Choroba hemolityczna wynika z niezgodności antygenowej matki i płodu w zakresie układu grupowego krwi ABO i Rh. Wiąże się to z wywołaniem reakcji immunologicznej pomiędzy erytrocytami płodu a przeciwciałami matki doprowadzającej do rozpadu czerwonych krwinek. Niezgodność w układzie Rh inaczej konflikt serologiczny pojawia się gdy matka z grupą krwi Rh (-) uczulona na antygen D rodzi dziecko z grupą krwi Rh(+).

Przyczyny:
Do uczulenia matki krwinkami płodu dochodzi w momencie przerwania bariery łożyskowej (która zapobiega mieszaniu się krwi matki z krwią dziecka). Zazwyczaj dzieje się to dopiero w momencie porodu. Gdy czerwone krwinki dziecka Rh(+) dostaną się do krwiobiegu matki Rh(-) organizm kobiety zaczyna wytwarzać przeciwciała klasy IgM i IgG.

Immunoglobuliny klasy IgG posiadają zdolność przechodzenia przez łożysko w kolejnych ciążach. W rezultacie przeciwciała wiążąc się z erytrocytami płodu powodują ich niszczenie i doprowadzają do niedokrwistości płodu, skutkującej zahamowaniem wzrostu wewnątrzmacicznego, a nawet poronieniem.

Choroba hemolityczna zazwyczaj pojawia się dopiero w kolejnej ciąży w przypadku braku zgodności antygenów krwi matki i płodu. Jednakże może wystąpić w pierwszej ciąży, gdy wykonywane były zabiegi wewnątrzmaciczne, w wyniku których doszło do kontaktu krwi dziecka z krwią matki.

Objawy:
Objawy choroby hemolitycznej noworodków zależą od stopnia nasilenia hemolizy. Najczęstszą postacią kliniczną choroby jest żółtaczka. W wyniku ciężkiej niedokrwistości może dojść również do uogólnionego obrzęku płodu.

Wyróżnia się trzy postaci choroby hemolitycznej noworodków:

Najcięższą jest uogólniony obrzęk płodu, w którym dochodzi do obrzęku skóry i tkanki podskórnej. Pojawiają się wybroczyny na skórze. Wątroba i śledziona ulegają powiększeniu. W przebiegu choroby często dochodzi do zgonu wewnątrzmacicznego lub śmierci noworodka krótko po porodzie.

O ciężkiej żółtaczce hemolitycznej mówimy gdy poziom bilirubiny we krwi noworodka jest na tyle wysoki, że grozi przekroczeniem przez bilirubinę bariery krew-mózg i wywołaniem żółtaczki jąder podstawy mózgu (kernicterus) i uszkodzeniem mózgu.

Postacią o najłagodniejszym przebiegu jest ciężka niedokrwistość noworodków, która może ujawnić się nawet po kilku tygodniach od urodzenia. W przebiegu choroby dochodzi do powiększenia wątroby i śledziony. Kolor skóry jest blado-woskowy.

Rozpoznanie:
Do rozpoznania choroby hemolitycznej noworodków niezbędne jest badanie kliniczne oraz badania dodatkowe (ocena stężenia bilirubiny we krwi noworodka, morfologia krwi obwodowej z rozmazem oraz oznaczenie grupy krwi dziecka).

Postępowanie:
W leczeniu choroby hemolitycznej noworodka stosuje się;

fototerapię, która powoduje rozpad bilirubiny na produkty łatwiej eliminowane z organizmu,

przetoczenie wymienne krwi pozwala na wymianę około 85% objętości krwi,

leczenie farmakologiczne będące leczeniem wspomagającym. Podaje się fenobarbital, cholestyramine, mezoporfirynę oraz albuminy.

Aby zapobiec chorobie hemolitycznej noworodka konieczne jest podanie matce Rh ujemnej, która urodziła płód Rh dodatni, przeciwciał anty-D po porodzie. Zasada ta obowiązuje również w innych sytuacjach, w których występuje ryzyko kontaktu niezgodnych antygenowo elementów krwi dziecka i matki (poronienie, amniopunkcja czy kordocenteza).

Dostarczone z zewnątrz do organizmu matki przeciwciała powodują związanie erytrocytów płodu znajdujących się w krwioobiegu kobiety i niszcząc je zapobiegają uaktywnieniu się układu immunologicznego matki i produkcji przeciwciał przez jej organizm.