniczne dietę eliminacyjną stosuje się w celach leczniczych.

Najczęstszym wskazaniem do stosowania diety eliminacyjnej są nietolerancje i alergie pokarmowe. Stosuje się ją również w leczeniu:

• celiakii,
• fenyloketonurii,
• choroby syropu klonowego,
• nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten,
• zespołu jelita drażliwego (IBS),
• refluksu żołądkowo-przełykowego,
• migreny.

Jakie produkty są najczęściej eliminowane ze względów zdrowotnych?

Do najczęściej eliminowanych produktów ze względów zdrowotnych zalicza się: zboża glutenowe (pszenicę, żyto, jęczmień), mleko krowie, produkty mleczne, jaja, orzechy, soję oraz ryby i owoce morza. Oprócz tego często uczulają również pomidory, seler, marchew, jabłka, gruszki, banany, kiwi, truskawki, przyprawy (zwłaszcza cynamon i gorczyca) oraz dodatki do żywności i napojów (np. pochodne siarki zawarte w winie). Wiele osób cierpiących na uporczywe dolegliwości żołądkowo-jelitowe rezygnuje z produktów podejrzanych o wywoływanie objawów ze strony przewodu pokarmowego. Wymienia się wśród nich m.in. pszenicę, żyto, jęczmień, nasiona roślin strączkowych, warzywa cebulowe i kapustne, grzyby, jabłka, gruszki, śliwki, suszone owoce oraz mleko i przetwory mleczne zawierające laktozę.

Potrawy wigilijne na diecie eliminacyjnej

Święta Bożego Narodzenia mogą być nie lada wzywaniem dla osób przestrzegających diety eliminacyjnej. Oto praktyczne wskazówki prawidłowego postępowania dietetycznego podczas Świąt Bożego Narodzenia dla osób, które z określonych powodów medycznych potrzebują stosować dietę eliminacyjną.

Potrawy świąteczne a alergia na ryby

Osoby z alergią na ryby powinny bezwzględnie unikać spożywania wszelkich potraw świątecznych zawierających ryby, takich jak karp w panierce, ryba po grecku, łosoś w sosie koperkowym czy śledź w śmietanie. Należy również całkowicie zrezygnować ze spożycia ryb wędzonych, pieczonych, duszonych oraz marynowanych w occie. Zamiast nich można przygotować potrawy z tofu naturalnego (tzw. tofuryba), selera (tzw. seleryba), kalafiora (np. pieczone kotlety z kalafiora), boczniaków (tzw. śledzie z boczniaków) oraz nasion roślin strączkowych (np. kotlety i burgery z fasoli). Osoby niezainteresowane przygotowywaniem nowych potraw świątecznych bez ryb, mogą sięgnąć po inne tradycyjne dania wigilijne:

• barszcz czerwony z uszkami,
• zupa grzybowa z łazankami,
• pierogi z kapustą i grzybami,
• gołąbki z kaszą gryczaną i grzybami,
• krokiety z kapustą i grzybami.

Potrawy świąteczne a dieta bezglutenowa

Wiele tradycyjnych potraw świątecznych zawiera zboża glutenowe, a już zwłaszcza pszenicę. Zalicza się do nich przede wszystkim: barszcz z uszkami, zupę grzybową z makaronem, ryby w panierce, pierogi z kapustą i grzybami, krokiety z kapustą i grzybami, kutię, piernik, sernik, makowiec oraz ciasteczka maślane.

Potrawy świąteczne można bez problemu przygotować w wersji bezglutenowej – wystarczy zamienić w przepisach mąkę pszenną i żytnią na bezglutenową (np. kukurydzianą, jaglaną, gryczaną, ryżową, ziemniaczaną), a makaron pszenny na gryczany lub kukurydziany. Ważne znaczenie dla osób na diecie bezglutenowej ma również unikanie zanieczyszczenia krzyżowego poprzez używanie osobnych desek do krojenia, naczyń i urządzeń kuchennych.

Potrawy świąteczne a dieta o niskim indeksie glikemicznym

Osoby stosujące dietę o niskim indeksie glikemicznym (np. chorzy na otyłość, ze stanem przedcukrzycowym lub cukrzycą) powinny unikać spożywania potraw świątecznych zawierających dużą ilość białej mąki pszennej, cukru, miodu oraz suszonych owoców (zwłaszcza dosładzanych cukrem), które wyraźnie zwiększają stężenie glukozy we krwi. Niezalecane są zatem tradycyjne potrawy świąteczne bazujące na białej mące pszennej, takie jak barszcz z uszkami, smażone krokiety z kapustą i grzybami, pierogi z suszonymi śliwkami czy zupa grzybowa z łazankami, a także ciasteczka maślane i ciasta zawierające duże ilości rafinowanych węglowodanów (w tym cukrów prostych), do których zalicza się m.in. piernik, sernik, keks oraz makowiec.

Aby dostosować świąteczne potrawy do diety o niskim indeksie glikemicznym należy zamienić białą mąkę pszenną na mąkę pełnoziarnistą (np. pszenną typ 1850 lub 2000, żytnią i orkiszową typ 2000), a cukier stołowy na ksylitol bądź erytrytol. Świetną opcją są również zdrowe wypieki:

• brownie z fasoli,
• ciasto marchewkowe,
• czekoladowe ciasto buraczane,
• szarlotka z mąki pełnoziarnistej,
• chlebek bananowy,
• ciasteczka owsiane z cynamonem i orzechami.

Potrawy świąteczne a dieta bezmleczna i bezjajeczna

Osoby z alergią na białka mleka krowiego powinny całkowicie wyeliminować z diety mleko krowie i jego przetwory, czyli m.in. jogurty, kefiry, maślanki, sery, masło, śmietanę, serki wiejskie oraz desery mleczne. Mleko i jego przetwory (zwłaszcza masło, śmietana, jogurt, ser twarogowy) znajdują się w wielu potrawach świątecznych, takich jak sernik, makowiec, piernik, kutia, pierogi, śledź w śmietanie czy sałatka jarzynowa.

Osoby z alergią na białko jaja kurzego powinny całkowicie wykluczyć z diety jaja i produkty jajeczne. Jajka są powszechnym składnikiem wielu potraw świątecznych, np. sałatki jarzynowej, farszu do uszek, panierowanych ryb i krokietów, oraz niemal wszystkich wypieków. Do wypieków i panierowania zamiast jajka można użyć świeżo mielonego siemienia lnianego lub nasion chia (1 łyżkę należy wymieszać z 3 łyżkami wody), a także mąki pszennej, ziemniaczanej, kukurydzianej lub z ciecierzycy (2–3 łyżki należy wymieszać z 3–4 łyżkami wody). W słodkich wypiekach jajka można zastąpić puree z dojrzałego banana lub dyni.

Potrawy świąteczne a dieta low FODMAP

Dieta low FODMAP jest często zalecana osobom z zespołem jelita drażliwego (IBS) w celu złagodzenia bólu brzucha, wzdęcia, nadmiernych gazów oraz biegunki. Tradycyjne potrawy świąteczne najczęściej zawierają składniki o wysokiej zawartości FODMAP takie jak:

• mąka pszenna,
• bułka tarta,
• mleko,
• śmietana,
• twaróg,
• jogurt,
• cebula,
• por,
• kapusta kiszona,
• groch,
• grzyby,
• jabłka,
• groszek konserwowy,
• śliwki suszone,
• powidło śliwkowe,
• owoce suszone,
• miód.

Potrawy świąteczne zawierające składniki o wysokiej zawartości FODMAP mogą być dobrze tolerowane w małych ilościach (np. 1 kawałek piernika lub kilka pierogów z kapustą i grzybami), jednakże jest to kwestia mocno indywidualna.

Zamiast cebuli można wykorzystać zieloną część pora lub szczypiorek, natomiast jabłko można zastąpić kiwi lub zielonym bananem. Suszone owoce warto zamienić na puree z banana, a miód na syrop klonowy. Osoby na diecie low FODMAP mogą sięgnąć po boczniaki ostrygowate zamiast tradycyjnej mieszanki grzybów leśnych, ponieważ są one zazwyczaj dobrze tolerowane przez większość osób z nawracającymi problemami jelitowymi. Z nasion roślin strączkowych w diecie low FODMAP dozwolone są jedynie niewielkie ilości ciecierzycy oraz soczewicy z zalewy, które mogą być spożywane w ilości około ¼ szklanki na porcję w ramach pierwszej fazy diety.

Dieta eliminacyjna w Święta – najczęściej zadawane pytania

Czy można jeść potrawy wigilijne z kapustą lub grzybami podczas karmienia piersią?

Można spożywać potrawy wigilijne z kapustą lub grzybami podczas karmienia piersią, ale w umiarkowanych ilościach, aby nie spowodować dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Niezmiernie ważne jest sprawdzone źródło pochodzenia grzybów, aby uniknąć zatrucia.

Czym zastąpić jajko w wypiekach?

Jajko w wypiekach można zastąpić siemieniem lnianym lub nasionami chia – 1 łyżkę należy wymieszać z 3 łyżkami wody i odstawić na 15 minut, aż powstanie gęsty żel. W słodkich wypiekach zamiast jajka można użyć połowy dojrzałego banana, którą należy rozgnieść widelcem lub zmiksować na jednolitą masę bez grudek.

Czym zastąpić orzechy w wypiekach świątecznych?

Orzechy w wypiekach świątecznych można zastąpić nasionami (np. słonecznika, sezamu), płatkami migdałowymi, pestkami dyni oraz płatkami lub wiórkami kokosowymi. W wypiekach świątecznych można również zastosować płatki zbożowe (np. owsiane górskie, ryżowe), siemię lniane, nasiona chia, suszone owoce, gorzką czekoladę, a także kruszone ziarna kakao.