Przytarczyce to gruczoły wydzielania wewnętrznego występujące najczęściej w liczbie czterech i zlokalizowane są w bliskiej okolicy tarczycy. Zdarza się jednak, że przytarczyce położone są wewnątrz miąższu tarczycy lub w śródpiersiu. Gruczoły te grają główną rolę w procesie regulacji gospodarki wapniowej.

Wydzielają hormon zwany parathormonem (PTH), który wraz z kalcytoniną – hormonem wydzielanym przez komórki C tarczycy i aktywną postacią witaminy D3 uczestniczy w regulacji gospodarki wapniowej. Wydzielanie PTH jest regulowane przez układy sprzężeń zwrotnych. Jeden zależny jest od poziomu wapnia w surowicy. Jeśli jest on niski, to następuje pobudzenie przytarczyc do wydzielania PTH, natomiast wysoki poziom wapnia hamuje to wydzielanie. Drugi uzależniony jest od poziomu aktywnej postaci witaminy D3 w surowicy – spadek stężenia witaminy D3 pobudza wydzielanie PTH przez przytarczyce, a jej wzrost hamuje.

PTH, działając na poziomie kości, nerek i układu pokarmowego powoduje zwiększenie poziomu wapnia w surowicy oraz spadek stężenia fosforanów.

Przyczyny:
Nadczynność przytarczyc to stan nadmiernego wytwarzania i wydzielania PTH w stosunku do stężenia wapnia w surowicy.

Wyróżnia się pierwotną nadczynność przytarczyc (czynny hormonalnie gruczolak przytarczyc, przerost przytarczyc) oraz wtórną nadczynność przytarczyc (długotrwałe nadmierne pobudzenie przytarczyc (niewydolność nerek wywołująca hiperfosfatemię).

Objawy:
Objawy nadczynności przytarczyc wynikają głównie z podwyższonego poziomu wapnia w surowicy. Mogą wystąpić:

bóle głowy, apatia, depresja, zaburzenia koncentracji, zaburzenia orientacji, senność, śpiączka,

osłabienie mięśni,

brak apetytu, nudności, wymioty, zaparcia, choroba wrzodowa, zapalenie

niewydolność nerek ostra lub przewlekła,

kamica nerkowa,

arytmie,

zwapnienia przerzutowe,

osteopenia, osteoporoza,

zmiany kostne: osteopenia, osteoporoza, ogniskowe odwapnienie kości sklepienia czaszki (obraz „soli i pieprzu”), podokostnowa resorpcja kostna, osteomalacja, torbiele, guzy brunatne, deformacje i złamania kostne,

hipofosfatemia,

wzmożona produkcja kalcitriolu,

hipomagnezemia,

hiperurykemia, dna, dna rzekoma,

anemia.

Rozpoznanie:
Oprócz stwierdzenia obecności charakterystycznych objawów do rozpoznania niezbędne jest oznaczenie poziomu wapnia i fosforanów oraz PTH w surowicy (wapń i PTH – zwiększony poziom, fosforany – zmniejszony), a także stężenia fosforanów w moczu – zwiększone.

Leczenie:
Leczenie polega na chirurgicznym usunięciu gruczolaka, a w przypadku przerostu przytarczyc – na ich prawie całkowitym wycięciu.