Jak ocenić czy wątroba nie jest uszkodzona?

Próby wątrobowe to enzymy, po oznaczeniu których można stwierdzić, w jakim stanie jest wątroba i czy pracuje ona w prawidłowy sposób. Zalicza się do nich aminotransferazy ASPAT i ALAT oraz gamma- glutamylotranspeptydazę (GGTP). ALAT i ASPAT to najczęściej oznaczane próby wątrobowe. Ich pełne nazwy to aminotransferaza alaninowa, czyli ALAT oraz aminotransferaza asparaginowa, czyli ASPAT. Kiedy dochodzi do podwyższenia poziomu prób wątrobowych ALAT i ASPAT?

Wątroba jest wielofunkcyjnym gruczołem, który zbudowany jest z czterech płatów. Wyróżnia się w jej budowie płat prawy, płat lewy, płat czworoboczny oraz ogoniasty. W budowie wątroby można też wyróżnić dwie powierzchnie: przeponową oraz trzewną. Wątroba u ludzi znajduje się pod przeponą. Jej większa część jest zlokalizowana w prawym podżebrzu i nie powinna spod niego wystawać (wyjątkiem są małe dzieci, u których wątroba może wystawać spod łuku żebrowego na 1-2 cm). Ponadto wątroba zajmuje także część nadbrzusza i lewego podżebrza. Od góry i od przodu jest ograniczona przeponą, zaś od dołu i z tyłu graniczy ona z jelitami i żołądkiem. W budowie mikroskopowej wątroby widoczny jest miąższ, który zbudowany jest z komórek - hepatocytów. Krew do wątroby jest doprowadzana na dwa sposoby. Za pośrednictwem tętnicy wątrobowej właściwej do wątroby doprowadzana jest krew utlenowana, czyli krew bogata w tlen mająca funkcje odżywcze. Za pośrednictwem natomiast żyły wrotnej przepływa przez wątrobę krew odtlenowana ze śledziony, żołądka i jelit, krew ta bogata jest w składniki i sole mineralne, które wątroba przechwytuje i przetwarza. 

Jakie funkcje pełni wątroba?

Wątroba jest odpowiedzialna za wytwarzanie, czyli syntezę niektórych czynników krzepnięcia. Ponadto, wytwarza ona i wydziela żółć, która emulguje tłuszcze i powtórnie wykorzystuje zużyte sole żółciowe. Odpowiedzialna jest też za produkcję i magazynowanie niektórych białek, przede wszystkim albumin, protrombiny i fibrynogenu. Dodatkowo, wątroba syntetyzuje cholesterol i trójglicerydy, heparynę, niektóre enzymy, czynnik wzrostu IGF-1 oraz angiotensynogen. Wątroba odgrywa też dużą rolę w procesach metabolicznych. Przekształca puryny w kwas moczowy, węglowodany rozkłada w glukozę, a nadmiar glukozy przekształca  w glikogen lub tłuszcze. Bierze też udział w metabolizmie aminokwasów oraz rozkłada zużyte krwinki czerwone (erytrocyty). Odpowiedzialna jest również za magazynowanie witamin A, D, K oraz żelaza. Ponadto, wątroba spełnia też funkcje detoksykacyjną, neutralizując toksyny, np. alkohol, inne używki oraz niektóre leki. Ponadto przekształca toksyczny amoniak w mocznik. Bierze także udział w procesie termoregulacji. 
Widać zatem, że wątroba jest bardzo ważnym narządem, spełniającym szereg różnych zadań w organizmie. Dlatego też, w sytuacji, kiedy wątroba zaczyna nieprawidłowo pracować, po mału także zaczyna nieprawidłowo pracować cały organizm. 

Jak można ocenić czy wątroba nie jest uszkodzona?

Najprostsze badanie, jakie można wtedy wykonać, to badanie laboratoryjne polegające na oznaczeniu w krwi aktywności enzymów wątrobowych (tzw. próby wątrobowe) oraz poziomu bilirubiny, która jest żółciowym barwnikiem.

Kiedy dochodzi do podwyższenia poziomu prób wątrobowych ALAT i ASPAT?

Do podwyższenia poziomu ALAT i ASPAT dochodzi  w przypadku przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B i C, jednak ich poziom może także wzrosnąć, często nawet bardziej, w przypadku ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu A i E. Ponadto, wzrost prób wątrobowych jest również charakterystyczny dla autoimmunologicznego zapalenia wątroby. Wysokie poziomy ALAT i ASPAT można też zaobserwować w przypadku stłuszczenia wątroby, alkoholowej choroby wątroby, uszkodzenia wątroby przez leki i toksyny oraz w przebiegu ostrego niedokrwienia wątroby. 
W sytuacji, kiedy dojdzie po podwyższenia poziomu prób wątrobowych ALAT i ASPAT, bardzo często lekarze wyliczają tzw. wskaźnik de Ritisa. Wskaźnik ten określa stosunek poziomu aminotransferazy asparaginianowej ASPAT do poziomu aminotransferazy alaninowej ALAT.  Kiedy wskaźnik de Ritisa jest niższy od jedności (czyli ASPATwątroby, uszkodzenie wątroby zarówno polekowe, jak i toksyczne oraz hemochromatozę. W sytuacji odwrotnej, czyli kiedy wskaźnik de Ritisa jest większy od jedności (ASPAT>ALAT), można podejrzewać, że wątroba uległa uszkodzeniu w przebiegu marskości (niezależnie od jej przyczyny) oraz nadużywania alkoholu, czasami taka sytuacja ma też miejsce na skutek uszkodzenia polekowego. Wskaźnik de Ritisa może być też większy od jedności, kiedy wzrost poziomu prób wątrobowych nie jest związany z uszkodzeniem wątroby: dzieje się tak w przypadku hemolizy, chorób mięśni i chorób tarczycy. 
Próby wątrobowe ALAT i ASPAT nie są swoiste, co oznacza, że enzymy te nie znajdują sie tylko w komórkach wątroby, ale również w innych narządach, takich jak mięśnie, serce, kości czy mózg. Dlatego nie zawsze wzrost ich poziomu musi oznaczać, że doszło do uszkodzenia wątroby! 
Innym enzymem, który z kolei jest bardzo charakterystyczny dla komórek wątrobowych i jest jednym z najczulszych testów w diagnostyce chorób wątroby, jest gamma-glutamylotranspeptydaza, czyli GGTP. Poziom tego enzymu wzrasta w przypadku nadużywania alkoholu, uszkodzenia komórek wątrobowych (np.  w wyniku zażywania leków, głównie leków przeciwpadaczkowych) oraz w nowotworach wątroby. Ponadto, poziom gamma- glutamylotranspeptydazy wzrasta w przypadku żółtaczki zastoinowej oraz cholestazy wewnątrz- i zewnątrzwątrobowej. 
Oznaczanie poziomu prób wątrobowych to proste badania, które można wykonać praktycznie w każdym laboratorium. Poziom prób wątrobowych może pomóc w diagnostyce zarówno chorób wątroby, jak i między innymi chorób mięśni czy serca. Do wykonania badania nie trzeba się specjalnie przygotowywać, pielęgniarka musi po prostu pobrać właściwą ilość krwi do probówki. Wynik badania zazwyczaj można odebrać już po kilku godzinach. 

Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus