Zakrzepowo-zarostowe zapalenie naczyń (zwana też chorobą Buergera) jest chorobą, w której dochodzi do stopniowego zwężania się, a później zarastania małych i średnich tętnic. Zmiany te są wynikiem toczącego się w ścianie tętnicy zapalenia o nieznanej etiologii, co powoduje powstanie zakrzepów w świetle naczyń. Choroba najczęściej dotyczy kończyn dolnych.

Epidemiologia: najczęściej na zakrzepowo-zarostowe zapalenie naczyń cierpią młodzi mężczyźni – większość zachorowań zdarza się pomiędzy 20 a 40 rokiem życia i jest ściśle związana z paleniem papierosów.

Przyczyny: przyczyna choroby jest nieznana, jednak wiadomo, że palenie jest najważniejszym z wywołujących ją czynników. Przypuszcza się, że w patogenezie choroby biorą udział mechanizmy autoimmunologiczne (reakcje obronne przeciwko swojemu organizmowi). Za swoisty mechanizm spustowy wywołujący objawy choroby uważa się nikotynę.

Objawy: jako pierwszy objaw najczęściej pojawia się ból, o różnym nasileniu. W skrajnym przypadku chorzy wymagają ciągłego stosowania narkotycznych leków przeciwbólowych.

Charakterystyczna jest pozycja przyjmowana przez chorego, zwłaszcza nocą. Polega ona na siedzeniu na łóżku z podkurczonymi nogami i pocieraniu bolesnej nogi. Często także chorzy ci śpią z nogą zwieszoną z łóżka.

Ból może mieć charakter chromania przestankowego, pojawiającego się po wykonaniu określonego wysiłku, a mijającego w spoczynku. Występuje bladość lub zasinienie oraz mrowienie stóp i podudzi wystawionych na działanie zimna.

W przypadkach zaawansowanej choroby występują bardzo bolesne, trudno gojące się owrzodzenia na palcach stóp lub rąk. Lokalizują się one najczęściej w miejscu powstałych wcześniej niewielkich zranień, otarć naskórka lub odcisków.

Rozpoznanie: ustala się je na podstawie typowego wywiadu (przede wszystkim palenie papierosów), obrazu klinicznego pacjenta oraz badań dodatkowych.

Wykonuje się badanie USG, które uwidacznia przepływ w naczyniach oraz angiografię. Angiografia jest rodzajem badania rentgenowskiego, w czasie którego wykonuje się zdjęcia tętnic po podaniu do naczynia specjalnego środka kontrastującego (widocznego na zdjęciach rentgenowskich).

Widoczne w angiografii charakterystyczne zmiany zarysu i przebiegu naczyń są zwykle wystarczające do ustalenia ostatecznej diagnozy.

Leczenie: celem leczenia jest spowolnienie postępu choroby, zmniejszenie dolegliwości, oraz zapobieganie powikłaniom, które prowadzić mogą do amputacji kończyny.

Zaleca się bezwzględne zaprzestanie palenia tytoniu i unikanie czynników mogących prowadzić do powstawania owrzodzeń (otarcia, zranienia, wyziębienie kończyn). Wskazana jest regularna aktywność ruchowa, a u osób z nadwagą dodatkowo normalizacja masy ciała. Poza tym stosuje się leki uśmierzające ból, kwas acetylosalicylowy, oraz inne leki które zmniejszają ryzyko amputacji (m.in. prostanoidy).

W niektórych przypadkach można rozważyć wykonanie zabiegu operacyjnego polegającego na sympatektomii (odnerwieniu współczulnym).