Astma alergiczna – co trzeba o niej wiedzieć?

Astma jest jedną z najczęstszych przewlekłych chorób układu oddechowego. Cierpi na nią ok. 4 mln Polaków. Ponad połowa nie wie o swojej chorobie. Czym jest astma alergiczna? Co ją powoduje? Jak się objawia? I wreszcie - czy można ją wyleczyć?

Astma oskrzelowa jest schorzeniem, w którym dochodzi do przewlekłego zapalenia dróg oddechowych. Ze względu na mechanizm powstawania można ją podzielić na alergiczną i niealergiczną. Patomechanizm astmy niealergicznej nie jest dokładnie poznany. Być może ta postać choroby jest procesem immunologicznym wyzwalanym przez zakażenie wirusowe lub bakteryjne. Dotyka ona głównie osoby dorosłe. 

Astma alergiczna natomiast może rozpocząć się w każdym wieku, najczęściej jednak pojawia się w dzieciństwie. Istotą choroby jest przewlekły stan zapalny oskrzeli powodujący ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe oraz ich nadreaktywność, czyli wzmożoną wrażliwość. U chorych uczulonych kontakt z alergenem powoduje, że uwalniane są liczne mediatory, m.in. histamina, które odpowiadają za powstawanie objawów. Podstawową dolegliwością jest duszność. Może się pojawiać o każdej porze dnia i nocy, najczęściej nad ranem. Niektórzy odczuwają ją jako uczucie ucisku w klatce piersiowej. Często astmie alergicznej towarzyszy świszczący oddech oraz kaszel, zazwyczaj suchy i napadowy. Objawy mają różne nasilenie i zmienną częstość występowania. Zdarza się, że ustępują samoistnie. Zazwyczaj jednak wymagają leczenia, a poza epizodami napadów i zaostrzeń mogą w ogóle się nie pojawiać. 

Astma alergiczna – skąd się bierze?

Duży wpływ na pojawienie się astmy alergicznej ma nasza predyspozycja genetyczna. Bardzo często choroba ta występuje rodzinnie. Wśród dzieci prawie dwukrotnie częściej chorują chłopcy, natomiast wśród dorosłych dominują kobiety. Udowodniono, że u osób predysponowanych ważną rolę odgrywają czynniki środowiskowe, takie jak alergeny występujące wewnątrz pomieszczeń – roztocza kurzu domowego, alergeny zwierząt domowych czy grzyby pleśniowe, alergeny środowiska zewnętrznego – pyłki roślin czy dym tytoniowy i zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego. Nie bez znaczenia są również wirusowe zakażenia układu oddechowego przebyte w dzieciństwie. 

Napad astmy może być wywołany nie tylko przez kontakt z alergenem. Czynnikiem spustowym może okazać się również wysiłek fizyczny lub bardzo silne emocje. Osoby cierpiące na astmę alergiczną powinny pamiętać, że niektóre powszechnie stosowane leki mogą być dla nich niebezpieczne, np. kwas acetylosalicylowy (aspiryna) lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen).

Według danych Polskiego Towarzystwa Alergologicznego (PTA) aż 70 proc. chorych na astmę ma objawy alergicznego nieżytu nosa (ANN), a u 20 proc. osób z ANN rozwija się później astma oskrzelowa. Szacuje się, że alergiczny nieżyt nosa zwiększa jej ryzyko od 3 do 11 razy, a jeśli występuje razem z atopowym zapaleniem skóry - nawet 15-krotnie. 

Astma alergiczna - jak ją rozpoznać?

Do postawienia diagnozy, oprócz objawów klinicznych, potrzebne jest wykonanie badań dodatkowych. Głównym z nich jest spirometria, podczas której mierzy się objętość i pojemność płuc oraz przepływy powietrza znajdującego się w drogach oddechowych. Warto również wykonać RTG klatki piersiowej, w którym podczas napadu mogą występować cechy rozdęcia płuc. Bardzo ważna jest identyfikacja alergenu. Służą do tego punktowe testy skórne. Znajomość czynników wywołujących ataki pozwala na ich unikanie oraz zapobieganie pojawieniu się przykrych dolegliwości. 

Astma alergiczna - czy jest uleczalna?

Astmy nie można wyleczyć, ale prawidłowa farmakoterapia na ogół pozwala radzić sobie z chorobą. Najważniejsze jest osiągnięcie i utrzymanie kontroli objawów i normalnej aktywności życiowej, w tym sportowej, oraz zminimalizowanie ryzyka zaostrzeń. Podczas wizyty lekarz może posłużyć się różnymi kwestionariuszami, np. Testem Kontroli Astmy (Asthma Control Test – ACT), aby ocenić zaawansowanie naszej choroby. Przydatne może być także prowadzenie przez chorego dzienniczka w celu zapisywania występowania i nasilania objawów. 

Obecnie w terapii stosuje się tzw. leki kontrolujące przebieg choroby, które należy przyjmować regularnie. Należą do nich m.in. glikokortykosteroidy (GKS) wziewne oraz długo działające środki rozszerzające oskrzela.

Każdy astmatyk powinien pamiętać, by mieć zawsze przy sobie również leki działające doraźnie – szybko działające beta2-mimetyki wziewne czy krótko działające wziewne leki przeciwcholinergiczne. W razie potrzeby niezwłocznie przyniosą ulgę i ułatwią oddychanie. 

Wśród zarejestrowanych wskazań do stosowania leków przeciwhistaminowych nie wymieniono astmy. Jednak te popularne preparaty na alergię stosuje się powszechnie w leczeniu ANN i pokrzywki, które często występują u chorych na astmę alergiczną. W niektórych badaniach wykazano, że podawanie leków przeciwhistaminowych z powodu ANN korzystnie wpływało na przebieg astmy.

Ważną częścią leczenia jest również zmiana trybu życia. Wszyscy chorzy powinni pamiętać o regularnej, dostosowanej indywidualnie do możliwości pacjenta aktywności fizycznej. Sportem bardzo polecanym astmatykom jest pływanie. Konieczne jest także zaprzestanie palenia tytoniu oraz unikanie biernego narażenia na dym papierosowy. Pamiętajmy o istotnym znaczeniu szczepień ochronnych, głównie przeciwko grypie. 

Astma alergiczna - czy odczulanie jest skuteczne?

Zastosowanie swoistej immunoterapii alergenowej podjęzykowej można rozważyć u chorych dorosłych uczulonych na roztocze kurzu domowego, którzy cierpią również na alergiczny nieżyt nosa i niewystarczająco reagują na GKS wziewne. Immunoterapia podskórna może zmniejszyć objawy astmy alergicznej i zużycie leków, ale jej stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych (w tym wstrząsu anafilaktycznego). Należy pamiętać, że czas takiego leczenia jest zazwyczaj długi i używa się szczepionki zawierającej pojedynczy alergen odpowiedzialny za występowanie objawów u chorego.


Podziel się: