Około 90% przypadków raków jelita grubego stanowią gruczolakoraki. Większość z nich rozwija się na podłożu zmian przednowotworowych jakimi są polipy o charakterze gruczolaka.

Najczęściej rak jelita grubego (carcinoma intestini crassi)lokalizuje się w lewej jego części: odbytnicy (45%), drugie miejsce zajmuje esica-30%. Znacznie rzadziej guz umiejscawia się w prawej połowie jelita grubego, choć ostatnio zdarza się to coraz częściej. Rzadko stwierdza się także guzy mnogie.

Epidemiologia:
Zazwyczaj występuje u osób po 40 roku życia. Szczyt zachorowań sięga 8 dekady życia. Zarówno u mężczyzn jak i u kobiet znajduje się na drugim miejscu pod względem zapadalności na nowotwory złośliwe.

Przyczyny:
Wśród czynników sprzyjających rozwojowi raka jelita grubego należy wymienić:

czynniki środowiskowe: dieta bogato tłuszczowa (tłuszcze zwierzęce, czerwone mięso), dieta bogata w proste węglowodany i wysokokaloryczna, dieta uboga w błonnik, substancje powstające podczas smażenia i wędzenia pokarmów, substancje zawarte w dymie tytoniowym.

czynniki wewnętrzne: gruczolaki, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna.

czynniki genetyczne: wrodzony niepolipowaty rak jelita grubego (zespół Lynch), polipowatość rodzinna Ralnego (CEA).

Objawy:
Objawy raka jelita grubego są uzależnione od lokalizacji guza, czyli od fragmentu odcinka jelita zajętego przez proces chorobowy oraz od stopnia zaawansowania procesu nowotworowego.

Do najbardziej charakterystycznych objawów raka lewej połowy jelita grubego należą; bóle brzucha i wzdęcia (spowodowane utrudnionym pasażem treści pokarmowej przez światło jelita), zmiana rytmu wypróżnień (biegunka lub zaparcia) oraz krwawienia do światła przewodu pokarmowego i ich następstwa w postaci niedokrwistości z niedoboru żelaza, osłabienia, obecności krwi w stolcu. Może wystąpić podwyższenie temperatury ciała.

Objawy raka odbytnicy to: świeża krew w stolcu, uczucie niepełnego wypróżnienia, bóle brzucha o charakterze kolki, bolesne parcie na stolec, stolce ołówkowate.

Do objawów raka odbytu zalicza się: krwawienie, świąd odbytu, wydzielina śluzo podobna, ból, uczucie ciała obcego w odbycie, guz, nietrzymanie gazów i stolca.
Objawy raka prawej połowy jelita grubego są mniej charakterystyczne. W początkowym okresie rak może nie dawać w ogóle żadnych objawów.

Z czasem może, ale nie musi, pojawić się ból po prawej stronie brzucha, ciemne zabarwienie stolca, wyczuwalny przez powłoki brzuszne opór po prawej stornie brzucha. Najbardziej typowym objawem jest niedokrwistość niewiadomego pochodzenia.

Rozpoznanie:
O rozwoju procesu nowotworowego mogą świadczyć nieprawidłowe wyniki: badania klinicznego (badanie per rectum - przez odbyt), testu na krew utajoną w stolcu, badania endoskopowego (rektoskopia, sigmoidoskopia, kolonoskopia), badania radiologicznego z podwójnym kontrastem, ultrasonografii przezodbytniczej, tomografii komputerowej, badań laboratoryjnych (niedokrwistość z braku żelaza spowodowana przewlekłym krwawieniem, podwyższone stężenie w surowicy antygenu rakowo-płodowego (CEA). W celu postawienia rozpoznania niezbędne jest badanie histopatologiczne materiału pobranego podczas badania endoskopowego.

Postępowanie:
Najistotniejszą metodą leczenia raków jelita grubego jest zabieg operacyjny polegający na usunięciu guza wraz z sąsiednimi węzłami chłonnymi oraz odtworzenie ciągłości przewodu pokarmowego. Jako metodę uzupełniającą zaleca się chemioterapię w przypadku raków okrężnicy oraz radioterapię w leczeniu raka odbytnicy. W celu osiągnięcia lepszego efektu terapeutycznego można zastosować radioterapię przedoperacyjną w rakach odbytnicy.

W przypadku nowotworów nie operacyjnych zastosowanie znajduje leczenie paliatywne opierające się na przywróceniu drożności przewodu pokarmowego oraz zapobieganiu krwawieniu. Wykorzystuje się tutaj chemioterapię, krioterapię, elektrokoagulację, laseroterapię, wytworzenie przetoki skórnej lub zespolenia omijającego.

Po leczeniu wskazane jest monitorowanie stężenia w surowicy markera nowotworowego - antygenu karcinoembrion.