Nadciśnienie tętnicze jest to podwyższone ciśnienie krwi w układzie tętniczym krążenia dużego. O nadciśnieniu mówimy wtedy, gdy ciśnienie skurczowe jest większe bądź równe 140mm Hg, a rozkurczowe większe bądź równe 90 mm Hg.

Epidemiologia: w krajach uprzemysłowionych choroba występuje u ok. 20% mieszkańców. Co najmniej 20 % chorych na nadciśnienie jest nieświadomych swej choroby. Pośród chorych z rozpoznaniem nadciśnienia 20% nie jest leczona, a kolejne 20% jest leczonych niedostatecznie. W Polsce nadciśnienie tętnicze dotyczy 29% populacji dorosłych. Poza tym ok. 30% populacji ma ciśnienie prawidłowe wysokie (ciśnienie skurczowe 130-139, rozkurczowe 85-89 mm Hg).

Przyczyny: nadciśnienie dzielimy na nadciśnienie pierwotne (ok. 90% przypadków) i wtórne.

Przyczynami wtórnego nadciśnienia mogą być choroby nerek, choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego (tarczycy, nadnerczy, przytarczyc), koarktacja aorty, ostry stres, choroby neurologiczne, leki, narkotyki.

Patogeneza pierwotnego nadciśnienia jest bardzo złożona, wieloczynnikowa. Przyczyną rozwoju tej choroby może być uwarunkowane genetyczne lub środowiskowe zaburzenie działania układów uczestniczących w regulacji ciśnienia tętniczego.

Są to:
- układ hormonalny renina –angiotensyna – aldosteron, wpływające na gospodarkę wodno – elektrolitową i układ sercowo – naczyniowy,
- układ współczulny powodujący wzrost ciśnienia tętniczego,
- peptydowe hormony natriuretyczne obniżające ciśnienie,
- substancje wytwarzane przez komórki śródbłonka naczyniowego rozszerzające (prostacyklina, tlenek azotu) i kurczące naczynia (endoteliny),
- czynniki środowiskowe otyłość, stres – zwiększają ryzyko, natomiast aktywność ruchowa zmniejsza ryzyko wystąpienia nadciśnienia. Dodatkowo u osób wrażliwych na sód spożywanie soli w dużych ilościach może prowadzić do niewielkiego wzrostu ciśnienia tętniczego.

Objawy: przez wiele lat nadciśnienie tętnicze przebiega bezobjawowo. Po jakimś czasie chorzy zaczynają odczuwać bóle głowy, skarżą się na zaburzenia snu, łatwe męczenie się.

Rozpoznanie: nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się, jeśli podczas dwóch wizyt stwierdzi się ciśnienie skurczowe ≥ 140 mm Hg lub ciśnienie rozkurczowe ≥ 90 mm Hg. W postępowaniu diagnostycznym wykonuje się ,oprócz pomiaru ciśnienia tętniczego, badania laboratoryjne, EKG, rtg klatki piersiowej, badanie dna oka i inne w dostosowane do danego przypadku.

Badania te służą ustaleniu przyczyny nadciśnienia, ocenę innych czynników ryzyka sercowo – naczyniowego, wykrycie ewentualnych powikłań narządowych nadciśnienia i innych chorób towarzyszących. Rozpoznanie nadciśnienia pierwotnego jest możliwe po wykluczeniu innych przyczyn występowania podwyższonego ciśnienia tętniczego (nadciśnienia wtórnego).

Leczenie: decyzję o sposobie leczenia nadciśnienia podejmuje się na podstawie wysokości ciśnienia w kolejnych pomiarach i występowania innych czynników ryzyka sercowo – naczyniowego oraz ewentualnych powikłaniach narządowych.

Pierwszym etapem leczenia w nadciśnieniu pierwotnym powinna być zmiana trybu życia, wyrównanie masy ciała, odpowiednia dieta i dostosowana do danej osoby aktywność fizyczna.

Jeżeli ryzyko powikłań sercowo – naczyniowych jest duże i występują inne choroby, np. cukrzyca, leczenie farmakologiczne rozpoczyna się niezwłocznie.
W leczeniu farmakologicznym stosuje się β blokery, blokery kanału wapniowego, leki moczopędne, inhibitory konwertazy angiotensyny, blokery receptora angiotensynowego.