Niedomykalność zastawki mitralnej jest wadą polegającą na nieprawidłowym funkcjonowaniu jej płatków, co skutkuje wstecznym przepływem krwi z lewej komory do lewego przedsionka.

Epidemiologia: niedomykalność mitralna, o różnym nasileniu występuje u około 90% osób, u których przeprowadzane jest badanie echokardiograficzne. Obserwuje się częstsze występowanie tej wady u osób z nadciśnieniem tętniczym i u osób starszych.

Przyczyny: prawidłowe funkcjonowanie zastawki mitralnej zapobiega wstecznemu przepływowi krwi z lewej komory do lewego przedsionka. W przypadku upośledzenia zamykania tej zastawki opróżnianie lewej komory odbywa się w dwóch kierunkach : część krwi przemieszcza się do aorty, a część, wstecznie do lewego przedsionka, a dalej do żył płucnych, co prowadzi do zastoju w płucach.

Przyczyn niedomykalności mitralnej jest wiele. Wada ta powstaje w trzech mechanizmach. Pierwszy związany jest z poszerzeniem pierścienia mitralnego, bez zmian w obrębie płatków, drugi związany jest ze zmianami w obrębie płatków – ich nadmierną ruchomością, a trzeci z ograniczonym ruchem płatków.

Wśród przyczyn niedomykalności przewlekłej można wymienić: chorobę reumatyczną, twardzinę, toczeń, zmiany zwyrodnieniowe aparatu zastawkowego, zapalenie wsierdzia, choroby mięśnia sercowego (kardiomiopatie), wady wrodzone. Do najczęstszych przyczyn niedomykalności mitralnej ostrej należą infekcyjne zapalenie wsierdzia, urazy lub choroby poszczególnych struktur odpowiedzialnych za prawidłowe funkcjonowanie płatków zastawki (mięśnie brodawkowate, struny ścięgniste). Znaczenie w rozwoju tej wady mają także niektóre leki.

U chorych, u których niedomykalność rozwija się od dłuższego czasu, mogą pojawiać się: uczucie zmęczenia, duszność, kołatanie serca, czasem ból w klatce piersiowej. Lekarz jest w stanie stwierdzić pewne naprowadzające objawy w trakcie osłuchiwania serca.

Objawy: w przypadku łagodnej niedomykalności zastawki mitralnej chory może nie odczuwać żadnych dolegliwości. Ostra niedomykalność wywołuje często gwałtowne objawy pod postacią duszności i spadku ciśnienia tętniczego.

Rozpoznanie: rozpoznanie ustala się na podstawie typowych objawów klinicznych (np. obecność charakterystycznego szmeru najgłośniejszego na koniuszku serca) oraz badania echokardiograficznego (obrazuje ono za pomocą ultradźwięków struktury serca i ich czynność). Dodatkowo wykonuje się w zależności od wskazań: EKG, RTG klatki piersiowej i próby obciążeniowe,

Leczenie: w przypadku łagodnej i umiarkowanej niedomykalności leczenie często nie jest konieczne. W przypadku występowania silnych objawów lub, gdy upośledzona jest czynność skurczowa lewej komory, należy zastosować leczenie operacyjne.

Polega ono na wymianie zastawki na protezę mechaniczną. Leczenie farmakologiczne stosuje się w celu doraźnego unormowania krążenia przed planowanym zabiegiem lub gdy, z różnych względów, leczenie operacyjne nie jest możliwe.

U osób z niedomykalnością zastawki aortalnej konieczne jest zapobieganie rozwojowi infekcyjnego zapalenia wsierdzia, polegające na profilaktycznym stosowaniu antybiotyków, szczególnie przed planowanymi zabiegami (w tym zabiegami dentystycznymi).