Choroba wieńcowa, określana również mianem choroby niedokrwiennej serca lub dusznicy bolesnej, to zespół objawów wywołanych niedokrwieniem mięśnia sercowego.

Zmniejszenie średnicy tętnic wieńcowych, najczęściej spowodowane miażdżycą, prowadzi do niedoboru tlenu dostarczanego do serca. Zapotrzebowanie na tlen wzrasta w czasie wysiłku, co prowadzi do wystąpienia objawów choroby. Ważne jest, by pacjenci nie lekceważyli bólów w klatce piersiowej po wysiłku, które powinny skłonić do przeprowadzenia diagnostyki. W razie potwierdzenia rozpoznania choroby niedokrwiennej serca eliminacja czynników ryzyka i wdrożenie odpowiedniego leczenia może zapobiec groźnym konsekwencjom, takim jak zawał mięśnia sercowego lub nagły zgon. W ostatnich latach nastąpił ogromny postęp w leczeniu choroby wieńcowej, który pozwala na uzyskanie spektakularnych efektów.

Kto choruje?

Milion osób w Polsce cierpi na chorobę wieńcową. Co roku umiera z powodu zawału mięśnia serca 100 tys. Polaków. Choroba wieńcowa jest najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. Najbardziej zagrożeni rozwojem choroby wieńcowej są mężczyźni po czterdziestce i kobiety po menopauzie. Choroba wieńcowa dotyka ludzi coraz młodszych, zwłaszcza przy współistnieniu czynników obciążających, takich jak nadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemia czy predyspozycja rodzinna. Choroba wieńcowa często przebiega bezobjawowo i pierwszym jej objawem może być zawał mięśnia sercowego lub nagły zgon sercowy.

Objawy 

Charakterystyczne cechy bólu wieńcowego to uczucie gniecenia lub palenia za mostkiem, z promieniowaniem do szczęki lub do barków, ramion, rąk (częściej lewostronnie), a ustępowanie w spoczynku i w ciągu 2-5 minut po zażyciu nitrogliceryny. Bóle wieńcowe mogą być zlokalizowane nietypowo, np. w nadbrzuszu. Ból dławicowy występuje najczęściej w czasie wysiłku (szybki spacer, bieg, wchodzenie pod górę, dźwiganie ciężkich przedmiotów) i dość szybko (w ciągu 2-5 minut) ustępuje w spoczynku. Często prowokowany jest zimnem (wyjście z ciepłego pomieszczenia na zewnątrz), obfitym posiłkiem, schylaniem się lub stresem emocjonalnym. Zła tolerancja wysiłku może być związana z innymi schorzeniami np. płuc, anemią, otyłością lub słabą kondycją fizyczną, dlatego rozpoznanie choroby wieńcowej musi być oparte na dodatkowych badaniach. Czasem niedokrwieniu mięśnia serca nie towarzyszy ból, zdarza się tak na przykład u osób chorych na cukrzycę.

Wyżej opisane objawy są charakterystyczne dla dusznicy bolesnej stabilnej, w której bóle nie trwają dłużej niż 10-15 minut, występują rzadko i nie pojawiają się w spoczynku. Jeśli dolegliwości są prowokowane przez nawet niewielki wysiłek lub występują codziennie to można podejrzewać tzw. niestabilną chorobę wieńcową. Jeżeli ból wieńcowy jest bardzo silny, pojawia się w spoczynku, towarzyszy mu duszność, lęk, poty i nie ustępuje po podaniu nitrogliceryny, to prawdopodobnie doszło do zawału serca. Najbardziej dramatycznym, ostrym incydentem wieńcowym jest nagła śmierć sercowa, kiedy zgon jest pierwszym objawem skrycie przebiegającej choroby.

Przyczyny powstawania choroby wieńcowej

Typową przyczyną niedotlenienia serca jest zmniejszenie średnicy tętnic wieńcowych w następstwie zmian miażdżycowych. Mięsień sercowy jest zaopatrywany w krew, a wraz z nią w tlen i składniki odżywcze przez sieć naczyń, odchodzących od lewej i prawej tętnicy wieńcowej. W prawidłowych warunkach istnieje równowaga między dopływem krwi do serca, a jego potrzebami, które znacznie rosną podczas wysiłku fizycznego. Wskutek różnych zaburzeń dochodzi do niedostatecznego dostarczania tlenu i związków energetycznych w stosunku do aktualnego zapotrzebowania mięśnia sercowego. Może być to spowodowane zmniejszeniem przekroju tętnic wieńcowych, związanym z miażdżycą lub skurczem tętnic wieńcowych. W miarę rozwoju zmian miażdżycowych i postępu choroby wieńcowej może dojść do nagłego zamknięcia światła tętnicy wieńcowej i zawału, czyli martwicy mięśnia sercowego.

Miażdżyca

Za dolegliwości określane mianem bólów dławicowych odpowiadają blaszki miażdżycowe. Miażdżyca to choroba tętnic, spowodowana odkładaniem się w ich ścianach złogów lipidowych, elementów morfotycznych krwi, węglowodanów i włóknika, które tworzą blaszki miażdżycowe. Usztywniają one naczynia, a uwypuklając się, zmniejszają ich przekrój, ograniczając tym samym przepływ krwi. Powstawanie miażdżycy zaczyna się od uszkodzenia śródbłonka wyścielającego naczynia, a głównym czynnikiem uszkadzającym są utlenione cząsteczki cholesterolu LDL, określanego jako „zły”. W uszkodzonym miejscu powstaje proces zapalny, co powoduje pogrubienie i stwardnienie ściany naczyń, odkładanie się wapnia i stopniowe zwapnienie blaszki miażdżycowej. Gdy blaszka pęknie, powstaje mikrozakrzep, który może się powiększać. Całkowite zamknięcie światła tętnicy wieńcowej przez skrzeplinę oznacza zawał serca.

Czynniki ryzyka

W rozwoju choroby wieńcowej bardzo duże znaczenie mają typowe czynniki ryzyka. Należą do nich: palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, podwyższony poziom cholesterolu, występowanie cukrzycy, płeć męska oraz występowanie choroby w rodzinie. Do powstawania choroby wieńcowej przyczyniają się również stres i nieumiejętność jego odreagowania, siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej i nadwaga. Nadciśnienie tętnicze sprzyja nie tylko postępowi choroby, ale także zwiększa zużycie tlenu. Gdy wartość ciśnienia rozkurczowego wzrasta ponad 90 mm Hg - zwiększa się zagrożenie zawałem i zgonem serca o 60-80%. Już po trzech latach terapii obniżającej ciśnienie to zagrożenie zmniejsza się o 30%. W badaniach przeprowadzonych w ostatnich latach wykazano, że obniżenie wysokiego poziomu cholesterolu za pomocą diety lub leczenia farmakologicznego, hamuje rozwój zmian miażdżycowych. Szczególnie niebezpieczne jest współistnienie kilku czynników ryzyka. Nadciśnienie tętnicze i zaburzenia gospodarki lipidowej czterokrotnie zwiększają zagrożenie chorobą wieńcową. W połączeniu z paleniem papierosów ryzyko to zwiększa się nawet dziesięciokrotnie.

Diagnostyka

Potwierdzenie choroby daje zazwyczaj Ekg, wykonane w czasie wysiłku lub bezpośrednio po nim. W przypadkach wątpliwych konieczne jest wykonanie próby wysiłkowej, czyli bardzo prostego testu oceniającego reakcję serca pacjenta podczas wysiłku. Ból wieńcowy lub nieprawidłowości w zapisie Ekg podczas testu mogą świadczyć o niedokrwieniu mięśnia sercowego i wskazać obszary zagrożenia.
Rozpoznanie ostateczne, pozwalające na określenie zaawansowania zmian miażdżycowych w tętnicach daje koronarografia. Badanie to polega na wprowadzeniu cewnika do serca i otaczających naczyń poprzez tętnicę udową. Przez cewnik podawany jest środek kontrastujący, a następnie wykonywane są zdjęcia naczyń krwionośnych zaopatrujących serce. Koronarografia pozwala ocenić naczynia wieńcowe, dostarcza również informacji o wyglądzie i funkcji zastawek serca oraz ciśnieniu w komorach serca. Koronarografia może być również wykonana po operacji kardiochirurgicznej, aby ocenić drożność wszczepionych bypassów. W niektórych przypadkach badanie może być wykonane w celu oceny ryzyka wystąpienia zawału serca. W diagnostyce choroby wieńcowej konieczne są również badanie poziomu cholesterolu i jego frakcji oraz stężenia glukozy we krwi, co umożliwia lekarzowi zaplanowanie dalszej terapii.

Leczenie

Podstawą leczenia choroby wieńcowej jest eliminacja istniejących czynników ryzyka. Bardzo istotne znaczenie ma zaprzestanie palenia tytoniu, odpowiednia dieta, zwalczanie nadwagi i otyłości oraz leczenie podwyższonego stężenia cholesterolu i nadciśnienia tętniczego.
Wszyscy palący powinni zerwać z nałogiem, pomóc w tym może nikotynowa terapia zastępcza lub leczenie farmakologiczne. Odpowiednia dieta redukuje ryzyko chorób serca poprzez redukcję masy ciała, obniżanie ciśnienia, poprawę lipidogramu i glikemii, obniżenie skłonności do powstawania zakrzepów. Zalecana dieta polega m.in. na wyłączeniu z pożywienia: żółtek, masła, śmietany, słoniny i tłustego mięsa, a zastąpienie ich margaryną, oliwą z oliwek i rybami. Gdy mimo to poziom cholesterolu nie ulegnie obniżeniu konieczne jest leczenie farmakologiczne. Duże znaczenie w leczeniu choroby wieńcowej ma wysiłek fizyczny, dopasowany do możliwości pacjenta. W pierwszym okresie leczenia choroby konieczne jest ograniczenie aktywności fizycznej, a w miarę powrotu do zdrowia zalecana jest aktywna rehabilitacja. U chorych dotąd mało aktywnych fizycznie zaleca się codzienne, wolne i coraz dłuższe spacery oraz wolną jazdę na rowerze po równym terenie. Wysiłek fizyczny jest przeciwwskazany tylko w okresie zaostrzenia się dolegliwości, przy bardzo wysokim ciśnieniu tętniczym i w razie wystąpienia powikłań. Należy zrezygnować z uprawiania sportu wyczynowego. U pacjentów wykonujących ciężką pracę fizyczną w warunkach zagrożenia życia i zdrowia konieczna jest zmiana zawodu.

Leczenie farmakologiczne

Oprócz leczenia nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych i cukrzycy, w chorobie wieńcowej stosuje się leki, które zapobiegają wystąpieniu ostrych epizodów. Jednym z najstarszych i najczęściej stosowanych w chorobie niedokrwiennej serca leków jest nitrogliceryna. Chory powinien zawsze mieć ją przy sobie. Podana podjęzykowo, zaczyna działać już po 30 sekundach. Należy jednak pamiętać, że może wywołać niepożądane skutki uboczne: bóle głowy, spadek ciśnienia krwi, omdlenia. Kwas acetylosalicylowy lub inne leki przeciwpłytkowe powinny być stosowane profilaktycznie u wszystkich chorych, u których choroba niedokrwienna serca rozwija się na podłożu miażdżycy.
W terapii choroby niedokrwiennej serca najpierw konieczna jest stabilizacja objawów choroby za pomocą leczenia farmakologicznego i eliminowania czynników ryzyka. Dzięki takim działaniom można powstrzymać proces rozwoju zmian miażdżycowych, a istniejące już zwężenie tętnicy nie będzie się już powiększać.

Leczenie zabiegowe

Gdy leczenie farmakologiczne choroby wieńcowej nie przynosi oczekiwanych rezultatów, konieczne może być wykonanie angioplastyki. Stosuje się ją przede wszystkim u tych chorych, którzy mają klasyczne bóle wskazujące na niedostateczny dopływ krwi do określonego obszaru mięśnia sercowego.

Angioplastyka polega na poszerzeniu tętnic wieńcowych w miejscach, w których wystąpiły zwężenia lub na udrażnianiu tych tętnic podczas czy po zawale mięśnia sercowego. Zabieg ten jest stosunkowo prosty i niewiele różni się od badania koronarograficznego. Do tętnicy udowej, bez nacinania skóry, wprowadza się bardzo cienki cewnik z balonikiem, który dociera do lewej lub prawej tętnicy wieńcowej. Balonik wypełniając się, niszczy blaszkę miażdżycową i poszerza zamknięte naczynie krwionośne. Potem balonik jest usuwany z tętnicy. Czasem metoda ta jest wspomagana założeniem stentu, czyli sprężynki w kształcie obrączki czy rurki, która zapobiega nawrotowi zwężenia. Obecnie angioplastyka jest ogólnie przyjętą metodą alternatywną wobec innych sposobów leczenia, przeprowadza się ją u znacznie większej liczby pacjentów niż wszczepianie bypassów. Angioplastyka nie jest leczeniem chirurgicznym, po zabiegu pacjent opuszcza szpital na ogół już po 24 lub 48 godzinach. Dalsze leczenie kardiologiczne jest zależne od stanu zdrowia i potrzeb pacjenta. Przeszkodą w wykonaniu takiego zabiegu mogą być zmiany w naczyniach wieńcowych, a więc gdy tętnice są za małe, za wąskie lub kręte.

Pomostowanie aortalno-wieńcowe, czyli wszczepianie bypassów to kardiochirurgiczny zabieg operacyjny wykonywany, gdy objawy choroby wieńcowej nie poddają się leczeniu zachowawczemu, a nie można wykonać angioplastyki. Decydujące znaczenie ma wynik koronarografii. Pomostowanie aortalno-wieńcowe polega na utworzeniu sztucznych połączeń między tętnicą główną (aortą) a tętnicami wieńcowymi, omijając miejsca zwężenia w naczyniach wieńcowych. Pomosty zapewniają poprawę ukrwienia niedokrwionego obszaru serca. Do ich utworzenia używa się żył pobranych z podudzia chorego lub wykorzystuje się tętnicę piersiową wewnętrzną, biegnącą po wewnętrznej stronie mostka.

Bypassy to leczenie chirurgiczne, podczas operacji otwiera się klatkę piersiową, czasem stosuje krążenie pozaustrojowe, co wiąże się z większymi zagrożeniami dla życia pacjenta oraz z koniecznością dłuższej rehabilitacji.

Główne cele profilaktyki choroby wieńcowej

  1. zaprzestanie palenia tytoniu
  2. właściwa dieta
  3. umiarkowana aktywność fizyczna
  4. utrzymywanie prawidłowej masy ciała
  5. prawidłowe ciśnienie tętnicze
  6. prawidłowe stężenie lipidów we krwi
  7. właściwe stężenie glukozy we krwi
  8. systematyczne przyjmowanie leków

Poprzedni artykuł Gdy dziecko boli główka
Następny artykuł Rodzaje cer i ich pielęgnacja cz II


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus