Gruźlica – choroba zakaźna wywołana przez prątka gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Bakteria głównie atakuje płuca, może jednak obejmować układ nerwowy, limfatyczny, układ kostny, moczowo-płciowy.

Do zakażenia dochodzi więc zazwyczaj drogą kropelkową przez układ oddechowy, znacznie rzadziej innymi drogami. Źródłem zakażenia jest prątkujący chory na płucną postać gruźlicy.

Przebieg i objawy:
Ze względu na fazy rozwoju zakażenia prątkiem gruźlicy rozróżnia się gruźlicę pierwotna i popierwotną.

Postać pierwotna trwa kilka miesięcy od zarażenia, organizm na tym etapie broni się angażując rożne mechanizmy układy odpornościowego. Miejsce zapalenia jest otaczane miedzy innymi przez komórki fagocytujące i wokół niego tworzy sie torebka z tkanki włóknistej – guz gruźliczy - mający na celu odizolowanie i zniszczenie patogenów.

W najczęstszej postaci - gruźlicy płucnej do objawów fazy pierwotnej należą: ból w klatce piersiowej, krwioplucie oraz produktywny kaszel przewlekający się ponad trzy tygodnie. Do objawów ogólnych zalicza się: gorączkę, dreszcze, nocne poty, ubytek masy ciała, bladość, często także łatwą męczliwość.

Gruźlica popierwotna jest wynikiem reaktywacji zakażenia pierwotnego. Często dochodzi do tego po wielu latach, a dochodzi do tego na skutek występowania dodatkowego czynnika ryzyka

Mogą pojawić się objawy: wilgotny kaszel, zmęczenie i osłabienie, chudnięcie i brak apetytu, gorączka i krwioplucia. Czasem mogą występować też bóle w klatce piersiowej i duszność.

Rozpoznanie:
Podejrzenie schorzenia może wynikać ze symptomów klinicznych jak i diagnostyki radiologicznej (RTG klatki piersiowej). Rozpoznanie choroby opiera się na stwierdzeniu prątków w trakcie badanie mikrobiologicznego.

Leczenie:
Leczenie gruźlicy trwa 6–9 miesięcy. Wymaga zażywania kilku leków jednocześnie, najpierw przez dwa miesiące, a potem w mniejszej liczbie przez kolejne cztery. Prątkujący chory w okresie 3–4 tygodni od chwili rozpoczęcia leczenia wymaga izolacji, co związane jest z pobytem w szpitalu

Zostały określone zasady leczenia gruzlicy wprowadzone przez Międzynarodową Unię do Walki z Gruźlicą i Chorobami Płuc (IUATLD) oraz WHO, w celu zmniejszenia ryzyka uodpornienia się bakterii na leki:

stosować leczenie skojarzone,

leczenie powinno być systematyczne i długotrwałe (6–9 miesięcy),

określone leki, w określonych dawkach, podawane w określonym rytmie.

Jedną z najważniejszych metod zapobiegania gruźlicy jest akcja sczepień przeciw gruźlicy szczepionką BCG.