Afty – czym one są i skąd się biorą?

Afty, czyli różnej wielkości nadżerki lub owrzodzenia pojawiające się na błonie śluzowej jamy ustnej, są bardzo powszechnym schorzeniem, dotykającym 17-50% społeczeństwa. Jednocześnie są mocno nieprzyjemne, wielokrotnie nawracające i uporczywe.

Afty nawracające nieznacznie częściej występują u kobiet niż u mężczyzn. Znacznie częściej u osób o wyższym statusie społecznym oraz narażonych na stres. Dodatkowo występują one rodzinnie. Mogą mieć one różną postać w zależności od jednostki chorobowej – być małymi nadżerkami lub dużymi mocno bolesnymi i długo utrzymującymi się owrzodzeniami.

Przyczyna

Etiologia aft przez wiele lat pozostawała niewyjaśniona. Obecnie przyjmuje się, że afty są następstwem różnorodnych czynników, zarówno miejscowych, jak i ogólnoustrojowych. Najczęstszym czynnikiem miejscowym jest uraz, niejednokrotnie nieświadomy lub powstały na skutek użytkowania uzupełnień protetycznych (starych lub nieprawidłowo wykonanych), obecności ostrych lub startych zębów, parafunkcji – przygryzania błony śluzowej policzków lub warg oraz innych urazów – podczas szczotkowania zębów, spożywania posiłków, leczenie stomatologicznego, znieczulania lub uderzenia w twarz. Uraz taki nie musi doprowadzić do przerwania ciągłości błony śluzowej, a może skutkować mimo to powstaniem afty.

Afty mogą pojawić się również bez konkretnej przyczyny – być związane z:

  • predyspozycjami genetycznymi,
  • zaburzeniami emocjonalnymi,
  • nadmiernym stresem, przemęczeniem,
  • przebytymi infekcjami (bakteryjnymi i wirusowymi),
  • chorobami ogólnoustrojowymi,
  • niedoborami składników w diecie,
  • alergiami,
  • nietolerancjami i nadwrażliwościami pokarmowymi (np. na gluten).

Objawy

Chorzy mogą odczuwać różne objawy przed pojawieniem się wykwitu. Może to być pieczenie lub mrowienie od 24 do 48 godzin przed pojawieniem się zmiany.
Po tym czasie pojawiają się dobrze ograniczone, płytkie, okrągłe lub owalne nadżerki albo owrzodzenia. Mogą one występować pojedynczo lub mnogo. Powierzchnia jest pokryta kremowobiałym nalotem. Okolica afty jest lekko obrzęknięta, zaczerwieniona, w stanie zapalnym. Afty występują na błonie śluzowej policzków, krawędzi języka, wargach, dnie jamy ustnej, podniebieniu miękkim, łukach podniebiennych i tylnej ścianie gardła. W pozostałych miejscach pojawiają się znacznie rzadziej. Rzadko występują również u palaczy tytoniu.

Wyróżnia się 4 rodzaje aft nawracających:

  • afty małe (afty Mikulicza)
  • afty duże (afty Suttona)
  • afty opryszczkopodobne
  • zespół Behceta

Afty małe

Są najczęściej występującym rodzajem afty. Występują w formie małych nadżerek. Zmiany goją się w przeciągu 7-14 dni. Wyróżnia się pośród nich:

  • afty nawracające małe o przebiegu łagodnym – pojawiające się raz na trzy miesiące lub rzadziej, o średnicy mniejszej od 0,5 cm
  • afty nawracające małe o przebiegu ciężkim – pojawiające się przynajmniej raz w miesiącu, od kilku lat, o średnicy 0,5-1cm

Jeśli afty pojawiają się częściej niż co 3 miesiące lub mają przebieg ciężki, należy zgłosić się do lekarza dentysty. Lekarz może znaleźć przyczynę ich występowania i ją wykluczyć. Dodatkowo może zalecić stosowanie maści sterydowej, maści przyspieszającej gojenie lub maści przeciwbólowej (większość maści na afty).

Afty Suttona

Ta postać występuje u około 10% osób skarżących się na afty nawracające. Wykwity są duże – o średnicy ponad 1 cm, znacznie bardziej bolesne i mają formę owrzodzeń. Czasami ich wystąpieniu towarzyszą objawy ogólnoustrojowe – osłabienie, poczucie zmęczenia, powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Chory może odczuwać trudności z mówieniem oraz spożywaniem posiłków. Często występują one na podniebieniu miękkim lub w okolicy gardła, znacznie utrudniając połykanie. W przypadku tych aft konieczna jest wizyta u lekarza dentysty.

Jeżeli zmiana jest głęboka i nie goi się przez ponad 14 dni, koniecznym jest pobranie wycinka zmiany do badania histopatologicznego. Postępowanie takie jest istotne w profilaktyce onkologicznej.

Afty opryszczkopodobne

Zmiany takie występują głównie u kobiet w trzeciej dekadzie życia. Są to liczne małe (1-2 mm średnicy) nadżerki występujące na błonach śluzowych. W odróżnieniu od poprzednich zmian te również mogą występować na dziąsłach lub podniebieniu twardym. Utrzymują się one od 7 do 21 dni i często nawracają. Również powodują dolegliwości bólowe i dyskomfort.

Zespół Behceta

Jest to schorzenie przewlekłe objawiające się występowaniem aft nawracających na błonie śluzowej jamy ustnej, narządów płciowych i nawracającego zapalenia tęczówki. Dotyczy ono głównie mieszkańców innych rejonów świata, a Europejczyków dotyka dość rzadko.


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus